"Türk Kurtuluş Savaşı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k (Bot değişikliği Ekleniyor: hu:Török függetlenségi háború)
Düzenli ordulardan oluşan işgalci güçlere karşı, bugünkü deyimiyle bir [[gerilla savaşı]] uygulamıştır. Yerel sivil örgütlenmeler, çeteler olarak ortaya çıkan Kuvayımilliye ile, ilk direniş olayları [[Güneydoğu Bölgesi]]'nde [[Fransızlar]]a karşı görülmüşse de, örgütlü direniş [[İzmir]]'in düşmanca ele geçirilmesinden sonra [[Ege Bölgesi]]'nde Kuvayımilliye olarak başlamış ve bağımsız yerel örgütlenmeler olarak yayılmıştır. Bölgesel kuruluşlar, daha sonra [[TBMM]]'nin kurulması ile birleştirilmiş ve [[Birinci İnönü Muharebesi|I. İnönü Savaşı]] sırasında da düzenli orduya dönüşmüştür.
{{Bilgi Kutusu Savaş
|çatışma=Kurtuluş Savaşı
|resim=[[Resim:Turkish War of Independence5part.jpg|250px]]
|başlık=Saat yönünde: Türk direnişçiler idam edilişi, [[Yunan]] ordusunun [[İzmir]]'e girişi, [[Sivas Kongresi]]'nden bir resim, [[Kuvayi Milliye]] askerleri, [[I.İnönü Savaşı]] 'ndan bir kesit.
|tarih=[[19 Mayıs]] [[1919]]-[[11 Ekim]] [[1922]]
|yer=[[Anadolu]]
|casus=[[I. Dünya Savaşı]]'ndan yenik çıkan [[Osmanlı Devleti]]'nin [[İttifak Devletleri|Müttefikler]] ve [[Yunanistan]] tarafından işgali
|bölge=
|sonuç= Türk zaferi, [[Lozan Antlaşması]] ile [[Türkiye Cumhuriyeti]]'nin kurulması|savaşan1=• [[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[TBMM|Ankara Hükümeti]]
|savaşan2=
&bull;&nbsp;[[Resim:Flag of the United_Kingdom.svg|20px]] [[Birleşik Krallık]]<br>
&bull;&nbsp;[[Resim:Flag_of_Greece_(1828-1978).svg|20px]] [[Yunanistan]]<br>
&bull;&nbsp;[[Resim:Flag of France.svg|20px]] [[Fransa]]<br>
&bull;&nbsp;[[Resim:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Demokratik Ermeni Cumhuriyeti|Ermenistan]]<br>
&bull;&nbsp;[[Resim:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Italya]]<br>
&bull;&nbsp;[[Resim:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Osmanlı İmparatorluğu]]
|kumandan1=[[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Mustafa Kemal Atatürk]] <br>[[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Fevzi Çakmak]] <br> [[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Kazım Karabekir]] <br> [[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[İsmet İnönü]],<br> [[Resim:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Ali Fuat Cebesoy]]
|kumandan2=[[Resim:Flag of the United_Kingdom.svg|20px]] [[George Milne]]<br>
[[Resim:Flag of France.svg|20px]] [[Henri Gouraud]]<br>
[[Image:Flag_of_Greece_(1828-1978).svg|20px]] [[Anastasios Papoulas|Papoulas]],<br>
[[Image:Flag_of_Greece_(1828-1978).svg|20px]] [[Georgios Hatzianestis|Hatzianestis]],<br>
[[Resim:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Drastamat Kanayan|Dro]]<br>
[[Resim:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Movses Silikyan]]<br>
[[resim:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Ahmet Anzavur]]
|güç1=
|güç2=
|kayıp1=
|kayıp2=
}}
{{İç Ayaklanmalar Cephesi}}{{Türk-Yunan Cephesi}}{{Türk-Ermeni Cephesi}}{{Türk-Fransız Cephesi}}
 
[[Mustafa Kemal Paşa]] Kuvayımilliye'nin kuruluşunu şöyle açıklar:
'''Kurtuluş Savaşı''', [[I. Dünya Savaşı|I. Dünya Savaşı'ndan]] yenik çıkan [[Osmanlı İmparatorluğu]]'nun Müttefik devletlerince işgali sonucunda [[Misak-ı Milli]] sınırları içinde ülke bütünlüğünü korumak için girişilen çok cepheli siyasi ve askeri mücadelenin adıdır. Ayrıca '''İstiklal Harbi''' ya da '''Milli Mücadele''' olarak da bilinir.
 
{{Cquote|
1919-1922 yılları arasında gerçekleşmiş ve 11 Ekim 1922'de imzalanan [[Mudanya Mütarekesi]] ile fiilen, 24 Temmuz 1923'te imzalanan [[Lozan Antlaşması]] ile resmen sona ermiştir.
''Hükümet merkezi, düşmanların şiddetli çemberi içindeydi. Siyasal ve askerî bir çember vardı. İşte böyle bir çember içinde yurdu savunacak, ulusun ve devletin bağımsızlığını koruyacak kuvvetlere emrediyorlardı. Bu biçimde yapılan emirlerle, devlet ve ulusun araçları temel görevlerini yapamıyorlardı. Yapamazlardı da. Bu araçları savunmanın birincisi olan ordu da, 'ordu' adını korumakla birlikte, elbette temel görevini yerine getirmekten yoksundu. İşte bunun içindir ki yurdu savunmak ve korumak olan temel görevi yerine getirmek, doğrudan doğruya, ulusun kendisine kalıyor. Buna kuva-yi milliye diyoruz...''
}}
 
Kurtuluş Savaşı, dört belirgin döneme ayrılabilir:
 
