Lingua franca: Revizyonlar arasındaki fark

4 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.8.6
(Yazım hataları düzeltildi.)
(4 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.8.6)
[[Dosya:Trilingual Chinese-Malay-English text from 1839.jpg|küçükresim|Üçdilli Çince-Malayca-İngilizce metin, 1839. [[Malayca]] [[Malakka Boğazı]] çevresindeki geçer dil olmuştur.]]'''Lingua franca''' veya '''geçer dil,'''<ref>{{dergi kaynağı|soyadı=Yağcıoğlu|ad=Semiramis|başlık=Dil asla masum değildir|dergi=Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi|yıl=2005|cilt=7|sayı=2|sayfalar=138|url=http://www.sbe.deu.edu.tr/dergi/cilt7.say%C4%B12/7.2%20ya%C4%9Fc%C4%B1o%C4%9Flu.pdf|biçim=PDF|erişimtarihi=28 Şubat 2013|arşiv-url=https://web.archive.org/web/20131104093111/http://www.sbe.deu.edu.tr/dergi/cilt7.say%C4%B12/7.2%20ya%C4%9Fc%C4%B1o%C4%9Flu.pdf|arşiv-tarihi=4 Kasım 2013|ölüurl=hayır}}</ref><ref>{{dergi kaynağı|soyadı=Demircan|ad=Ömer|başlık=Dilbilim Sözlüğü 2: Düzçeviri yoluyla terimsel sığlama ve yanlışlari|dergi=Türk Dili Dergisi|yıl=2012|cilt=25|sayı=148|url=http://www.turkdilidergisi.com/148/OmerDemircan.htm|erişimtarihi=28 Şubat 2013|arşiv-url=https://web.archive.org/web/20130227021631/http://www.turkdilidergisi.com/148/OmerDemircan.htm|arşiv-tarihi=27 Şubat 2013|ölüurl=hayır}}</ref> ortak bir dili veya lehçeyi paylaşmayan insanların birbiriyle iletişim kurmak için kullandığı ortak dildir.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=5534894&yazarid=72 |başlık=Kelimenin anlamı hakkında Özdemir İnce'nin makalesi] |erişimtarihi=15 Şubat 2007 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20131104054716/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=5534894&yazarid=72 |arşiv-tarihi=4 Kasım 2013 |ölüurl=hayır }}</ref> Lingua francalar insan tarihi boyunca, ticari, kültürel, dinî, yönetimsel veya diplomatik gereklilikler dolayısı ile gelişmiş, farklı milletlere mensup bilim insanları ve akademisyenler arasındaki iletişimi sağlamak için de kullanılmıştır.<ref name="Nye">{{Dergi kaynağı|soyadı1=Nye|ad1=Mary Jo|başlık=Speaking in Tongues: Science's centuries-long hunt for a common language|dergi=Distillations|yıl=2016|cilt=2|sayı=1|sayfalar=40-43|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/speaking-in-tongues|erişimtarihi=20 Mart 2018|arşivurl=https://web.archive.org/web/20200803130801/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/speaking-in-tongues|arşivtarihi=3 Ağustos 2020|ölüurl=evet}}</ref><ref name="Gordin">{{Kitap kaynağı|soyadı1=Gordin|ad1=Michael D.|başlık=Scientific Babel: How Science Was Done Before and After Global English|tarih=2015|yayıncı=University of Chicago Press|yer=Chicago, Illinois|isbn=9780226000299}}</ref>
 
Terimin ismi Orta Çağ'da denizciler ve tüccarlar tarafından 11. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar konuşulmuş, [[Romen dilleri|Romen dili]] bazlı bir [[Pidgin (dil)|pidgin]] olan Akdeniz Lingua Francası'ndan ([[Sabir]]) almıştır ve lingua franca, İtalyancada ''Frenk dili'' anlamına gelmektedir.<ref name="franca">{{Oxford|lingua franca}}</ref> Eğer bir dil belli bir bölgede yaşayan farklı gruplar yerine tüm dünya çapında geçer dil statüsüne sahip ise [[dünya dili]] olarak adlandırılır.
Eskiden [[Rus İmparatorluğu]] veya [[Sovyetler Birliği]]'nin bir parçası olmuş veya etkisi altında kalmış Kafkaslar, Orta ve Doğu Avrupa ile Orta Asya gibi bölgelerde [[Rusça]] hâlâ bir lingua francadır.<ref name="un.org">{{Web kaynağı|url=https://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm|başlık=Department for General Assembly and Conference Management – What are the official languages of the United Nations?|erişimtarihi=25 Ocak 2008|yayıncı=United Nations|arşivurl=https://web.archive.org/web/20071012035848/http://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm|arşivtarihi=12 Ekim 2007|ölüurl=hayır}}</ref>
 
