"Sesbilim" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot: Kozmetik değişiklikler
k (→‎Ünsüzler: de degistirildi)
k (Bot: Kozmetik değişiklikler)
[[FileDosya:Cardinal_vowels-Jones_x-ray.jpg|thumb|X-Ray aracı ile çekilmiş bir görüntü. çeşitli ünlü seslerin söylenimi sırasında ağzın hareketleri.]]
'''Ses bilimi''', ('''fonoloji, fonetik dil''') belirli dil seslerini (fonemler) inceleyen bir [[bilim]] dalıdır. Ses bilimi [[dil]] içindeki seslerin [[işlev]]lerini inceler. Konuşma seslerinin eklemlenmesi (articulatory), nakli (transport), alınması (receival) ile ilgili bir bilim dalıdır. Fonetiğin bu üç çalışma alanına karşılık gelen üç branşı vardır: eklemleme (articulatory), [[akustik]] ve işitim fonetiği (auditory phonetics). [[Fonoloji]]ye zıt olarak, fonetik konuşma seslerinin fizikî yönüyle ilgilenir. Konuşma seslerinin tam bir [[Transkripsiyon (dilbilim)|transkripsiyonunu]] vermek için, birkaç özel alfabe vardır. Bu alfabelerden en çok kullanılanı bu metinde bulacağınız alfabe olan IPA’dır.
 
Ses bilgisinin alanı olan Fonoloji [[modern dilbilimi]]nin alt alanıdır. Hangi şartlar altında hangi sesler ile kelimelerin birbirinden ayrılabileceğini araştırır. Bir kelime veya sesin ilk hecesini belirlemeye çalışır. Böyle sesler farklı fonemlerin temsilcisidir. Bu fonemler de bir dildeki anlam ayırt eden en küçük birimlerdir.
 
Fonoloji; [[fonem]]lerin farklı sistemlerini, -bir dildeki anlam ayırt eden en küçük birimleri- kapsar. (Bir dildeki anlam taşıyan en küçük birimlere [[morfem]] denir ve [[ Morfoloji]]’nin araştırma alanına girer.) Fonetik, fonolojik bağlamdan bağımsız olarak seslerin detaylı tanımıyla ilgilenirken, Fonoloji, her bir dildeki ses birimleriyle uğraşır.
 
Sesbilim, dilin seslerini, dilsel iletişim dizgesindeki işlevleri açısından inceleyen bilim dalıdır. Sesbirim ve bürünbilim gibi soyut birimlerin incelenmesi üzerine kuruludur. F. de Saussure, J. Baudouin de Courtenay gibi araştırmacılardan esinlenen Prag Dilbilim çevresinde oluşmuştur.
 
Eşsüremli sesbilim aksine, sesbilimsel dizgelerin evrimini, bir dil durumundan öbürüne geçişte ortaya çıkan değişimleri ortaya çıkarmaya çalışır.
=== Ayırt edici özellikler ===
Fonolojinin bir başka önemli alanı ise ayırt edici özelliklerle ilgilenir. Bu bağlamda örneğin “sessiz” veya “seslendirici” gibi “üst sınıf özellikleri”nden bahsetmek mümkündür. Anılan bu özellikler yine “laryngal” özelliklerden ayrı tutulur (örneğin seslilik veya nefes vurgusu gibi); bunun yanı sıra seslendirmenin biçimine göre özellikler taşıyabilir (örneğin “burun sesi”); ya da seslendirmenin yerine göre özellikler belirlenebilir (örneğin dudaklı, gırtlaktan seslendirme vs.) Bu anlamda sesler farklı özelliklerin birer “matrix”i olarak da betimlenebilmektedir.
== Sesbilimsel kurallar ve süreçleri ==
Fonolojinin diğer araştırma alanı ise, Türkçe ve Fincede var olan [[ünlü uyumu]] gibi ses ile ilgili olan olguları açıklamaya çalışan fonolojik kuralların nasıl oluştuğudur.
Sesbilimsel süreçler şu şekilde açıklanabilir:
* Benzeşme (İki sesin benzeşmesi)
* Ayrışma
* Ses Türemesi (Telaffuz kolaylığı için bir sesin eklenmesi)
* Ses (ünlü) Düşmesi (Genellikle kelime sonundaki sesin düşmesi)
* Bir kelimenin [[vurgu]]suz bir ünlüsünün kaldırılması
* Zıtlığın kaldırılması[http://de.wikipedia.org/wiki/Phonologie#Phonologische_Regeln_und_Prozesse Kaynak]
 
== Ses ve söz uyumsal fonoloji ==
Ses ve söz uyumsal Fonoloji, Çincede olduğu gibi tonlamaya göre anlamı değişen sözcüklerin özelliklerini açıklar ve uygun olarak tanımlamaya çalışır.
 
626.427

değişiklik