== Amasya Tamimi (22 Haziran 1919) ==
# '''Birinci Dünya Savaşı sonrası dönemi:''' [[Mondros Mütarekesi]]'nin yürürlüğe girdiği 31 Ekim 1918'den, Padişah [[VI. Mehmet]] (Vahdettin)'in Mustafa Kemal Paşa'yı [[Dokuzuncu Ordu (Osmanlı)|9. Ordu]] müfettişi olarak [[Anadolu]]'ya yolladığı 19 Mayıs 1919'a kadardır
{{Anamadde|Amasya Genelgesi}}
# '''Örgütlenme dönemi:''' Mayıs 1919'dan, İstanbul'daki [[Mebusan Meclisi]]'nin açıldığı Mart 1920'ye kadardır.
# '''Hakimiyetin sağlanması dönemi:'''Mart 1920'den, [[Londra Barış Konferansı]]'nın ikinci safhasının başladığı Mart 1922'ye kadardır. <ref>İkinci safhanın başlangıcı olan Mart 1920'da Müttefik devletlerince ilk defa olarak "Ankara hükümetine" barış önermiştir: Conference of London. (2007, July 2). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 22:06, November 24, 2007, from [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Conference_of_London&oldid=142083124</ref>
# '''Barışın sağlanması dönemi:'''Mart 1922'den, [[Cumhuriyetin ilanı|Cumhuriyetin ilan edildiği]] [[29 Ekim]] [[1923]]'e kadardır.
 
[[12 Haziran]] [[1919]]’da [[Havza]]'dan [[Amasya]]'ya gelen Mustafa Kemal Paşa buradan yayınladığı bildiri ile ülkenin içine düştüğü durumu açıklıkla saptıyor, çözümün bütün güçlerin birleşmesinden geçtiğini vurguluyordu. M.Kemal Amasya'da [[Anadolu]] ve [[Rumeli]]’de kurulan [[Mudafaa-i Hukuk Dernekleri|Mudafaa-i Hukuk Derneklerini]] birleştirme, kongreler yaparak tüm ulusun kesin kararına dayalı yeni bir yönetim kurma amacıyla Amasya Tamimi’ni hazırlamıştır.
== Birinci Dünya Savaşı sonrası, Ekim 1918 - Mayıs 1919 ==
Bu tamimin önemli maddeleri:
{{Bakınız|Osmanlı Cephesi (Birinci Dünya Savaşı)}}
* [[Vatan]]ın bütünlüğü ulusun bağımsızlığı tehlikededir. Hükümet millet için üstlendiği görev ve sorumluluklarını yerine getirememektedir.
I. Dünya Savaşı'na Almanya ile birlikte giren Osmanlı Devleti, [[Çanakkale Savaşı]]'ndaki başarılı savunmaya ve Kafkasya cephesindeki kısa süreli başarılara rağmen savaşın son döneminde İngiliz ordularına karşı bir dizi ağır yenilgiye uğramış ve Hicaz, Filistin, Suriye ve Irak'ı kaybetmişti. [[Megiddo Savaşı (1918)|Suriye cephesinin çöküşü]] üzerine, İmparatorluğu 1913'ten beri diktatörlük yöntemleriyle {{fact}} yöneten [[İttihat ve Terakki]] hükümeti [[8 Ekim]] [[1918]]'de istifa etti. Hükümet ileri gelenlerinden [[Talat Paşa|Talat]], [[Enver Paşa|Enver]] ve [[Cemal Paşa|Cemâl Paşa]]lar yurt dışına kaçtılar. Genel af ilan edilerek, sürgün ve hapisteki muhaliflerin İstanbul'a dönüşüne izin verildi. [[30 Ekim]][[1918]]'de imzalanan [[Mondros Ateşkes Antlaşması|Mondros Mütarekesi]] ile Osmanlı hükümeti yenilgiyi kabul etti. İstanbul basını mütarekeyi sevinçle karşıladı.
* [[Ulus]]un bağımsızlığını yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır.
* Ulusun haklarını dünyaya duyurmak için her türlü etkiden ve kontrolden uzak bir ulusal kongrenin toplanması şarttır. Bu kongreye her ilden, her sancaktan milletin güvenini kazanmış üç temsilcinin seçilerek hemen yola çıkarılması gereklidir. Keyfiyet milli bir sır olarak saklanmalıdır.
* Doğu illeri adına, 10 Temmuz’da [[Erzurum]]’da bir kongre toplanacaktır.
Amasya Tamimi’nin önemi: Bu tamim ulusal egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin kurulması yolunda atılan ilk adımdır. Ulusun teşkilatlandırma ve mücadele yöntemleri belirginleşmiştir. [[Ulusal egemenlik]] ve [[ulusal bağımsızlık]] fikri ilk kez ortaya atılmıştır.
 
== Erzurum Kongresi ==
Mütareke hükümleri, a) sınır müdafaası ve asayiş için gereken birlikler dışında Osmanlı ordusunun terhisini ve elde kalan silah ve cephanenin teslim edilmesini, b) boğazlar, demiryolları ve Toros tünelleri gibi stratejik noktaların müttefik devletlerce işgalini, c) altı doğu vilayetinde karışıklık çıkması halinde buraların müttefiklerce işgalini, d) Arap ülkelerinde kalan Osmanlı birliklerinin teslim olmasını, e) Kafkasya cephesinde 1914 sınırına geri dönülmesini, f) Türklerin elinde bulunan müttefik ve Ermeni esirlerinin serbest bırakılmasını öngörmekteydi.
{{Anamadde|Erzurum Kongresi}}
 
