"Mihail Bahtin" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot: Kozmetik değişiklikler
k (Bot değişikliği Ekleniyor: id:Mikhail Bakhtin)
k (Bot: Kozmetik değişiklikler)
'''Mihail Mihayloviç Bahtin''' ([[Rusça]]: Михаил Михайлович Бахтин ,d. [[17 Ekim]] [[1895]] – ö. [[7 Mart]] [[1975]]). Rus filozof ve edebiyat teorisyeni.
 
== Genel bilgi ==
Düşünür olarak, Bahtin, [[20. yüzyıl felsefesi|20. yüzyıl düşüncesinde]] etkili olmuş isimlerinden biridir ve geliştirdigi perspektif ve kavramlar dogrudan felsefi metinler üretmediğinde bile her zaman kuramsal tartışmaların merkezi konularında yeralmıştır. Kendisinin doğrudan haberi olmadan, yaptığı çalışmalar yetmişli yıllar sonrası kuramsal sorunlara bir yanıt olma konumundadır. Onun çalışmaları [[Marksizm]], [[Yapısalcılık]] (özellikle dilbilim), [[Göstergebilim]] alanlarıyla hem etkileşim halinde olmuş hem de bu alanları dolaylı ya da dolaysız etkilemiştir.
 
Bahtin düşün alanına [[karnaval]], [[diyaloji]], [[kronotop]] gibi çok önemli kavramlar armağan etmiştir. Döneminde Stalinizm ile başı derde girmiş ve Rabelais hakkındaki kitabını çok geç bastırabilmiştir.
 
== Bahtin'in kuramsal kavramları ==
Bahtin, zamanında bu kavram yaygınlaşmış olmamakla birlikte ''disiplinlerarası'' düşünmenin en özgün örneklerinden birini ortaya koyar. [[Dilbilim]], [[Marksizm]], [[filoloji]], [[antoropoloji]], [[edebiyat kuramı]], [[felsefe]] ve hatta [[etnografya]] Bahtin'in çalışma alanlarıdır; ancak Bahtin tek tek bu disiplerin içine sıkıştırmaz kendini, aksine geniş kuramsal çerçevesini bu disiplinlerin tamamına yayar.
 
Zaten her zaman anlamla yüklü olan dil, monologa imkân vermez. Diyaloji, burada normal bir diyalogtaki gibi, iki kişi arasındaki söyleşi durumu değildir, esas olarak çoğul konuşan özneler arasındaki anlam ilişkisidir. Bu nedenle, "Diyalogun bağlamları sınırsızdır" der Bahtin. Buna bağlı olarak da çok-dillilik kavramı ortaya çıkar. Çok-dillilik, sözceler çokluğu ile ortaya çıkar. Bütün sözcelerin indirgenebileceği, ve bütün dillerin yanyana gelebileceği tek bir düzlem sözkonusu degildir.
 
Bahtin'in bu alanı açıklamak üzere, "[[merkezcil güçler]]" (centripetal) ile "[[merkezkaç güçler]]" (centrifugal) şeklinde kavramlar kullandığı görülür. Dilin ve anlamın açıklanışı üzerine kavramlardır bunlar. Birinciler, yaşamın akışını düzenleyip kalıplara sokarak bütünleştiren merkez yönelimli güçlerdir. İkinciler ise merkezileşmeden kaçan, bütünselleştirilemeyen ve sabitlenemeyen dilsel ve anlamsal ögelerdir. Çok-dillilik bu merkezkaç güçlerin varlığına dayandırılır. Dil ve kültür böylece sabitlenebilir bir yapı olarak anlaşılmaktan çıkarılır.
 
[[Karnaval]] teriminin ortaya çıkışı da bu noktayla ilişkilidir. Karnaval, yaşamın merkezcil bir yapıya sahip olduğu fikrinin yadsınması ve çok-seslilik üzerine bir anlayışın öne sürülmesini mümkün kılar. Bahtinci [[Karnavalesk]] terimi bu anlamda, yaşamın çok-sesliliğini ve anlam çokluklarını kuramsal alanda değerlendiren, Dil'i ya da Kültür'ü bu anlamda soyut bir yapı olarak anlayan anlayıştan ([[Saussure]]'ün [[Yapısalcı dilbilim]]'i) uzaklaşmak olarak görülür.
 
Dilin gerçek niteliği, buna göre soyut dil yapısında değil, belli bir andaki sözce icindeki dilsel alışverişte, yani diyalojide ortaya çıkar. Söyleyen ile dinleyen arasındaki ilişki anında ortaya çıkar, dilin anlamını belirleyen şey. Bahtin, bu anlamda, Saussurecü dil anlayışına tarihi ögesini sokmaktadır. Öte yandan eğer anlam, sadece söyleyen kişiye (özne'ye) ait degilse, burada ''merkezsizleştirilmiş'' de olmaktadır.
 
== Özne görüşü ==
Bahtin, özellikle kendisinden sonra merkezi bir konu olarak belirginle [[Özne]] konusunda önemli ayrımlar ortaya koyar. Bilinen anlamda öznelciliğin geride bırakılmasının yanı sıra, [[Yapısalcılık]] ve sonrasında görülen katı özne reddiyesinin de aşılması arayışında olanlar Bahtin'de önemli ipuçları bulmaktadır.
 
