Kortizol: Revizyonlar arasındaki fark

k
Bot: Kozmetik değişiklikler
[kontrol edilmemiş revizyon][kontrol edilmemiş revizyon]
k (Bot değişikliği Ekleniyor: oc:Cortisòl)
k (Bot: Kozmetik değişiklikler)
|-
| [[IUPAC adlandırma sistemi|Kimyasal Adı]]
| 11,17,21-trihydroxy-,(11beta)-<BRbr />pregn-4-ene-3,20-dione
|-
| [[CAS kayıt numarası|CAS numarası]]
 
 
'''Kortizol''', böbrek üstü bezinin kabuk bölgesinde üretilen, vücudun strese gösterdiği tepkiyle ilişkili bir ''[[kortikosteroid hormon]]''dur. Kan basıncını ve şekerini artırır, kadınlarda kısırlığa neden olur ve [[bağışıklık sistemi]]ni baskılar. '''Hidrokortizon''' veya '''kortizon''' olarak bilinen yapay kortizol [[alerji]] ve [[yangı]]'ya karşı sağaltımda kullanılır.
 
== Bireşimi ==
 
Kortizol ''[[pregnenolon]]''dan bireşimlenir. Bu tepkime, C-11, C-17 ve C-21 karbonlarının hidroksilasyonu, C-3'ün yükseltgenmesi ve C-4'ü C-5'e bağlayan çift bağın izomerizasyonunu gerektirir. Bu bireşimin gerçekleştiği yer [[Böbrek üstü bezi|böbrek üstü bezinde]] bulunan ''[[zona fasciculata]]'' bölgesidir. Böbrek üstü bezi aynı zamanda aldosteron (''zona glomerulosa''da) ve seks hormonları (''zona reticulosa''da) üretse de asıl salgı ürünü kortizoldur. Böbrek üstü bezi altında yer alan medulla katmanı ise sempatik uyarı ile başlıca [[epinefrin]] ve [[norepinefrin]] salgılar.
 
Böbrek üstü bezinde kortizolun bireşimi [[Hipofiz bezi|hipofiz bezinin]] ön lobundan salgılanan [[adreneokortikotropik hormon]]unca (ACTH) uyarılır. ACTH üretimi de [[hipotalamus]] tarafından salgılanan [[kortikotropin salgılatıcı hormon]] tarafından uyarılır.
 
[[Dosya:http://666kb.com/i/bao8i8r4qbxmpqdl4.jpg]]
 
== Fizyoloji (İşlevbilim) ==
 
Serumda bulunan kortizol ölçüsü gündelik bir değişim gösterir. En yüksek düzeyler gece yarısı, en düşük düzeyler sabah, uykudan uyandığınızdan birkaç saat sonra olur. Aydınlık/karanlık döngüsüne ilişkin bilgi [[retina]]dan hipotalamusta bulunan çifte çekirdeklere (''suprachiasmatic nuclei'') iletilir. Serum kortizol düzeyinde değişiklik olmasının arkasında yatan nedenler arasında olağan olmayan ACTH düzeyi, klinik çöküntü, fizyolojik stres kaynakları (hipoglisemi, hastalık, ateş, travma, ameliyat, korku, acı, aşırı soğuk veya sıcak, fiziksel zorlanma) gözlemlenmiştir. Kişiden kişiye ayrılıklar olmasına karşın her kişinin gündelik dizemi tutarlılık gösterir.
 
Kortizol ayrıca kortikotropin salgılatıcı hormon salgılanmasını baskılayarak ACTH salgılanmasına geri besleme uygular. Bazı araştırmacılar süreğen (kronik) streste olan bir hayvanda bu geri bildirim dizgesinin bozulduğuna inanırlar.
 