(23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)
===İstanbul işgali, Kasım 1918 ===
{{Bakınız|İstanbul'un işgali}}
[[Vilayet-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti]] [[Erzurum]] Şubesi ile [[Trabzon Müdafaa-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti]] ortak bir [[kongre]] düzenlemek için çalışmalar yapıyorlardı. [[3 Temmuz]]’da Erzurum’a gelen [[Mustafa Kemal]], [[7-8 Temmuz 1919]]’da [[İstanbul]]’a görevinden ve askerlikten ayrıldığını bildirerek, [[Osmanlı]] [[Hükümet]]i ile tüm ilişkilerini sona erdirmiştir. Mustafa Kemal ertesi gün Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Şubesi’nin başkanlığına seçildi. Erzurum, [[Sivas]], [[Bitlis]], [[Van]] ve Trabzon’u temsil etmek üzere 56 delegenin katıldığı Erzurum kongresi [[23 Temmuz]] [[1919]]’da Mustafa Kemal’in başkanlığında toplanarak aşağıda yazılı tarihi kararı almıştır.
6 Kasımda Boğazlar silahsızlandırıldı. 7 Kasımda işgal güçleri Çanakkale'den geçti. 13 Kasım 1918'de Osmanlı'nın başkenti İstanbul'a müttefik asker geldi. 23 Kasım 1918 sonra Ahmet İzzet Paşa yeni hükümeti kurdu. 9 Şubatta ''Hadisat'' gazetesinde Süleyman Nazif 'Kara Gün' başlıklı bir yazı yazdı. Türk milletinin böyle bir işgali yaşamadığını ve bunu kaldıramayacağını söyledi. İtilaf devletleri Türk halkının tepkisini çekmemek ve işgalin haklılığını kanıtlamak için işgalin geçici olduğunu amacının Padişahlığı, halifeliği, azınlıkları korumak olduğu. Padişahlık makamının kaldırılmadığını ve İstanbul'dan verilecek kararların geçerli olduğunu ilan etti.
Erzurum Kongresi Kararları:
* Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
* Yabancıların baskısı altındaki Osmanlı Hükümeti’nin dağılması karşısında ulus tümden direniş ve savunmaya geçecektir.
* Vatanı kurtarma yolunda İstanbul Hükümet’i başarısız kalırsa geçici bir hükümet kurulacaktır.
* Ulusal kuvvetleri ve ulusal iradeyi egemen kılmak esastır
* [[Hristiyan]]lara egemenlik ve ayrıcalık tanınamaz.
* [[Manda]] ve [[himaye]] kabul edilemez.
* [[Mebusan Meclisi]] açılmalı, hükümetin çalışmalarını denetlemelidir.
'''Kongrenin Önemi:'''
* Yeni bir devlet kurma düşüncesi belirginleşmiştir.
* [[Misak-ı Milli]] sınırları ilk kez belirlenmiştir.
* Mustafa Kemal’in başkanlığında Doğu illerini temsilen, [[Heyet-i Temsiliye]] (Temsil Heyeti) adıyla bir [[yürütme]] [[organ]]ı seçilmiştir.
* [[Erzurum Kongresi]]’nin toplanma amacı bölgesel, alınan kararlar yönünden ise ulusaldır.
 
=== Kuva-yıSivas MilliyeKongresi ===
{{Anamadde|Sivas Kongresi}}
{{Ana|Kuva-yı Milliye}}
[[Image:Ataturk-occupation of Istanbul execution of prisoners.png|thumb|200px|İşgal altındaki [[İstanbul]]'da [[İngiliz]] askerlerinin [[Türk]] direnişçileri kurşuna dizmek suretiyle idamı]]
 
([[4 Eylül]] - [[11 Eylül]] [[1919]])
[[İttihat ve Terakki]] yönetiminin, gizli bir teşkilat olan [[Teşkilat-ı Mahsusa]] vasıtasıyla Anadolu ve Rumeli'de savaş sonrası bir direniş hareketi örgütlediği anlaşıldı. Direnişin amacı, doğu illerinin Ermenilere, Ege bölgesinde bazı yerlerin Yunanlılara ve Adana yöresinin Fransa kontrolündeki Suriye'ye verilmesini öngören girişimlere karşı mücadele etmekti. Yanı sıra, savaş yıllarında çeşitli yöntemlerle önemli servete ve yerel iktidara kavuşan İttihat ve Terakki yanlısı zümrelerin konumlarının korunması, savaş sırasında sürülen [[gayrimüslim]] Osmanlı vatandaşlarının geri dönmesinin önlenmesi, bundan dolayı çıkabilecek karışıklıklar nedeniyle müttefik devletlerin olası müdahalesine karşı konulması amaçlanmaktaydı.
 
Ulusal direnişi oluşturmada ikinci büyük adım Sivas’ta atılmıştır. Bu kongre, [[Heyet-i Temsiliye]]’nin yanı sıra bazı vilayetlerden seçilmiş temsilcilerle birlikte 38 delegenin katılımı ile 04/11 Eylül 1919’da yapılmıştır. İstanbul Hükümeti’nin Sivas’ta kongrenin yapılmasını önlemek için uyguladığı tüm baskılar sonuçsuz kalmıştır.
1919 başlarından itibaren [[Kuva-yı Milliye]] (milli kuvvetler) adıyla silahlanan bazı gruplar, Ege ve Karadeniz bölgesinde Rumlara, Güneydoğu'da ise Ermenilere karşı çatışmalara girdiler. Bu grupların çoğu 50 ila 200 kişilik düzensiz kuvvetlerden oluşmakta ve Teşkilat-ı Mahsusa üyesi olduğu bilinen kişilerce yönetilmekteydi.
Sivas Kongresi Kararları:
* Erzurum Kongresinde alınan kararlar kabul edildi.
* Anadolu ve Rumeli’de kurulmuş olan Müdafaa-i Hukuk dernekleri, Anadolu ve Rumeli [[Müdafaa-i Hukuk Derneği]] adı altında birleştirildi. Erzurum Kongresi’nde seçilen 9 kişilik Heyet-i Temsiliye, 6 kişi daha ilave edilerek tüm yurdu temsil etme yetkisiyle genişletildi. Başkanlığına Mustafa Kemal getirilmiştir.
'''Önemi:'''
* Erzurum kongresinde alınan kararlar bir bölge halkının kararları olmaktan çıkarılıp tüm ulusa mal edilmiştir.
* Ulusun geleceğine ulusun kendisinin karar vereceği ilkesi gerçekleştirilmiştir.
* M.Kemal kongrede Temsil Heyeti’* [[TBMM]] bu kongrede seçilen Temsil Heyeti tarafından açılacaktır.
Mustafa Kemal Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Derneği'nin başkanı olarak seçilmekle Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın yetkili lideri haline gelmiştir.
 