Dolayısıyla da bu yaklaşım biçimi, Bahtin'in daha geniş bir bağlama sahip olan özne kuramının temel ögesidir. Buna göre ben, bir özne olarak kendi değerimi, ancak öteki ile, yani başka öznelerle ilişkilerimle belirleyebilirim. Bu bağlamda özne, Bahtin'e göre hem [[Etik]] hem de [[Estetik]] bir varlık olarak anlaşılır ve değerlendirilir. Eyleyen özne, aynı zamanda yaratan bir özne olduğu için de bu böyledir. Eyleyen ve yaratan özne, sorumluluk sahibi olmalıdır; çünkü Bahtin'ci anlamda sorumluluk, öznenin öznelliğini fark etmesi ve bunun gereklerini üstlenmesidir. Bunlar ve özne üzerine daha ayrıntılı öteki kuramsal çözümlemelerinden dolayı, Bahtin'in teorik edebiyat araştırmaları aynı zamanda özne felsefesine günümüzde bir çözüm arayışı içinde olanları da yakından ilgilendirir.
 
== Kronolojik öğeler ==
* [[1895]] Bahtin yoksul bir ailede doğdu.
* [[1917]] [[Sovyet Devrimi]]
* [[1918]] Voloshinov ve Medvedev ile tanıştı, [[Bahtin Çevresi]] ortaya çıktı.
* [[1924]] [[Lenin]]’in ölümü, Stalin gücünü sağlamlaştırmaya başladı.
* [[1927]] Voloshinov, '''Freudianism: A Critical Sketch''' adlı kitabı.
* [[1928]] Medvedev, '''Formal Method in Literary Scholarship''' eseri.
* 1929 Voloshinov, '''Marxism and The Philosophy of Language''' kitabı.
* 1929 Bahtin, '''Problems of Dostoevsky's Art''' çalışması.
* [[1929]] Bahtin Rus Ortodoks Kilisesi ile gizli faaliyetlerde bulunmak iddiasıyla tutuklandı. [[Kazakistan]]’da sürgüne çarptırıldı. Sürgün, Bahtin Çevresinin çalışmalarını sona erdirdi.
* [[1934]] [[Komünist Parti]]'den tasfiyeler başladı.
* [[1935]] Bahtin, "Discourse in The Novel" makalesi.
* [[1936]] Voloshinov tüberkülozdan öldü. Bahtin [[Mordovya Pedagojik Enstitüsü]]nde profesör olarak göreve başladı.
* [[1937]] Bahtin, "Forms of Time and of the Chronotrope . . . " makalesi.
* [[1938]] Medvedev tutuklandı ve kurşuna dizildi.
* [[1940]] Bahtin Rebelais üzerine olan tezini sundu. 1947 yılına kadar savunma için çağrılmadı ve 1951’e kadar doktorasını alamadı.
* 1941 Bahtin, "Epic and Novel" makalesi.
* [[1953]] [[Josef Stalin|Stalin]]’in ölümü.
* [[1950]]’ler Bahtin Sovyet entelektüel dünyasında kült bir figüre dönüştü ve birçok hayran öğrenci tarafından ziyaret edilmeye başlandı.
* [[1963]] Bahtin, Problems of Dostoevsky's Poetics, Dostoveyski’nin sanatı üzerine kitabını revize etti.
* [[1966]] Bahtin, '''Rebelais and His World''' sonunda yayımlanabildi.
* [[1971]] Bahtin’in eserleri üzerine konferanslarda Medvedev and Voloshinov tarafından yazılan kitapların aslında Bahtin’e ait olduğu iddialar ortaya çıktı..
* [[1975]] Bahtin’in ölümü. Eserlerinin geniş koleksiyonları yayımlanmaya başladı.
 
== Kendi adıyla yayımlanan eserleri: ==
 
* Bakhtin, M. M. (1981). '''The Dialogic Imagination''' (M. Holquist, Ed.; C. Emerson & M. Holquist, Transl.). Austin, TX: University of Texas Press. (Originally published in 1975)
* Bakhtin, M. M. (1984). '''Problems of Dostoevsky's poetics''' (C. Emerson, Transl.). Minneapolis, MN: University of Minnesota Press. (Originally published in 1963)
* Bakhtin, M. M. (1984). '''Rabelais and his world''' (2nd ed.; H. Iswolsky, Transl.). Bloomington, IN: Indiana University Press. (Originally published in 1965)
* Bakhtin, M. M. (1986). '''Speech genres and other late essays''' (C. Emerson & M. Holquist, Eds.; W. McGee, Transl.). '''Austin''', TX: University of Texas Press. (Originally published in 1979)
* Bakhtin, M. M. (1990). '''Art and answerability''' (M. Holquist, Ed.; V. Liapunov, Ed. & Transl.). Austin, TX: University of Texas Press.
 
== Türkçe’de yayımlanan eserleri: ==
 
* '''Bir Eylem Felsefesine Doğru''', çev: Siyaveş Azeri Avesta Yayınları / Düşünce Dizisi, 2001
* '''Karnavaldan Romana''', Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazıları, Çeviri: Cem Soydemir, Ayrıntı Yayınları / İnceleme Dizisi, 2001
* '''Dostoyevski Poetikasının Sorunları''', Cem Soydemir, Metis Yayınları - Yerli Romanlar / Eleştiri Dizisi, 2004
* '''Rabelais ve Dünyası''', Çeviri: Çiçek Öztek Ayrıntı Yayınları / Sanat ve Kuram Dizisi 2005
* '''Sanat ve Sorumluluk / İlk Felsefi Denemeler''', Çeviri: Cem Soydemir Ayrıntı Yayınları , 2005
 
 
{{Şablon:Felsefe}}
{{Şablon:Felsefe portalı}}
 
[[Kategori:Rus filozoflar]]
[[Kategori:Rus filologlar]]
[[Kategori:Edebiyat kuramcıları]]
{{Şablon:Felsefe portalı}}
 
[[bg:Михаил Бахтин]]
903.147

değişiklik