"Elias Canetti" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot değişikliği Ekleniyor: gd:Elias Canetti; Kozmetik değişiklikler
k (Bot değişikliği Ekleniyor: pnb:الیاس کانیٹی)
k (Bot değişikliği Ekleniyor: gd:Elias Canetti; Kozmetik değişiklikler)
[[Dosya:Elias Canetti tomb-stone.jpg|Canetti'nin [[İsviçre]]'deki mezarı.|thumb|300px]]
'''Elias Canetti''' (d. [[25 Temmuz]] [[1905]], [[Rusçuk]] - ö. [[14 Ağustos]] [[1994]], [[Zürih]]) [[1981]] [[Nobel Edebiyat Ödülü]] sahibi, kökeni 1492'de İspanya'dan göç etmiş [[Sefarad]] yahudilerine dayanan, Almanca eserler vermiş yazar.
 
== Hayatı ==
[[25 Temmuz]] [[1905]]'de, [[Rusçuk]]'ta (Ruse, [[Bulgaristan]]) yahudi bir ailenin çocuğu olarak doğan Elias Canetti, [[1905]]'den [[1911]]'e kadar ailesiyle Rusçuk'ta yaşamıştır. Daha sonra aile [[İngiltere]]'ye taşınmış, babanın [[1912]] yılında vefat etmesiyle ise [[Viyana]]'ya gitmişlerdir. Viyana'da aile yeni bir hayata adım atarken, Canetti [[Ladino]], [[Bulgarca]], [[İngilizce]] ve biraz da [[Fransızca]] konuşabiliyordu. Fakat, sadece 7 yaşındayken geldiği Viyana'dan itibaren genellikle kullandığı dil [[Almanca]]dır. Gelecekte kaleme alacağı önemli eserlerini de Almanca yazmıştır. Viyana'dan da taşınarak aile sırasıyla [[Zürih]] ve [[Almanya]]'yada yaşamıştır. [[1924]] yılında Canetti Almanya'da liseden mezun olur ve [[kimya]] eğitimi görmek için aynı yıl Viyana'ya gider. [[Viyana]]'da geçirdiği yıllarda ise ömür boyu en büyük tutkusu olacak edebiyatla ilgilenmeye başlar. [[Viyana Üniversitesi]]nden [[1929]] yılında kimya lisansını tamamlayarak mezun olur. Daha öğrenciyken yazmaya başlamış ve [[Viyana]]'daki edebiyat çevrelerine girmiştir.
 
1930’ların başlarında ABD’li yazar Upton Sinclair’in yapıtlarını Almanca’ya çevirdi. 1934’te kendisi gibi yazar olan, 1963’te kaybedeceği Veza Taubner ile evlendi. Bu arada Hochzeit (Düğün) ve absürd tiyatronun ilk örneklerinden olan Die Komödie der Eitelkeit (Kibir Komedisi) adlı oyunları yazdı. 1967’de Viyana’da sahneye koyulan Die Befriesteten (Sayılı Gün) insanın öleceği zamanı tam olarak bilmesi durumunda ne olacağını sorusunu soruyordu. [[Nazi]]lerin [[Avusturya]]'yı işgal etmesinden çok kısa bir süre önce [[Paris]]'e, Paris'ten de [[Londra]]'ya geçti. Hayatının büyük bir bölümünü İngiltere'de geçirdi. [[1970]]lere kadar yaşadığı [[İngiltere]]'den [[1952]] yılında vatandaşlık kazanmıştır. 1971’de ikinci evliliğini yapacağı, restoratör Hera Buschor’un işi gereği sık sık geldiği İsviçre’de de bir ev edindiyse de, bu döneme kadar İngiltere dışına hemen hiç çıkmadı. Yazarın Hera Buschor’dan bir kızı olduğunda yaşı altmış sekizdi. Hayatının son 20 yılını [[Zürih]]'de geçirdi ve [[1994]] yılında yine [[Zürih]]'te vefat etti. Elias Canetti, vasiyeti üzerine ünlü yazar [[James Joyce]]'un yanına gömülmüştür.
 
== Başlıca Eserleri ==
 
=== [[Kitle ve İktidar]] ===
Canetti "''kitle''" olgusu ile ilgilenmeye daha [[1925]] yılında karar vermiştir. Daha sonra [[1933]] yılında [[Adolf Hitler|Hitler]]'in [[Almanya]]'da iktidara gelmesi, Canetti'nin [[1925]]'den beri ilgilendiği "''kitle''" olgusuyla "''iktidar''" olgusu arasındaki olası ilişkileri düşünmesine ve çözümlemeye çalışmasına neden olur. Kitle ve iktidar üzerine olan fikirlerini "''Kitle ve İktidar''" (Masse und Macht) ismiyle [[1960]] yılında yayımlamıştır. Kitabın ilk yarısı kitlenin değişik türlerinin dinamiklerinin çözümlemesine ayrılır. İkinci bölüm ise kitlenin yöneticilere neden ve nasıl itaat ettiği üzerinde yoğunlaşır. Canetti Hitler’i hükmettiği kitlenin büyüklüğünden başı dönen paranoyak bir yönetici olarak sunar. Yahudilere yapılan zulmü Almanya’nın enflasyon deneyimiyle bağlantılandırmaktadır.
 