== Amasya Görüşmeleri ==
1919 Şubat ayında Müttefik Yüksek Komutanlığı, Anadolu'da asayişi sağlamak amacıyla üst düzey bir Türk komutanının özel yetkilerle donatılarak Anadolu'ya gönderilmesini önerdi. 15 Mayıs 1919'da "Anafartalar Kahramanı" ve "[[Fahri Yaver Hazreti Şehriyari]] (Padişahın Onursal Yaveri)" [[Mustafa Kemal Paşa]], 9. Ordu komutanı ve Anadolu Genel Müfettişi sıfatıyla, padişah VI. Mehmet [[Vahdettin]] tarafından Anadolu'ya gönderildi.
(20 Ekim - 22 Ekim 1919)
 
Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti ile yaptığı yazışmalarda; Hükümetin Erzurum ve Sivas Kongreleri’nde alınan kararlarına bağlı olmasını, [[Meclis-i Mebusan]] toplanana kadar hükümetin önemli kararlar almamasını, atamalarda Heyet-i Temsiliye’ye danışılmasını istemiştir. Ancak bütün bu yazışmalar bir sonuç vermedi. Bununla birlikte, İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal ile görüşmek üzere Anadolu’ya bir temsilci gönderdi.([[Bahriye Nazırı Salih Paşa]]).
=== İzmir işgali, Mayıs 1919===
İstanbul Hükümeti ile Heyet-i Temsiliye arasında yapılan Amasya görüşmelerinde taraflar şu esaslar üzerinde anlaşmışlardır:
{{Bakınız|İzmir'in İşgali}}
* İstanbul Hükümeti Sivas Kongresi kararlarını Meclis- Mebusan’da onaylanması şartıyla kabul edecektir.
[[Resim:Izmir15Mayis1919.jpg|thumb|200px|Yunan askerlerinin İzmir'e gelişi]]
* Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Derneği yasal bir kuruluş olarak İstanbul Hükümeti’nce tanınacaktır.
İzmir'in işgali düşüncesi 1919'un Şubat ortalarında Yunanistan başbakanı Venizelos'un önerisiyle, İngiltere başbakanı Lloyd George tarafından ortaya atıldı. İzmir'in İşgali, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Paris'te toplanan uluslararası barış konferansının kararıyla ortaya çıktı. ABD başkanı Wilson bu öneriye önce kesinlikle karşı çıktı, ancak 25 Mart dolayında daha esnek bir tavrı benimsedi. 7 Mayıs ta İngiltere, ABD ve Fransa, Yunan donanmasının İzmir'e gönderilmesinde mutabık kaldılar.
* Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerin işgaline izin verilmeyecektir.
* Müslüman olmayan topluluklara Türklerin egemenlik haklarını, toplumsal dengesini bozacak ayrıcalıklar tanınmayacaktır.
* Meclis-i Mebusan’ın güvenlik bakımından İstanbul’ da toplanması uygun değildir. Bu nedenle Meclis Anadoluda geçici olarak toplanacaktır.
* İtilaf Devletleri ile yapılacak barış görüşmelerinde Heyet-i Temsiliye’nin uygun göreceği temsilcilerin bulunması sağlanacaktır.
'''Sonuç:'''
* Heyet-i Temsiliye Osmanlı Hükümeti tarafından resmen tanınmıştır.
* Görüşmeler sonunda Meclis-i Mebusan’ın İstanbul dışında açılması İstanbul Hükümeti’nce kabul edilmemiştir.
 
== Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya gelişi ==
İzmir kenti ile birlikte Ayvalık, iki kent arasındaki sahil şeridi, Çeşme yarımadası ve Belkahve'ye kadar İzmir'in hinterlandı da işgal edilmiştir. 1920 Nisan'ından sonra Yunan ordusu İzmir'den harekete geçerek, Bursa, Eskişehir, Kütahya ve Afyon'a kadar Batı Anadolu'nun büyük bir bölümünü de işgal altına almıştır.
([[27 Aralık]] [[1919]])
 
27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelen Mustafa Kemal burasını Anadolu’daki direniş hareketinin merkezi olarak seçmişti. Gerçekten de [[Ankara]] coğrafi konum bakımından Anadolu’nun ortasına yakın bir yerde bulunuyordu. Ayrıca o dönemin en önemli ulaşım aracı olan demiryolu Ankara’ya kadar uzanıyordu.
== Örgütlenme Dönemi, Mayıs 1919 - Mart 1920==
{{bakınız|Türk Kurtuluş Savaşı'nın düzenlenmesi}}
[[Image:Atatürk 1919 Sivas.jpg|thumb|200px|Sivas Kongresi Delegeleri toplu halde]]
Paris'te toplanan uluslararası Barış Konferansı, o günlerde açıklanması beklenen Türk Barış Antlaşmasını, 1919 Mayıs başlarında belirsiz bir geleceğe erteledi. 15 Mayıs'ta Yunan kuvvetleri, müttefik devletlerin kararıyla [[İzmir'in İşgali|İzmir'i işgal etti]]. Ulusal bir felaket olarak görülen bu olay, Türkiye çapında müthiş bir ulusal tepkiye yol açtı. 23 Mayıs'ta Fatih ve [[Sultanahmet mitingi|Sultanahmet]]'te Türk siyasi tarihinin o güne kadarki en büyük kitle gösterileri düzenlendi. Direniş fikri, İttihat ve Terakki yandaşlarının görüşü olmaktan çıkarak tüm ülke sathına yayıldı.
 
21 Haziran'da Mustafa Kemal, Anadolu'daki en önemli askeri birliklerin komutanları olan [[Kâzım Karabekir]], [[Refet Bele|Refet]] ve [[Ali Fuat Cebesoy|Ali Fuat]] Paşalar ve Ege bölgesinde asayişi sağlamakla görevlendirilen [[Rauf Orbay|Rauf Bey]] ile Amasya'da buluşarak [[Amasya Genelgesi|Amasya Tamimi]]'ni yayımladı. Bildiri, ulusal bağımsızlığın ancak ulusun "azim ve iradesi" ile sağlanacağını vurgulayarak, ülke çapında bir direniş hareketinin işaretini vermekteydi.
 
