"Türkçe" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
{{Dil bilgi kutusu
|Dilin adı= Türkçe
|Kendi dilindeki adı=Türk dili - Lisân-ı Türkî
|soyrengi = Altay dilleri
|ülkeler= [[Bulgaristan]], [[Irak]], [[İran]], [[KKTC]]<ref name="mfa2">http://www.mfa.gov.tr/yerlesik-diplomatik-ve-konsuler-misyonlar.tr.mfa</ref>, [[Kosova]], [[Lübnan]], [[Macaristan]], [[Makedonya]], [[Romanya]], [[Suriye]], [[Türkiye]], [[Ürdün]], [[Yunanistan]]</br>[[Amerika Birleşik Devletleri|ABD]], [[Almanya]], [[Avustralya]], [[Avusturya]], [[Belçika]], [[Birleşik Krallık]], [[Danimarka]], [[Fransa]], [[Hollanda]], [[İsveç]], [[İsviçre]], [[Kanada]], [[Lihtenştayn]], [[Norveç]], [[Suudi Arabistan]]
|dil ailesi=Sözde '''Kuzeydoğu Asya dilleri'''
:[[Altay dilleri]]
::'''TürkîTürk Dillerdilleri'''
::Z-Ş TürkikTürk dilerdilleri
:::'''Oğuz-Uygur'''
::::Oğuz-Türkmen
:::::Batı Oğuz - Selçuklu
|resmi={{TUR}}<br />''{{bayrak|KKTC}} [[Kuzey Kıbrıs]]''<ref name="mfa2" /><br />{{CYP}} <br /> {{bayrak|Kosovo}} [[Kosova]] (bölgesel) <br />{{MKD}} (bölgesel)<br /> {{ROM}}(bölgesel)<br />{{bayrak|Irak}} [[Irak]] (bölgesel) <br />
|kurum=[[Türk Dil Kurumu]], [[Dil Derneği]]
[[Dosya:Kosovada 3Dilli Tabelalar.JPG|thumb|240px|[[Kosova]]'da bölgesel dil olan Türkçenin tabelalarda [[Arnavutça]] ve [[Sırpça]] ile beraber kullanımı]]
 
'''Türkçe''' veya '''Türkiye Türkçesi''', varlığı tam olarak ispatlanamamış ortak [[Altay dil ailesi]]ne bağlı [[Türk dilleri ailesi|Türkî diller]]innin [[Oğuz]] öbeğine mensupüye bir dildir. [[Türk dilleri ailesi]] bünyesindeki [[Oğuz öbeği]]nde bulunur.<ref>[http://home.datacomm.ch/s.alcinkaya/turkdilleri.htm Türk Dilleri]</ref> Türkçe dünyada en fazla konuşulan 15. dildir.
 
Türkçe [[Türkiye]], [[Kıbrıs]], [[Irak]], [[Balkanlar]], [[Orta Asya]] ve [[Orta Avrupa]] ülkeleri başta olmak üzere geniş bir coğrafyada konuşulmaktadır. Ayrıca bu [[dil]], [[Türkiye Cumhuriyeti]], [[Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]]<ref name="mfa2" /> ve [[Kıbrıs Cumhuriyeti]]'nin resmî; [[Romanya]], [[Makedonya]], [[Kosova]] ve [[Irak]]'ın ise tanınmış bölgesel dilidir. Bunun dışında aynı öbek olan [[Oğuz öbeği|Oğuz Öbeğinde]] bulunan [[Azerice]] ve [[Türkmence]], [[İran]], [[Azerbaycan]], [[Afganistan]], [[Gürcistan]] ve [[Türkmenistan]]'da konuşulur. Türkçe birçok diyalekte sahip bir lisandır.
 
