Hadean: Revizyonlar arasındaki fark

k
Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir)
(5 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.8.7)
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
[[Dosya:Hadean.png|300x300px|küçükresim|Bir artistin etkisiyle hadean devir]]
:::
'''Hadean''' ('''Hadean Devir'''), yeryüzünün oluşum sürecindeki ilk jeolojik [[Eon (jeoloji)|eon]]dur (zamandır). Yaklaşık 4.567 Milyar yıl önce yeryüzünün oluşumuyla başlayıp, farklı görüşler ileri sürülmekle birlikte [[Uluslararası Stratigrafi Komisyonu]] ([[:en:International Commission on Stratigraphy]]) tarafından 4 milyar yıl önce sona erdiği kabul edilir. Yeryüzünün yeni yeni oluşmaya başladığı bu dönemde gezegen yüksek volkanizma nedeniyle çok sıcaktır ve yüzey kısmen eriyik durumdadır. Ayrıca diğer gök nesneleriyle çarpışmalar devam etmektedir. ''Hadeyan''<nowiki/>'dan sonra [[Kambriyen öncesi]] zamanın ikinci dönemi olan [[Arkeyan]] başlar.<ref>{{Web kaynağı |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Hadean |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20150127221336/http://en.wikipedia.org/wiki/Hadean |arşiv-tarihiarşivtarihi=27 Ocak 2015 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
== Etimoloji ==
 
Yakın geçmişte Hadeyan öncesi dönem için ''Chaotian'' ve ''Prenephelean'' adlı dönemlerinin eklenmesi ve Hadeyan dönemin ''Paleohadeyan'' (4.567 - 4.300 myö), ''Mezohadeyan'' (4.300 - 4.100 myö) ve ''Neohadeyan'' (4.100 - 4.000 myö) olarak üçe bölünmesi önerilmiştir. Öneriye göre:
* ''Prenephelean Dönem'': [[Big Bang]] ile başlar ve [[Güneş Sistemi]]’nin oluşmasıyla son bulur. Dünya’nın oluşumundan önceki dönemi kapsar. ''Eoprenephelean'' ve ''Neoprenephelean'' olmak üzere ikiye ayrılır.<ref>{{Web kaynağı |url=http://andys.wikia.com/wiki/Prenephelean_Eon |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20150720232654/http://andys.wikia.com/wiki/Prenephelean_Eon |arşiv-tarihiarşivtarihi=20 Temmuz 2015 |ölüurl=hayır }}</ref>
* ''Chaotian Dönem'': Dünya'nın bir gezegen olarak belirmesiyle başlayıp, Ay'ı oluşturan çarpışmayla son bulur. ''Eochaotian'' ve ''Neochaotian'' olmak üzere ikiye ayrılır.<ref>{{Web kaynağı |url=http://andys.wikia.com/wiki/Chaotian_Eon |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20150721020413/http://andys.wikia.com/wiki/Chaotian_Eon |arşiv-tarihiarşivtarihi=21 Temmuz 2015 |ölüurl=hayır }}</ref>
* ''Paleohadeyan Dönem'': İlk dönem Hadeyan. 4.567 milyon yıl önce başlayıp, 4.300 milyon yıl önce son bulmuştur. Kendi içinde ''Hephaestean'' ve ''Jacobian'' olmak üzere ikiye ayrılır.
* ''Mezohadeyan Dönem'': İkinci dönem Hadeyan. 4.300 milyon yıl önce başlayıp, 4.100 milyon yıl önce sona ermiştir. Kendi içinde ''Canadian'' ve ''Procrustean'' olmak üzere ikiye ayrılır.
== Atmosfer ve okyanuslar ==
[[Dosya:Volcano q.jpg|küçükresim|192x192px|Yeni oluşan Dünya'da sıcaklıklar, aşırı volkanizma ve gök nesneleriyle olan çarpışmalar nedeniyle çok yüksekti.]]
Hadeyan dönemde atmosferin nasıl bir içeriğe sahip olduğu henüz büyük bir belirsizlik içinde olsa da, bazı jeologlar büyük miktarda [[azot]] içerdiğini düşünmektedir. Bazıları ise volkanik aktiviteler nedeniyle yüksek oranda [[karbon dioksit]] ve su buharı içerdiğine inanmaktadır.<ref>{{Web kaynağı |url=http://paleobiology.si.edu/geotime/main/hadean3.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20150915013359/http://paleobiology.si.edu/geotime/main/hadean3.html |arşiv-tarihiarşivtarihi=15 Eylül 2015 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
Ancak Dünya, oluşum evresinde hem yüksek sıcaklığı hem de yeterli büyüklüğe ulaşamamış olması nedeniyle, atmosferinde su bulundurması olası değildi. Bu konuda değişik teoriler olsa da bu teorilerin pek çoğu, Dünya'ya suyun uzaydan geldiği yönündedir.
 
Bilim adamlarına göre, gerek asteroit bandında yer alan asteroit ve kuyruklu yıldızlar gerekse de [[Kuiper kuşağı]] ve [[Oort bulutu]]nda yer alan kuyruklu yıldızlar Dünya'da suyun oluşumunu sağladı. Teorilerdeki değişiklik ise suyun nereden geldiğinden ziyade hangisinin en çok katkıyı yaptığı yönündedir.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.yaklasansaat.com/dunyamiz/hayatioz_su/yeni-teori-dunya-su.asp |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20150326131925/http://www.yaklasansaat.com/dunyamiz/hayatioz_su/yeni-teori-dunya-su.asp |arşiv-tarihiarşivtarihi=26 Mart 2015 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
== Ayrıca bakınız ==
1.039.058

düzenleme