"Emperyalizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Küçük düzenleme, resim düzeltme
(88.245.42.192 (k - m - e) tarafından yapılan değişiklik geri alınıyor.)
k (Küçük düzenleme, resim düzeltme)
[[Resim:Punch Rhodes Colossus.png|thumb|220px|<small>Karikatür sanatçısı [[Edward Linley Sambourne]]'un [[Rodos Heykeli]] adlı çalışması. [[De Beers]] ([[elmas]]) Madencilik Şirketi'nin kurucusu Cecil Rhodes 19. yüzyıl sonlarında inşaası tamamlanan [[Kahire]]-[[Cape Town]] yolu üzerinde köprü olarak temsil edilmekte.</small>]]
'''Emperyalizm''' veya '''yayılmacılık''', bir [[devlet]]in veya ulusun başka devlet veya uluslar üzerinde kendi çıkarları doğrultusunda etkide bulunmaya çalışmasıdır.
 
Emperyalizm terimi [[Latince]] “imperium” sözcüğüne dayanmaktadır ve [[diktatör]]lük gücü, merkezî hükümet, keyfî yönetim metotları anlamına gelmektedir. Bu kullanımının dışında [[Fransa]]’da [[1830]]’larda [[Napolyon]] imparatorluğuna hayranlık duyanları nitelemek için, 1848’den sonra ise [[Napolyon III]]’ün kötü yönetimini ifade etmek için kullanılmıştır. Emperyalizm kavramının kullanımı [[1870]]’lerde İngiltere’de yaygınlaşmıştır.
 
==Genel tanım==
 
[[Resim:Punch Rhodes Colossus.png|thumb|200px|]]
Çeşitli kaynaklar emperyalizmi aşağıdaki biçimlerde tanımlamaktadır.
 
* Bir devletin kendi sınırları ötesindeki halklar üzerinde, rızaları olmaksızın, kontrol kurma politikası şeklinde tanımlamaktadır.{{ref|3}}
 
Bu tanımlamaların esas olarak genişleme ve kontrol kavramlarına odaklandıkları görülmektedir. Emperyalizmin esnek ve oldukça geniş şekilde kavramsallaştırılması tarihsel değişimin özgün evrelerinin göz ardı edilmesine yol açabilir, çünkü bu tanımlar [[Roma imparatorluğu]] gibi köleci imparatorluklar için geçerli olduğu kadar günümüz uluslararası ilişkilerini de kapsamaktadır. Kavramın ve kuramların özgünlüğünü belirleyebilmek için emperyalizmin tarihsel evrelerinin göz önüne alınması gerekir..
 
==Emperyalizmin Tarihsel Evreleri==
 
Collier's Encyclopedia emperyalizm tarihini üç büyük evreye ayırmaktadır: Birincisi, [[16. yüzyıl]]a kadar devam eden ve imparatorlukların genişlemesi ile ilgili olan evredir; ikincisi coğrafi keşiflerle başlayıp [[19. yüzyıl]]a kadar devam eden emperyalizmdir —eski emperyalizm olarak adlandırılmaktadır; üçüncüsü yeni emperyalizmdir ve yaklaşık [[1880]]’lerde başlamış ve sömürgelere yeniden büyük ilgi duyulmasına, [[Asya]] ve [[Afrika]]’nın paylaşılmasına yol açmıştır...
 
==Etimoloji ve Farklı Kuramsal Yaklaşımlar==
 
Emperyalizm terimi [[Latince]] “imperium” sözcüğüne dayanmaktadır ve [[diktatör]]lük gücü, merkezî hükümet, keyfî yönetim metotları anlamına gelmektedir. Bu kullanımının dışında [[Fransa]]’da [[1830]]’larda [[Napolyon]] imparatorluğuna hayranlık duyanları nitelemek için, 1848’den sonra ise [[Napolyon III]]’ün kötü yönetimini ifade etmek için kullanılmıştır. Emperyalizm kavramının kullanımı [[1870]]’lerde İngiltere’de yaygınlaşmıştır.
 
Kelime olarak Türkçeyede giren imparatorluk olgusu aslında emperyalizmin kendisidir de. Bu bakımdan 20. yüzyıl ve öncesi devlet yapı ve yürütmeleri eliyle değerlendirmekte kavramın imparatorluk ve emperyalizm özdeşliğine özgül olarak götürür. Örneğin günümüzde çıkan bazı yazılımlarda hala Imperial Edition diye anılan özel bir sürüm bile vardır.
 
Bu yaklaşımdan yola çıkıldığı zaman halen var olan ya da 20. yüzyılda sona eren devletler bağlamında emperyalist kabul edilenler bellidir.
 
===Muhafazakar Kuram===
[[Resim:Disraeli.jpg|Benjamin Disraeli|thumb|100px120px]]
[[1870]]'li yıllarda [[İngiltere]]'de Başbakan [[Benjamin Disraeli]]’nin sömürge imparatorluğunu güçlendirme ve genişletme politikalarını tanımlamak için emperyalizm kavramına başvurulmuştur. Böylece emperyalizm, sömürgecilikle eş anlamda kullanılmaya başlanmıştır.
 
Bu yaklaşıma göre emperyalizm , gelişmiş ülkelerde mevcut durumun muhafaza edilmesi için bir gereklilik ve hak olarak görülür.
 
===Marksist Kuram===
[[Pierre Jalée]] emperyalizmi “uluslararası iş bölümünde, ticarette ve sermaye hareketinde belirli ilişkileri vurgulayan ekonomik bir fenomen” olarak; [[Richard D. Wolff]] “bir ekonominin diğer ekonomi üzerinde uyguladığı kontrol araçları ağı” olarak; [[Paul M. Sweezy]] , Lenin’i takip ederek, “dünya ekonomisinin gelişiminin bir basamağı” olarak; Richard [[C. Edwards]], [[Michael Reich]] ve [[Thomas E. Weisskopf]] ise “kapitalizmin uluslararasılaşması” olarak tanımlamaktadırlar.
 
===Toplumsal - Psikolojik Kuram===
 
[[Resim:1schumpeterJoseph_Alois_Schumpeter.jpg|thumb|left|100px120px|Joseph Schumpeter]]
 
[[Joseph Alois Schumpeter]] geniş bir yorumla emperyalizmin kapitalizmden önce var olduğunu ve [[kapitalizm]] ve emperyalizm arasında bir ilişkinin bulunmadığını savunmuştur.
 
[[Michael Barrant Brown]]’a göre emperyalizm “ekonomik yönden az gelişmiş ülkelerin gelişmiş olanlara tâbi olmasını sağlayan ekonomik, siyasal ve askerî ilişkileri niteler. Emperyalizm dünya ekonomisindeki eşitsiz ilişkiler sistemini tanımlayan en uygun kelimedir”.
 
 
===Liberal Kuram===
4.801

değişiklik