== Çalışmaları ==
 
=== Roman ===
* Die Blendung, 1935 ([[Körleşme (roman)|Körleşme]], çev. Ahmet Cemal, Payel Yay., 1981)
 
=== Oyun ===
* Die Hochzeit , 1932 (The Wedding)
* Komodie der Eitelkeit , 1934 (Comedy of Vanity)
* Die Befristeten, 1956 (The Numbered)
 
=== Otobiyografi ===
* Die Gerettete Zunge, 1977 ([[Kurtarılmış Dil]], çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 1995)
* Die Fackel im Ohr, 1980 ([[Kulaktaki Meşale]], çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 1997)
* Das Augenspiel, 1985 ([[Gözlerin Oyunu]], çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 2000)
* Party im Blitz 1991, (Party in the Blitz)
 
=== Notlar ===
* Die Provinz des Menschen : Aufzeichnungen 1942–1972 , 1973 ([[İnsanın Taşrası]] 1942-1972, çev. Ahmet Cemal, Payel Y., 2004) (Daha önceki bir baskı için : İnsanın Sılası, çev. Ahmet Cemal, İyi Şeyler Y., 1996)
* Das Geheimherz der Uhr: Aufzeichnungen 1973-1985, 1987 ([[Saatin Gizli Yüreği 1973-1985]], çev. Ahmet Cemal, Payel y., 2006)
 
=== Diğer Eserleri ===
* Masse und Macht, 1960 ([[Kitle ve İktidar]], çev. Gülşat Aygen, Ayrıntı Y., 1998)
* Die Stimmen von Marrakesch, 1968 ([[Marakeş'te Sesler]], çev. Kamuran Şipal, Cem Y., 1960)
* Der andere Prozess, Kafkas Briefe an Felice, 1969 (Öbür Dava, Kafka'nın Felice'ye Mektupları Üzerine, çev. Kamuran Şipal, Cem Y.,1994)
* Der Ohrenzeuge. Fünfzig Charaktere, 1974 (Elli Karakter. Kulak Misafiri, çev. Şemsa Yeğin, Payel Y., 1994)
* Das Gewissen der Worte, 1975 ([[Sözcüklerin Bilinci]], çev. Ahmet Cemal, Payel Y., 1984)
* Die Fliegenpein, 1992 (The Agony of Flies)
* Nachträge aus Hampstead, 1994
* Edebiyatçılar Üzerine, çev. Gürsel Aytaç, Payel Y., 2007
* Ölüm Üzerine, 2007, çev. Gürsel Aytaç, Payel Y., 2007
 
== Ödülleri ==
Canetti, [[Nobel Edebiyat Ödülü]] (1981) başta olmak üzere birçok ödül kazanmıştır. Kazandığı başlıca ödüller <ref>http://www.kirjasto.sci.fi/ecanetti.htm</ref>:
 
* Foreign Book Prize (1949, Fransa)
* [[Viyana Ödülü]] (1966)
* Critics Prize (1967, Almanya)
* Great Austrian State Prize (1967)
* Bavarien Academy of Fine Arts Prize (1969)
* [[Bühner Ödülü]] (1972)
* [[Nelly Sachs Ödülü]] (1975)
* Order of Merit (1979, Almanya)
* [[Europa Prato Ödülü]] (1980, İtalya)
* Hebbel Ödülü (1980)
* [[Kafka Ödülü]] (1981)
* Great Service Cross (1983, Almanya)
 
== Kaynakça ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Elias_Canetti İngilizce Vikipedi Elias Canetti sayfası]
* D. Barnouw, "Elias Canetti", 1996.
{{kaynakça}}
 
==Dış bağlantılar ==
* [http://www.kirjasto.sci.fi/ecanetti.htm Elias Canetti biyografisi (İngilizce)]
* [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=725 Edebiyat Ansiklopedisi: Canetti, Elias - Literary Encyclopedia: Canetti, Elias (İngilizce)]
 
{{Nobel Edebiyat Ödülü Kazananlar (1976-2000)}}
[[fi:Elias Canetti]]
[[fr:Elias Canetti]]
[[gd:Elias Canetti]]
[[gl:Elias Canetti]]
[[he:אליאס קנטי]]
179.125

değişiklik