İoannis (aziz)

Hristiyan teolog

Şamlı İoannis veya Şamlı Yuhanna[3][4] (GrekçeἸωάννης ὁ Δαμασκηνός, İoannis o Damaskinos; Yunanca telaffuz: [ioˈanis o ðamasciˈnos]; LatinceIoannes Damascenus), Doğu dünyasında tanınan adıyla Yuhannâ ed-Dımaşkî (Arapçaيوحنّا الدمشقي; ALA-LC: Yūḥannā ad-Dimashqī) (Şam, 675/676 – Mar Saba, Kudüs, 4 Aralık 749),[5] Suriyeli Hristiyan aziz, teolog, Kilise Babası ve Kilise Doktoru.

Aziz Şamlı İoannis
Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός (Yunanca)
Ioannes Damascenus (Latince)
يوحنا الدمشقي (Arapça)
John Damascus (arabic icon).gif
Arap ikonasında Şamlı Yuhanna
Kilise ileri geleni
Doğum c. 675 ya da 676
Şam, Bilad'üş-Şam, Emevîler Hilâfeti
Ölüm 4 Aralık 749
Mar Saba, Kudüs, Bilad'üş-Şam, Emevîler Hilâfeti
Yortu 4 Aralık
27 Mart (Genel Roma Takvimi 1890-1969)
Simge Kopmuş el, ikona
Koruyucu aziz Eczacılar, ikona ressamları, ilahiyat öğrencileri
Şamlı Yuhanna
Tam adı يوحنا الدمشقي
Çağı Orta Çağ felsefesi
Okulu Aristotelesçilik[1]
Yeni Platonculuk[2]
Hristiyan felsefesi
İlgi alanları Hukuk, ilahiyat, felsefe, İslam eleştirisi, geometri, Meryem Ana bilgisi, aritmetik, astronomi ve müzik
Önemli fikirleri İkona, Meryem'in ölümü ve göğe çıkışı, Theotokos, Meryem'in ebedi bekâreti

Şamlı Yuhanna, Bizans döneminin en büyük teologlarından biri olarak kabul edilir. Yortusu Katolik ve Ortodoks Kiliselerinde aynı günde, öldüğü gün olan 4 Aralık’tadır.

HayatıDüzenle

Şamlı Yuhanna, 7.yy’da Şam’da varlıklı bir Süryani Hristiyan ailesinde doğmuştur. Büyükbabası, Mansur, bölgede İmparator Heraklius için vergi toplayıcılığı yapmaktaydı. 635 yılında şehir Müslüman Araplar tarafından ele geçirildiğinde birçok diğer Hristiyan memur gibi o da yeni yönetimde görevini korumuştur. Yuhanna, Kudüs’te bir keşiş olmadan önce Emevîler Hilâfeti’nin sarayında kıdemli bir memur olarak çalışmıştır.

EserleriDüzenle

Muhtemelen Arapça ve Süryaniceye hakim olmasına rağmen, eserlerini Yunanca yazmıştır. Kendisine atfedilen 150’ye yakın eser vardır. Teoloji, ahlak, riyazet ile ilgili eserler yazmıştır. Vaazlar ve çok şiirler de bırakmıştır.

Dogmatik kitaplarıDüzenle

743’te yazdığı Bilginin Kaynağı, başyapıtıdır. Dogmatik bir eser olup üç bölüme ayrılmıştır:

  • “Felsefi Bölümler” çoğunlukla “Diyalektik” olarak da bilinirler. Çoğunlukla mantık ile ilgilidir, temel amacı okuyucuyu kitabın geri kalanına hazırlamak içindir.
  • “Sapkınlıklar” bölümünde İslam birkaç sayfada bir Hristiyan sapkınlığı olarak yer almaktadır. İslam hakkında Hristiyan yazınındaki ilk kaynaklardan birisidir.
  • “Ortodoks inancının tam anlatımı” Kilise Babaları’nın dogmatik yazılarının bir sentezidir (Özellikle de; İskenderiyeli Athanasius, Nazianzlı Gregorius, Kayserili Basilius, Nissalı Gregorius, Altın Ağızlı Yuhanna, Salamisli Epifanes, İskenderiyeli Kiril, Büyük Leo, Bizanslı Leonce, Areopagiteli Diyonisyus ve İtirafçı Maksimus). Kitabın üçüncü bölümü Yunan teolojisinin bir sentezidir. Bu bölüm Doğu kiliselerini büyük oranda etkilemiştir.

İnanç savunması kitaplarıDüzenle

  • Kutsal resimleri kötüleyenlere karşı üç inceleme (İkonların savunası olarak da bilinir). İkonaların sunulması ve hürmet gösterilmesini yasaklayan İmparator III. Leo’ya verilen ilk cevaplardan birisidir.
  • Yakubîlere Karşı
  • Nestoryanlara Karşı
  • Maniheizm ile Diyalog

Münzevilik ve yorumlama kitaplarıDüzenle

Bu incelemeler manastırdakiler için yazılmıştır.

Meryem üzerineDüzenle

Kendisinin dört söylevinin Bakire Meryem üzerine olması, döneminde de Meryem’e sıkı bir adanmanın olduğunun kanıtıdır.

TeolojisiDüzenle

Bizans İmparatorluğu'nda 8. yüzyılda gerçekleşen ilk ikonoklazm döneminde ikona kültünün savunucusu olarak çağının en önemli Hristiyan din bilginlerinden biri olarak öne çıkmış, yazdığı eserler ile ikona taraftarı teolojik argümanlara önemli katkılarda bulunmuştur.[6][7]

KaynakçaDüzenle

Özel
  1. ^ On the Aristotelian Heritage of John of Damascus Joseph Koterski, S .J
  2. ^ Byzantine Empire The age of Iconoclasm: 717–867 in www.britannica.com
  3. ^ New Catholic Encyclopedia - Second Edition (İngilizce). Thomson and Gale. 2003. ss. 951-953 Cilt 7 ISBN 0-7876-4011-5. 
  4. ^ Encyclopedia of Early Christianity – Second Edition. Everett Ferguson (İngilizce). Garland Publising INC. 1998. ss. 625-626 ISBN 0-8153-3319-6. 
  5. ^ Barker 2005, s. 99.
  6. ^ Ostrogorsky 2015, s. 152.
  7. ^ Gregory 2008, s. 185.
Genel