[[23 Temmuz]]'da [[Kâzım Karabekir]]'in öncülüğünde [[Erzurum]]'da toplanan [[Erzurum Kongresi|Doğu İlleri Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti Kongresi]], askeri görevlerinden istifa eden Mustafa Kemal'i kongre başkanı seçti. Kongre, Doğu illerinin Ermenistan'a verilmesi olasılığına karşı direnme kararı alırken, Türkiye'nin kalkınması için Amerikan mandası fikrine açık kapı bırakmamaktaydı.
 
[[4 Eylül]] [[1919]]'da Türkiye'nin her yanından gelen delegelerin katılımıyla [[Sivas]]'ta toplanan [[Sivas Kongresi|kongre]]de, genel seçimler yapılıp yeni [[Mebusan Meclisi]] kuruluncaya kadar İstanbul hükümetiyle tüm resmi bağların kesilmesi kararlaştırıldı. Ülke çapında yeni bir idari ve siyasi örgütlenme kurmak amacıyla bir [[Heyet-i Temsiliye]] kuruldu.
 
Kasım ayında Adana, Maraş, Antep ve Urfa'nın Fransızlarca işgali üzerine, Heyet-i Temsiliye tarafından yönlendirilen direniş hareketi başlatıldı. Direniş umulmadık bir hızla başarıya ulaşarak 1920 Mayısı'nda Fransızları ateşkese zorladı.
 
=== Osmanlı Meclisinin açılması ve Misak-ı Milli, Kasım 1919 - Ocak 1920 ===
Aralık ayında yapılan genel seçimler sonucunda [[son Osmanlı Meclis-i Mebusanı (1920)]] oluştu. Meclise Anadolu'dan sadece Milli Mücadele yanlısı milletvekilleri seçildi. İki ayrı ilden milletvekili seçilen [[Mustafa Kemal Paşa]]'nın İstanbul'a gitmeyi reddetmesi üzerine, Sivas Kongresi başkan vekili olan [[Rauf Orbay]] Meclis reisliğine seçildi. 28 Ocak 1920'de Mebusan Meclisi daha sonra [[Misak-ı Milli]] adıyla anılan “Ahd-ı Milli Beyannamesi”ni kabul etti. Beyanname, [[Mondros Mütarekesi]] sınırları içinde tam bağımsızlık sağlanıncaya kadar mücadeleye devam etmeyi öngörmekteydi.
 
===Osmanlı Meclisinin kapatılması, Mart 1920===
[[16 Mart]] [[1920]]'de Meclis-i Mebusan da dahil olduğu halde Babıali ve bütün hükümet daireleriyle beraber İstanbul, İngilizler tarafından cebren ve resmen işgal edilmiştir. İngiliz birlikleri İstanbul'daki önde gelen Milli Mücadele yanlısı milletvekillerini tutukladılar. Ayrıca telgrafhaneler de işgal altına alınmış ve resmi makamlar arasında iletişim imkânı kalmamıştır. Bu şartlara göre, Anadolu, İstanbul ve resmi makamlarla ortak hareketten mahrum kalmıştır.
 
İstanbul’daki olağanüstü hal, ortaya Osmanlı Devletinin kimin idaresi ve hangi güçlerin kanunlarının geçerli olduğu sorunu ortaya çıkarmıştır. Bu durumda Mustafa Kemal Temsil Heyetinin başkanı olarak: "Bu hareketin Anadolu’da Osmanlı Kanunlarının yürürlüğünü engellemeyeceğinden ve her ne şekilde olursa olsun alınacak önlemlere Osmanlı milleti uygarlık yeteneği özellikle dikkat çekici bulunduğundan kanun dışında hiç bir işlem yapılmaması ve bütün görevlerin özenle yapılması hayatımızın gereklerindendir" diye genelge yayınlamıştır <ref> http://ataturk.yargitay.gov.tr/hukuk/komutanlik.html </ref>.
 
Bunun üzerine Meclis [[18 Mart]] [[1920]] bir toplanarak kendini feshettiğini açıkladı. Meclisin kendini feshettiği açıklaması Padişah’ın [[Nisan 11]] [[1920]]'de ikinci meşrutiyetin sona erdiğini açıklaması ile bir başka Meclis oluşturma yolunu kapatmıştır. Aynı gün Şeyhülislâm Dürrizâde Abdullah'ın, "Padişah ve Halife kuvvetleri dışındaki millî kuvvetleri kâfir ilan eden ve katlinin gerekli" olduğunu bildiren fetvası "Takvim-i Vekayi"de yayınlandı. Padişah Osmanlı Devleti'nin tarihinde bir bölümü kapatmayı amaçlamış ve kendi otoritesi dışında bulunan bütün güçlerin (millî kuvvetleri) devlet karşıtı olduğunu ilan etmiştir. Padişah ve atadığı hükümetler Osmanlı devletinin idaresine tek otorite durumuna gelmişlerdir.
 
== Hakimiyetin sağlanması, Mart 1920 - Mart 1922 ==
Bu dönemde Büyük Millet Meclisi'nin etkinlikleri karşı taraflara Anadolu'yu kendisinin temsil ettiği ve onun içinde olmadığı hiçbir barışın geçerliliği olmadığını kabul ettirmesi çabasıdır. Bir yandan uluslararası destek ve yardım arayışına girilerek, [[Batum]]'un geri verilmesi karşılığında [[Sovyetler Birliği]]nden mali yardım sağlandı. Öbür yandan Anadolu'nun çeşitli yörelerindeki düzensiz direniş gruplarını tasfiye ederek düzenli bir ordunun kurulması için adımlar atıldı. Askeri olarak karşısına çıkacak bütün güçlerle baş edebilecek düzeyde olduğunu kanıtladı.
 