"İstanbul lehçesi" Türkçe'nin yazı dilidir. Bu yüzden diğer TürkîTürk dillerdedillerinde ve Anadolu lehçelerinde bulunan "açık e", "hırıltılı h" ve "genizcil n" sesleri bulunmaz. Türk alfabesinde, sekiz ünlü harf, 21 ünsüz harf bulunmaktadır, [[Azerice|Azeri]] abecesinde 9 ünlü, 31 ünsüz harf bulunur.<ref>[[:az:Azərbaycan_əlifbası|Azəbaycan Əlifbası, Vikipediya]]</ref> Genel olarak Türk Dilleri çok daha fazla [[ses]]i olan bir [[dil]]dir;<ref>[[Vikipedi:UFA|Vikipedi UFA, Türkçe'de bulunan sesler]]</ref> ancak Türkçede, diğer TürkîTürk Dillerdedillerinde bulunan /[[ŋ]]/, /[[ɳ]]/, <br />/[[q]]/, /[[w]]/, /[[Orta-açık ince düz ünlü|ɛ]]/ gibi sesler de bulunmaz. Türkçe çok geniş kullanımıyla birlikte zengin bir dil olmasının yanı sıra, özne-nesne-yüklem şeklindeki tümce kuruluşlarıyla bilinmektedir. Ayrıca Türkçe sondan eklemeli bir [[dil]]dir.<ref>Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını - Prof. Dr. Doğan Aksan - Bilgi - s. 68</ref> Bu nedenle kullanılan herhangi bir [[eylem]] üzerinden istenildiği kadar sözcük türetilebilir.<ref>[http://www.edebiyatdergisi.hacettepe.edu.tr/2000171nalanbuyukkantarcioglu.pdf Türkçe Sözcük Biçimlenmesinde Düzlemler ve Türetmeler]</ref> Türkiye Türkçesi bu yönünden dolayı diğer [[Türk dilleri]] ortak ya da ayrık bulunan onlarca eke sahiptir. <ref>Sevan Nişanyan, Sözlerin Soyağacı, EK I:Türkçe Yapım Ekleri</ref>
 
== Sınıflandırılması ==
{{ana|Türk dilleri|Altay dilleri}}
Türkçe önceden [[Ural Altay Dil Ailesi]] içerisinde değerlendiriliyordu. Günümüzde böyle bir dil ailesinin varvarlığı olmadığıtartışma ispatlanmıştırkonusudur. [[Talat Tekin]] ve ötekibazı dilbilimcilerin tabiriyle Türk dili; '''Kuzeydoğu Asya dilleri'''nin [[Altay dilleri]] bölümünde, [[Türk dilleri]] kolunda, [[Oğuz öbeği]]nde kalır. Bazı [[dilbilim]]ciler ise böyle bir sınıflandırmanın olmadığını, tüm [[Türk Dilleri]]'nin ayrı bir genel dil grubu olduğu görüşünde. Öyleyse Türkçe, [[Türk dilleri]] ailesinde, [[Oğuz öbeği|Oğuz kolunda]], [[Oğuzca|Batı Oğuz ya da Selçuklu öbeğinde]] yer alır.<ref>[http://turkcesivarken.com/yazismalik/index.php?topic=2852.msg8209#msg8209|Türkçesi Varken Yazışmalığı, Türk Dilleri Arasındaki Añlaşabilirlik, 3. ileti, Mehmet Alp Beylikli]</ref> Bunun yanında [[Türk Dilleri]] arasında en çok konuşulanı Türkçedir. Şu anda kabul görülen sava göre [[Türkçe]] şöyle sınıflandırılmaktadır<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_language_families|Wikipedia English Realese, List of Language Families]</ref>:
 
== Kurumsal durumu ==
! style="background:#CFCFCF;" | ''Türkiye Türkçesi''
|-
| Türk Oğuz beyleri, boylar birliğiboyları işitin; üstte gök basmasa, altta yer delinmese, Türk boylar birliğiboyları, ilini töreni kim bozabilecek idi?
 
|-
== Türkçenin Dil Bilgisi ==
=== Türkçenin Özellikleri ===
* Türkçe söz varlığının bir bölümü; Türkçe asıllı sözcükler, [[Arapça]] ve [[Farsça]]dan geçmiş sözcüklerden oluşmaktadır. [[Arapça]] ve [[Farsçadan]] gelmiş sözcüklersözcüklerin bir bölümü o kadar Türkçeleşmiştir ki [[Arap]] veya [[Fars]] dilindeki durumundan oldukça farklıdır ve kimi sözcüklerin anlamı da farklılaşmıştır.
* Türkçede doğru tümce yapısı, ''özne'', ''tümleç'', ''yüklem'' biçimindedir. Ancak Türkçe esnek bir dildir.<ref>[http://www.astroset.com/bireysel_gelisim/kadim/k24.htm Asya Kök Dili Kuralları]</ref> Bu yüzden günlük yaşamda devrik tümceler sıklıkla kullanılır. Örneğin, ''"Bugün yazılı sınav olacağız."'' tümcesine eşdeğer ''"Yazılı sınav olacağız, bugün.'' tümcesi kurulabilir. Bu tür tümceler daha şiirsel anlatıma sahiptir.
* Türkçede kısa yoldan anlatım ön plandadır. Örneğin, "sobayı yak" derken "sobanın içindeki odun ve kömürleri yak" anlamındadır. Bunun dilbilgisindeki adı "ad aktarması"dır.<ref>[http://www.sosbil.aku.edu.tr/dergi/VIII2/bayram.pdf Ad Aktarması Yapısındaki Öfke Göstergeleri]</ref>
2.245

değişiklik