"Türkçe" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
=== Orta Asya'dan Anadolu'ya ===
 
Türkiye TürkçesiTürkçe, onu kullanan göçer evli ve yerleşik kavimlerin doğuda [[Japonya]]'ya, batıda ise [[Avrupa]]'ya doğru hareketiyle yayılmıştır. [[Afganistan]] ve Batı [[Çin]] civarında Moğolca; [[Rusya]], Güney ve Güneydoğu [[Çin]] bölgesinde Tunguz; eski [[Sovyetler Birliği]]nin batısında [[Türkiye]]'ye, güneyde ise [[İran]]'a yayılan bir alanda ise [[Türk dilleri]] olarak değişmiştir. Güneyde bulunan başlıca Türk dilleri Türkçe, [[Azeri Türkçesi]] ve [[Türkmen Türkçesi]]dir. [[Oğuzlar|Oğuz]] boylarının kullandığı [[Gagavuz]] lehçeleri ve İran kaynaklı [[Horasan]] lehçesi, Türkiye lehçesi ile birlikte bugünkü Türkçenin bölümlerini oluşturmaktadır.<ref>Türkiye'de Dil Planlaması: Türk Dil Devrimi - Kâmile İmer - s. 35</ref>
 
{{quote|''Çıgany bodunug bay kıltım, az bodunug üküş kıltım'' - (Yoksul halkı zengin yaptım, az halkı çok yaptım) - [[Orhun Yazıtları]]<ref>Türkiye'de Dil Planlaması: Türk Dil Devrimi - Kâmile İmer - s. 36</ref>}}
 
[[Dosya:Kyzyl orkhon inscription.jpg|thumb|left|140px|Türk yazısını taşıyan en eski belge [[Kızıl]] kentinde bulunuyor. Yazılış tarihi 8. yüzyılın başlarına dayanmaktadır.]]
Türk dili Yenisey yazıtları gibi tabletlerden yola çıkılarak 1300 yıl önceye kadar kaynaklanabildiği gibi yazıtlarda kullanılan alfabeninabecenin gelişmişliği bu dilin daha eski tarihlere dayandığının en somut delilidir.<ref>Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını - Prof. Dr. Doğan Aksan - Bilgi - s.28</ref> Bugünkü [[Moğolistan]]'da Orhun (veya Orhon) ırmağı yakınlarında bulunan [[Kül Tigin]] ve [[Bilge Kağan]] yazıtlarından başka, dönemin tanınmış veziri [[Tonyukuk]]'un da kendisi için diktirdiği [[Ulan Bator]] kenti yakınlarındaki iki taş, Orhun Yazıtları'nın başlıca örnekleridir.<ref>Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını - Prof. Dr. Doğan Aksan - Bilgi - s.29</ref>
 
[[Divanü Lügati't-Türk]], Türk dilini anlatan ve bu dilin yetisini göstermek için yazılan ilk sözlük eseridiryapıtıdır ve [[Kaşgarlı Mahmud]] tarafından [[25 Ocak]] [[1072]]'de yazılmaya başlanmış ve [[10 Şubat]] [[1074]]'te bitirilmiştir. Bu kitap içinde şu tümce bulunuyor: "Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur". Eser, Türkçenin varsıl dilbilgisi özelliklerini en çarpıcı biçimde yansıtan bir özelliktedir.
 
Türkçenin kullanım alanını genişleten bir başka kişi, [[Karahanlı Devleti]]'nin üyesi, ikinci bir Türk ve Türkçe kültür abidesi olan [[Yusuf Has Hacib]]'dir. Yusuf Has Hacib, [[Kutadgu Bilig]] adlı eseriyapıtı ile Türk dil birliğinin diğer önemli yazılı temelini attı. [[1069]]-[[1070]] yıllarında bu Türkçe eseriyapıtı tamamladı.
 
[[Ahmed Yesevi]] 12 yüzyılda Türk dilinde yazdığı "[[hikmet]]" adlı şiirleri bir araya getiren [[Türk]] [[tasavvuf]] edebiyatının bilinen en eski örneklerini içeren kitap ile Türkçenin kullanımını etkiledi.
2.245

değişiklik