=== Büyük Millet Meclisi açılması, Nisan 1920===
Osmanlı Meclisinin fes edilmesi yeni bir meclisin, bir kurucu meclisin, gerekliliğini doğurmuştu. Kurucu Meclis ve seçimlerle ilgili [[19 Mart]] [[1920]]'de bir bildiri yayınladı. Sultan İstanbul'da idi ve Mustafa Kemal "olağanüstü yetkilere sahip bir meclis" olarak takdim etti. Seçimlerin yapılması için yayınlanan bu bildiri uyarınca, yurdun her yerinde seçimler yapıldı. [[16 Mart]] [[1920]]'deki baskından kurtulan milletvekilleri gizlice Ankara'ya geçtiler. Bolu Düzce, Hendek bölgesinde başlayan ve Nallıhan, Beypazarı çevresine sıçrayan (bakınız İsyanlar (İç Cephe)) ayaklanma olayları oldu. Bu olaylardan dolayı, seçilen milletvekillerinin tümünün gelmesi beklenilmeden, Millet Meclisi'nin açılma hazırlıkları yapıldı.
 
[[Türkiye Büyük Millet Meclisi (1. Dönem)]] [[23 Nisan]] [[1920]]'de Ankara'da Mustafa Kemal Paşa önderliğinde toplandı. Bu tarihten itibaren İstanbul hükümetinin etkisi İstanbul kenti ve çevresiyle sınırlı kalırken, Ankara'da oluşturulan Meclis ve hükümet, fiilen Türkiye'nin yönetimini ele aldı. Mustafa Kemal [[24 Nisan]] [[1920]]'de Meclis Başkanı seçildi
 
===İsyanlar (İç Cephe)===
{{Bakınız|İç Cephe-Ayaklanmalar}}
[[Resim:YorukAliKucukGrup.jpg|thumb|200px|[[Yörük Ali Efe|Yörük Ali Efe Gurubu]]]]
[[Tekâlif-i Milliye Kanunu]] ile, ordunun finansmanı için ağır vergiler kondu. Vergi vermeye ve askere alınmaya karşı koyanları sindirmek için [[İstiklal Mahkemeleri]] kuruldu. Tek celsede idam kararı alma yetkisine sahip olan İstiklal Mahkemeleri, Ergun Aybars'ın araştırmalarına göre 9000 dolayında idam kararı verdi.
 
Kuva-yı Milliye'yi dağıtma girişimi bazı bölgelerde başarılı olurken, bazı Kuvayı Milliye birliklerinin yoğun direnişiyle karşılaştı. Kasım 1920'de başlayan ve Ocak 1921'de yenilgiye uğratılan [[Çerkez Ethem]] İsyanı bu direnişlerin en önemlisidir.
 
===Ermeni Savaşı (Doğu Cephesi)===
{{Bakınız|Türk-Ermeni Cephesi}}
[[Resim:KazimKarabekir.jpg|thumb|200px|[[Kâzım Karabekir]] [[Gümrü Antlaşması]]'nı imzalamak için yola çıkmadan önce]]
Dünya Savaşı sonunda Kuzeydoğu cephesi Müttefik devletlerin talebi doğrultusunda 1914 Osmanlı-Rus sınırına çekilmişti. Bu sınır Ardeşen-Yusufeli-Oltu-Bayezit hattından geçiyordu. Sınırın öte yanında 1918'de [[Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti]] kuruldu.
 
1920 Eylülünde Türk-Rus mutabakatının sağlanması üzerine 28 Ekim 1920'de [[Kâzım Karabekir]] komutasında harekete geçen Türk kuvvetleri, 10 gün süren bir harekât sonunda Ermenistan'ı kesin yenilgiye uğrattı. Bu harekâtta Türk tarafı 46 şehit verdi. 1 Aralık'ta imzalanan [[Gümrü Antlaşması]] ile Türk-Ermeni sınırı, 1878 öncesindeki Osmanlı-Rus sınır hattına çekildi. Bu sınır, bugünkü Türkiye-Ermenistan sınırıdır. 2 Aralık'ta Kızıl Ordu Ermenistan'ı işgal ederek bağımsız Ermenistan'ın varlığına son verdi.
 
===Yunan Savaşı (Batı Cephesi)===
{{Bakınız|Türk-Yunan Cephesi}}
[[Resim:Afyonkarahisar, süngü hücumu.gif|thumb|200px|[[Başkomutanlık Meydan Muharebesi]]'nde Türk güçlerinin ileri atılımı]]
Buradaki Savaşlar,İzmir-Bursa-Balıkesir-Kütahya-Eskişehir hattında gerçekleşti. Müttefik devletler tarafından 18 Nisan 1920'de [[Paris]]'in [[Sevr|Sèvres]] banliyösünde ilan edilen [[Sevr Antlaşması]] Türkiye'den önemli bazı toprakların alınmasını ve Türk devletinin müttefikler kontrolü altında bir tür yarı-bağımsız statüde yönetilmesini öngörmekteydi. Türk tarafının anlaşmayı imzalamaktan kaçınması üzerine müttefikler, Yunan ordusunu Anadolu içine sevk ettiler. Temmuz ayında Bursa, Ağustos'ta Uşak Yunanlılar tarafından işgal edildi. Yıl sonunda Yunan ordusu Eskişehir ve Kütahya'yı tehdit etmeye başladı. Bu sırada çıkan [[Çerkez Ethem]] İsyanı Türk savunmasını zor durumda bırakarak, Yunanlıların mevzilerini ilerletmesine yardımcı oldu.
 
Batı Cephesi komutanlığına atanan [[İsmet İnönü|İsmet Bey]], Ocak 1921'de [[Birinci İnönü Muharebesi]] ve Mart 1921'de [[İkinci İnönü Muharebesi]]'nde Yunan ilerlemesini durdurdu. İnönü zaferleri, milli ordu projesinin başarısını kanıtlayarak [[T.B.M.M.]] hükümetinin otoritesini pekiştirdi, Milli Mücadelenin nihai zaferine olan güveni sağladı. 27 Mart'ta Afyon'un kaybedilmesi bu zafer duygusunu ancak kısmen gölgeleyebildi. Temmuz 1921'de Yunan Kuvvetleri [[Garp Cephesi]] ordularını [[Kütahya-Eskişehir Muharebeleri]]nde yenilgiye uğratarak çevirme harekatıyla yok etmek üzereyken, komutayı bizzat ele alan [[Mustafa Kemal]] ve [[Fevzi Paşa]], Türk birliklerini süratle geri çekerek Sakarya nehri kıyılarına çektiler.
 
