Ana menüyü aç

Değişiklikler

değişiklik özeti yok
}}
 
'''''Tenya''''', sığır etinden bulaşan ve Türkiye'de en yaygın olan türü '''Taenia saginata''' olarak da bilinen, [[ince bağırsak]]ta yaşayan, [[yassı solucanlar]] [[şubetakım]]sineının aitsestod birfamilyasına ait, [[omurgasız]]lar [[şube]]sinden bir hayvan [[türcins|türücinsidir]].
 
Vücudu baş ([[skoleks]]), boyun ve segmentlere ([[proglottid]]) bölünmüş gövdeden meydana gelir. Proglotidler, boyun kısmından gelişir. Boyundan gelişen her proglottid önce genç halkadır, ardından olgun halkaya dönüşür son olarakta iyice gelişerek gebe halka haline gelir. Her gebe halka dişi ve er üreme hücrelerinden birisini taşır. Tenyalar hermafrodit canlılardır. Son konağı [[insan]] ve etçillerdir. Yaşam döngüsü genellikle bir ara konaktan konağa geçişi izler. Konağın dışkısı ile dışarı atılan gebe halkalar parçalanarak [[domuz]] ve [[sığır]] gibi hayvanların yiyeceklerine karışır. Bu yiyeceklerin [[ara konak]]larca yutulması parazit yumurtalarını [[doku]]lara taşır ve [[keseli kurt]] hastalığına neden olur. Keseli kurt [[cysticercosis]] olarak adlandırılan parazitin ara konaktaki halidir. Küçük inci tanesi boyutunda olan domuz sistiserki ve nohut büyüklüğündeki sığır sistiserkinin her ikisi de içi sıvı dolu olup konağa bulaşacak olan skoleks ile boyunu taşır. İnsan ve et yiyen diğer memeli hayvanlarca bu ara konakların tüketilmesi sistiserkin mide asiti ile kılıfının erimesi, sonra da [[onikiparmak bağırsağı]]na skoleksin tutunması ile sonuçlanır. İnce bağırsağa yapışan skoleks ile bağlantılı boyun kısmından gelişen proglottidler 2-3 ay içinde parazitin erişkin formunu almasıyla döngüsünü tamamlar. [[Domuz tenyası]] 3 ile 5 metre arası uzunlukta olup skoleksinde [[rostellum]] ve [[çekmen]]ler barındırır. Proglotidler düzenli yapı ve dizilim gösterir. [[Sığır tenyası]] 6-10 metre arası uzunluktadır, skolekste sadece dört çekmeni bulunur, proglottidlerin yapı ve dizilimi düzensizdir. [[Balık tenyası]] ise 20 metreye kadar uzanabilmekte fakat skolekste çekmen ya da rostellum barındırmaz, proglottidleri çok düzenli ve sık dizilmiştir.
[[Asalak]], şerit şeklinde bir hayvandır. Son konağı [[insan]]dır. Ara [[konak]]larda larva halinde görülür. İnsanda ise ergin halde ince bağırsakta yaşar. Çiğ ya da iyi pişmemiş [[et]]te bulunan [[larva]]ları, ince bağırsağın [[doku]]larına yerleşir ve burada gelişir. 4-10 metre uzunluğa kadar ulaşabilir.
 
Domuz ve İnsan dokuları ve özellikle de beyin dokuları birbirine benzer olduğundan, domuzlarda meydana gelen cysticercosis vakaları insanda da görülebilmektedir. Bu bağlamda insanlar, domuz tenyasının konağı olduğu gibi aynı zamanda ara konağıdır da. Beyinde meydana gelen durumlara [[Neurocysticercosis]] adı verilir, ölümle sonuçlanabilmektedir. Domuz ve insan dokularının bu yapısal benzerliği ikisininde [[hepçil]] türler oluşundan sebep alır. Sığır ve boynuzlu hayvanlardan geçen parazitler, otobur canlıları ara konak aldığından insanın ara konağı değildir.
 
[[İnce bağırsak]]ta [[enfeksiyon]]a neden olur. Karın ağrısı, bağırsak boşaltımında sorunlara ve kilo kaybına sebep olur. Balık tenyasında [[B12 eksikliği]] saptanır. Ayrıca tüm tenya vakalarında kanda [[eozinofili]] gözlenir. [[Bağışıklık sistemi]]nin ilk bulaşan tenya nedeniyle aktif hale gelmesi, konakta ikinci bir tenyanın oluşumunu büyük oranda engeller. Kirli beyaz ve sarımtırak renkteki Proglottidler ağızdan ya da anüsten kendiliğinden çıkabilir. Tedavi de [[Niclosamid]] (Yomesan), [[Albendazol]] (Andazol) ve [[Prazikuantel]] ( Biltricide) kullanılır. Prazikuantel preparatlı ilaçlar Türkiye'de mevcut olmadığından çok yaygın olarak Niclosamid kullanılmaktadır.
Yaban hayvanlarının etlerini ve şüpheli olan her türlü et ürününü -10 derecede en az 5 gün saklamak her türlü parazit solucanın ölmesi için yeterlidir. Cysticercosis tehlikesi nedeniyle özellikle domuz etinin çiğ yenilmesinden kaçınmak gerekir.
 
== Sınıflandırma ve Türleri ==
Tenyalar, [[Platyhelminthes]] takımının [[Cestoda]] familyasına ait Taenia cinsinden türlerdir. Belli başlı birkaç çeşit tenya bulunmaktadır. [[T.Sagina]] (Sığır Şeridi), [[T.Solium]] (Domuz Şeridi), [[Taenia Asiatica]] (Asya Şeridi), [[Taenia Psiformis]] (Kedi Şeridi) bunlardan bilinenleridir. Cestod familyasına sahip diğer şeritler ise Taenia cinsinden değildir. Örneğin balık tenyası olarak bilinen türler [[Dipyhllobotrium]] cinsine mensuptur. [[Köpek tenyası]] olarak bilinen ve insanında ara konağı olduğu türler [[Echinococcus]] cinsindendir. Ara konağı olmaksızında bulaşabilen [[Bodur Tenya]]lar [[Hymenlolepsis]]'e dahil olur.
Bunların tamamı skoleks, boyun ve gövdeden meydana gelmekle birlikte, bu üç bölüm için her biri farklı yapısal özellik gösterebilmektedir.
 
[[İnce bağırsak]]ta [[enfeksiyon]]a neden olur. Karın ağrısı, bağırsak boşaltımında sorunlara ve kilo kaybına sebep olur. İlaçla tedavisi vardır. Ayrıca, yaban hayvanlarının etlerini ve şüpheli olan her türlü et ürününü -10 derecede en az 5 gün saklamak her türlü parazit solucanın ölmesi için yeterlidir.
 
{{parazit-taslak}}
Anonim kullanıcı