[[Hindustânî]] ([[Hintçe]]-[[Urduca]]) ise [[Pakistan]] ve Kuzey Hindistan'da lingua francadır.<ref name="siddiqi1994">{{Kaynak|başlık=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts|yazar=Mohammad Tahsin Siddiqi|yıl=1994|yayıncı=University of Wisconsin|url=https://books.google.com/?id=vnrTAAAAMAAJ|alıntı=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}</ref>{{Self-published inline|tarih=August 2018}}<ref name="pulsipher2005">{{Kaynak|başlık=World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives|yazar1=Lydia Mihelič Pulsipher|yazar2=Alex Pulsipher|yazar3=Holly M. Hapke|yıl=2005|isbn=0-7167-1904-5|yayıncı=Macmillan|url=https://books.google.com/?id=WfNaSNNAppQC|alıntı=... By the time of British colonialism, Hindustani was the lingua franca of all of northern India and what is today Pakistan ...}}</ref>{{Page needed|tarih=August 2018}} Özellikle [[Arunaçel Pradeş]] gibi etnik açıdan yüksek çeşitlilik gösteren bölgelerde de Hintçe, toplumun %90'ı tarafından anadilleri olmamasına rağmen konuşulur.<ref>Chandra, Abhimanyu (22 August 2014). [https://scroll.in/article/675419/how-hindi-became-the-language-of-choice-in-arunachal-pradesh "How Hindi Became the Language of Choice in Arunachal Pradesh."] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20200821190330/https://scroll.in/article/675419/how-hindi-became-the-language-of-choice-in-arunachal-pradesh |tarih=21 Ağustos 2020 }} ''[[Scroll.in]]''. Retrieved 12 March 2019.</ref><ref>{{Web kaynağı |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=14 Aralık 2019 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20191113211224/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html |arşivtarihi=13 Kasım 2019 |ölüurl=hayır}}</ref> [[Malayca|Malaycanın]] bir varyantı olan [[Endonezce]], [[Cavaca|Cavacanın]] ülkede daha çok konuşanı bulunmasına rağmen [[Endonezya]]'nın tek resmî dilidir. Türkçe, Osmanlı idaresi boyunca Anadolu ve Balkanlar başta olmak üzere Osmanlı topraklarında lingua franca görevi görmüştür.<ref>{{Web kaynağı | url = http://selimtuncer.blogspot.com/2012/01/turkce-bir-lingua-francadr.html | başlık = {{!}} Türkçe bir ‘lingua franca’dır | erişimtarihi = 4 Mart 2021 | tarih = 24 Ocak 2012 Salı | çalışma = {{!}} Türkçe bir ‘lingua franca’dır-A. SELIM TUNCER | arşivurl = https://web.archive.org/web/20160410234959/http://selimtuncer.blogspot.com/2012/01/turkce-bir-lingua-francadr.html | arşivtarihi = 10 Nisan 2016}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = https://www.hurriyet.com.tr/bir-lingua-franca-olarak-turkce-5534878 | başlık = Bir ’Lingua Franca’ olarak Türkçe | erişimtarihi = 4 Mart 2021 | dil = Türkçe | çalışma = www.hurriyet.com.tr | ad = Özdemir | soyadı = İNCE | arşivurl = https://web.archive.org/web/20160802060138/https://www.hurriyet.com.tr/bir-lingua-franca-olarak-turkce-5534878 | arşivtarihi = 2 Ağustos 2016}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://archive.vn/6Guv | başlık = Language use in the Ottoman Empire and its problems, 1299-1923 | erişimtarihi = 4 Mart 2021 | tarih = 24 Aralık 2012 | çalışma = archive.vn | arşivengelli = evet}}</ref> Farsça ise İran'da bulunan çeşitli azınlıklar arasında iletişimin sağlanmasında rol oynar.
 
[[Svahili]] Doğu Afrika'daki [[Bantular]] arasında 18. yüzyıl civarında yayılmış, kolonicilerin bu dili yönetim dili seçmesi ile de güçlenerek bölgede geçer dil statüsünü korumuştur.<ref name=":2">{{Web kaynağı | url = https://www.britannica.com/topic/Swahili-language | başlık = Swahili language | tarih = 27 Ağustos 2014 | website = Encyclopædia Britannica | erişimtarihi = 29 Nisan 2019 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20190723004044/https://www.britannica.com/topic/Swahili-language | arşivtarihi = 23 Temmuz 2019 | ölüurl = hayır }}</ref> [[Hausaca|Hausa dili]] de [[Batı Afrika]] ve Kuzey [[Nijerya]]'daki çeşitli farklı etnik gruplara mensup bireylerin birbirleri ile iletişimine olanak tanıdığı için bir lingua franca olarak nitelendirilebilir.
604.166

düzenleme