Kortizol, olağan durumlarda salgılandığında [[stres]] sonrasında [[homeostaz]]ın sağlanmasına yarayacak etkiler gösterir: [[Glükoneojenez]], yağ ve proteinlerin yıkımı, ve karaciğer dışında bulunan [[amino asit]] ve [[keton cisimleri]]nin seferber edilmesine neden olur, böylece bir [[insülin]] [[antagonist]]i olarak etki eder. Bunların sonucunda kan [[glikoz]] düzeyi yükselir ve karaciğerde [[glikojen]] oluşumu artar (Freeman, 2002). Ayrıca [[kan basıncı]]nı da artırır. Bunu, damarlardaki alfa-1 adrenalin alıcılarını gizilleyerek yapar. Bu hormon [[bağışıklık sistemi]]nin kandaki etkinliğini de azaltır. [[Akyuvar]]ların [[lenf bezi |bezlerine]], [[kemik iliği]]ne ve [[deri]]ye yönelmeye neden olur. Kortizol [[kemik]] oluşumunu da yavaşlatır.
 
Bu olağan işlevler, süreğen gerilimin fizyolojik etkilerinin temelinde yatar. Sürekli kortizol salgılanması kasların aşınmasına, [[hiperglisemi]]ye ve yangının baskılanmasına neden olur. Aynı sonuçlar uzun süreli glükokortikoid kullanımında da ortaya çıkar.
 
Ayrıca, uzun süre kortizola maruz kalmak hipokampus hücrelerinin körelmesine (atrofi) yol açar. Bu körelme öğrenme zorluklarına neden olur. Ancak, kısa süreli kortizol etkisi anıların oluşmasına yardım eder; fizyolojik gerilimli zamanların sonradan çok iyi anımsanmasının ([[flaş bellek]]) arkasında yatan düzeneğin bu olduğu sanılmaktadır.
Serumdaki kortizolun %96'sı kan proteinlerine bağlı durumdadır; bunlar başlıca [[kortikosteroid bağlayan globulin]] (''corticosteroid binding globulin'', CBG) ve [[albümin]]dir. Yalnızca serbest kortizol [[reseptör|alıcıalıcılarca]]larca bağlanabilir.
 
== Farmakoloji ==
 
Ağızdan veya damardan alınabilir bir ilaç olarak kortizol, hidrokortizon ya da kortizon olarak bilinir. [[Anafilaksis]] ve [[anjioedema]] gibi ciddi alerjik tepkimelerin sağaltımında; steroit tedavi görmesi gereken ama ağızdan ilaç alamayan hastalarda [[prednizolon]] yerine; ve uzun süreli steroid sağaltımı gören hastaların [[Addison hastalığı|Addison krizikrizine]]ne girmemesi için, hidrokortizon bağışıklık sistemini baskılayan ilaç olarak damardan verilir.
Alerjik kızarmalar, [[egzama]]lar ve bazı yandısal durumlarda kortizon melhem olarak verilir.
[[Gut]] gibi hastalıklarda kortizon eklemin içine enjekte edilebilir.
Hidrokortizon, prednizolonun 1/4'ü kadar etkindir. [[Deksametazon]] ise hidrokortizondan 40 kat daha güçlüdür. Yan etkiler için [[kortikosteroid]] ve [[prednizolon]] maddelerine bakınız.
 
== Hastalıklar ==
 
* '''Hiperkortizolizm''': Kanda aşırı düzeyde kortizol bulunmasına [[Cushing Sendromu]] denir ([[Cushing Hastalığı]]ndan ayrıdır).
* Hipokortizolizm ya da böbreküstü yetmezliği: Eğer böbrek üstü bezleri yeterinde kortizol üretmezse bunun sonucu [[Addison hastalığı]]dır.
 
== Kaynakça ==
 
* {{kaynak wiki | url=http://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Cortisol&oldid=63549587| tarih=20 Temmuz 2006 | dil=İngilizce | madde=Cortisol}}
** [http://www.duchs.com/information/Hydrocortisone Hydrocortisone] Fact Sheet
** Relax, or you might become infertile! [http://www.hindustantimes.com/news/181_1724897,0050.htm] (''İngilizce'')
** Freeman, Scott (2002). ''Biological Science''. Prentice Hall; 2nd Pkg edition (December 30, 2004). ISBN 01321874690-13-218746-9.
** A. C. Guyton, J. E. Hall. ''Textbook of Medical Physiology''. W.B. Saunders Company; 10th edition (August 15, 2000). ISBN 072168677X0-7216-8677-X.
 
[[Kategori:Steroid hormonlar]]
1.061.386

düzenleme