Ancak 23 Ağustos - 13 Eylül arasında süren [[Sakarya Meydan Muharebesi]] ile Yunan taarruzu püskürtüldü. Bu zafer nedeniyle Mustafa Kemal Paşa'ya müşir (mareşal) rütbesi ve Başkumandan payesi verildi.
 
Nihayet 26 Ağustos 1922'de Afyon'un doğusundaki mevzilerden taarruza geçen Türk ordusu, 30 Ağustos'taki [[Dumlupınar Meydan Muharebesi]]'nde Yunanlıları kesin yenilgiye uğrattı. Tamamen dağılan Yunan ordusunun boşalttığı Ege bölgesi birkaç gün içinde Türk kuvvetlerinin eline geçti. Nihayet 9 Eylül'de Türk orduları [[İzmir]]'e girerek Yunan işgaline son verdi.
 
===Fransız (Güney Cephesi) ===
{{Bakınız|Türk-Fransız Cephesi}}
 
[[Resim:Adana, köprü.gif|thumb|200px|Kilikya Mezopotamya Cumhuriyeti adı altında kurulan Ermeni Şişmanyan Hükümeti politikaları ardından Adana'daki Müslüman halkın şehirden göç etmeye başlaması]]
Türk-Fransız Cephesi veya Güney Cephesi Kurtuluş Savaşı Milli kuvvetlerin Fransız lejyoner birliklerine (Fransız, Cezayir ve Ermeni Askerlerinden oluşan) karşı verdikleri savaşı kapsamaktadır. İngilizler [[Musul]], [[İskenderun]], [[Kilis]], [[Antep]], [[Maraş]] ve [[Urfa]]’yı işgal ettiler. Fransızlar ise [[Adana]], [[Mersin]] ve [[Osmaniye]]’yi işgal ettiler.
 
Maraş’ta, [[Sütçü İmam]]’ın önderliğini yaptığı mücadele sonunda Maraş’ta tutunamayan düşman şehri terk etmek zorunda kaldı (12 Şubat 1920). Urfa şehrinde [[Ali Saip]](Ursavaş) Bey tarafından teşkilatlandırılan Türk direnişi başarıyla sonuçlandı. Fransızlar [[11 Nisan]] [[1920]]’de şehri boşalttılar. Antep halkı 1 Nisan 1920’de Fransızlara karşı ayaklandı. Üsteğmen Salih’in ‘Şahin’ takma adıyla Kuvayı Milliye Komutanlığına atanması halkı daha da örgütlü bir güç haline getirdi. Hiçbir yerden yardım alamayan Anteplilerin Fransızlara karşı direnişi yaklaşık 1 yıl sürdü. Antep şehri, tüm olanaksızlıkları yaşadıktan ve altı bin [[şehit]] verdikten sonra onurundan taviz vermeden [[9 Şubat]] [[1921]]’de düşmana teslim olmak zorunda kaldı.
 
Fransızlar halkın direnişleri sonucunda askeri harekatlarını durdurduktan sonra [[Sakarya]] Zaferi’nin arkasından TBMM ile [[Ankara Antlaşması]]’nı yaptılar ve işgal ettikleri yerleri boşalttılar.
 
=== Londra Barış Konferansı, Şubat 1921 ve Mart 1922 ===
{{Bakınız|Londra Barış Konferansı}}
1921 yazında [[Londra Barış Konferansı]] ile müttefikler Sèvres Antlaşmasını Ankara hükümetine kabul ettirmek istediler. TBMM hükümetinin kesin tavrı karşısında Yunan ordusu bu kez Ankara'yı ele geçirmek üzere harekete geçti. [[Sakarya Meydan Muharebesi]] bir güç gösterisi olarak gerçekleşti.
 
1922 yılının ilk yarısı sonuçsuz barış müzakereleri ile geçti. Bu dönemde değiştiriliş Sèvres Antlaşmasını ortaya atıldı. Bu yeni çözüm Sèvres hükümlerini yumuşatılmış şekli olmaktaydı.
 
==Barışın sağlanması, Mart 1922 - Kasım 1923==
Bu dönemde Büyük Millet Meclisi'nin etkinlikleri çizilen sınırların dünyaca kabulünü ve bu sınırlar içinde Cumhuriyet ile yönetilecek devletin ilanını kapsamaktadır.
 
===Mudanya Mütarekesi, Eylül 1922 ===
{{Bakınız|Mudanya Mütarekesi}}
İzmir'in kurtuluşundan birkaç gün sonra Türk ordusu İngiliz işgalinde bulunan Çanakkale Boğazı karşısında mevzilenerek İngilizlerin çekilmesi için bir ültimatom verdi. 15 Eylül'de başbakan [[Lloyd George]] başkanlığında toplanan İngiliz kabinesi ültimatomu reddederek, İngiltere ile Türkiye arasında savaş çıkmasına yol açacak bir politika benimsedi. Ancak İngiliz kamuoyunun sert tepkisi üzerine koalisyon ortağı olan Muhafazakâr Parti hükümetten çekildi. Lloyd George hükümeti 19 Ekim'de düştü. 11 Ekim'de İngiltere ile Ankara hükümeti arasında [[Mudanya Mütarekesi|Mudanya]]'da ateşkes imzalandı. Ateşkes anlaşması en kısa zamanda İsviçre'nin Lozan (Lausanne) kentinde bir barış konferansı toplanmasını öngörüyordu.
 
===Saltanatın kaldırılması, 1 Kasım 1922===
{{bakınız|Saltanatın Kaldırılması}}
[[Resim:Sultanvahideddin.jpg|thumb|200px|[[Vahidettin]] İstanbul’dan Malta'ya gitmek üzere ayrılırken]]
1 Kasım'da TBMM, İstanbul hükümetinin hukuki varlığına son vererek Türkiye'nin tek ve tartışmasız hakimi oldu.
 
Şeklen "halife" unvanını koruyan VI. Mehmet Vahdettin 10 Kasım'da son Cuma selamlığına katılmış, ancak yaşamına ve özgürlüğüne yönelik tehditleri gerekçe göstererek 17 Kasım sabahı Boğaziçi'nde demirli bulunan İngiliz zırhlısı ile Malta'ya sığınmıştır. Bunun üzerine 19 Kasım'da TBMM, veliaht Abdülmecit Efendi'yi halife ilan etmiştir.
 
===Lozan Barış Konferansı, Kasım 1922 ===
{{Bakınız|Lozan Barış Konferansı}}
[[Resim:Delegation_of_Turks_which_was_sent_to_Lausanne.png|thumb|200px|[[Lozan Barış Konferansı]]'nda Türk delegeleri, [[İsmet İnönü|İsmet Paşa]] orta ön sırada]]
20 Kasım 1922'de toplanan [[Lozan Barış Konferansı]]'nda Türk delegeleri [[İsmet İnönü|İsmet Paşa]] ve Dr. [[Rıza Nur|Rıza Nur Bey]] idi. 4 Şubat 1923'te konferans anlaşma sağlanamadan dağıldı. Türkiye'de, müzakere edilen anlaşmanın [[Misak-ı Milli]] sınırlarından taviz verdiğini belirterek dayatılan koşullara direnen Meclisin feshedilerek yeni Meclis üyelerinin seçilmesi üzerine, 23 Nisan'da yeniden toplanan konferans, 24 Temmuz 1924'te [[Lozan Barış Antlaşması]]'nı kabul etti.
 
===Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923 ===
{{Bakınız|Lozan Antlaşması}}
Bu antlaşma ile Türkiye [[Hicaz]], Mısır, Suriye, Filistin, Irak, [[Kıbrıs]] ve [[Oniki Ada]] üzerindeki tüm haklarından vazgeçti; [[Batı Trakya]]'da da bazı koşullarla Yunan egemenliğini kabul etti. İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının silahsızlandırılarak uluslararası bir komisyonun yönetimine bırakıldı. Osmanlı borçlarının bir kısmı silinirken, bakiyesinin uzun vadede ve uygun koşullarla ödenmesi kararlaştırıldı.
 
Türkiye'deki gayrimüslim azınlıklara uluslararası hukukun koruması altında bazı haklar tanındı. Buna karşılık Türkiye'nin idari, hukuki, adli ve mali konulardaki bağımsızlığı onaylandı.
 
Antlaşmaya ekli bir protokolle, Türkiye'deki Rum azınlığı ile Yunanistan'daki İslam azınlığın (bazı istisnalarla) zorunlu [[Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi|mübadele]]sine karar verildi.
 
===Cumhuriyetin İlanı, 29 Ekim 1923 ===
{{Bakınız|Cumhuriyetin İlanı}}
29 Ekim 1923 günü Atatürk, milletvekilleri ile görüştükten sonra taslağı hazırlanan "Cumhuriyet" önergesini Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verdi. Meclis önergeyi kabul etti. Böylece, Türkiye devletinin yönetimi biçimi "Cumhuriyet" olarak, adı "Türkiye Cumhuriyeti Devleti" olarak belirlendi. Atatürk, kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin, ilk "Cumhurbaşkanı" oldu.
 
==Ek Konular==
İngiltere, Batı Anadolu'yu işgal eden Yunan kuvvetlerine politik ve parasal destek vermiş fakat Yunan hükümetinin ısrarlı talebine rağmen Yunan ordusunda danışman ve subay bulundurmaktan kaçınmıştır. Yunanistan'a İngiliz askeri yardımı 1922 başlarında kesilmiştir.
 
Kurtuluş Savaşı sırasında düzensiz Türk kuvvetleri Adana, Maraş, Antep ve Urfa'yı işgal eden Fransız ordusuna karşı savaşmıştır. Aralık 1919-Mayıs 1920 arasında altı ay süren çatışmalar, 31 Mayıs 1920'de ateşkes ile sonuçlanmıştır. Bu tarihten sonra [[Fransa]] uluslararası planda genellikle Ankara Hükümetini desteklemiş, Ekim 1921'de Anadolu'dan çekilen Fransız kuvvetleri, Türk tarafına önemli boyutta silah ve mühimmat teslim etmiştir.
 
1919 Mayısında İzmir'in Yunanlılarca işgalini kendi çıkarlarına yönelik bir saldırı olarak değerlendiren [[İtalya]], Kurtuluş Savaşı süresince Türk tarafını desteklemiştir. 1919 yazında Kuşadası cephesinde Yunan ve İtalyan kuvvetleri çatışmıştır.
 
Kurtuluş Savaşı'nı "emperyalizme" karşı bir devrim savaşı olarak değerlendiren görüş 1967 dolayında sol-Kemalist çevrelerde ortaya atılmıştır.{{fact}} Bu görüşün olgusal dayanağı tartışmalıdır.
 
==Referanslar==
{{Kaynakça}}
 
==Zaman Çizelgesi ==
{{Kurtuluş Savaşı}}
 
==Ayrıca bakınız==
* [[Sevr Antlaşması]]
* [[Lozan Antlaşması]]
* [[Topyekün savaş]]
 
{{Commonscat-ufak|Turkish War of Independence}}
 
{{Türk Kurtuluş Savaşı}}
 
[[Kategori:20.Türk Yüzyıl TürkKurtuluş TarihiSavaşı|Düzenlenme]]
[[Kategori:Türkiye Cumhuriyeti tarihi]]
[[Kategori:Türk Kurtuluş Savaşı|*]]
[[Kategori:Türk savaşları]]
 
[[de:Türkischer Befreiungskrieg]]
[[en:Turkish War of Independence]]
[[es:Guerra de Independencia Turca]]
[[he:מלחמת העצמאות של טורקיה]]
[[hu:Török függetlenségi háború]]
[[id:Perang Kemerdekaan Turki]]
[[ja:トルコ革命]]
[[lv:Turcijas neatkarības karš]]
[[pt:Guerra de independência turca]]
[[ru:Война за независимость Турции]]
Anonim kullanıcı