Kelkit: Revizyonlar arasındaki fark

Değişiklik özeti yok
 
<ref>{{kitap kaynağı | soyadı=Saylan| ad= Kemal| başlık= Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918) | yayıncı=Gümüşhane Üniversitesi Yayınları | yıl=2014 | yer= İstanbul| dil=Türkçe| sayfa= 16|isbn=978-605-63476-5-8}}</ref> Kelkit’in güneydoğusundaki [[Sadak, Kelkit|Sadak]] köyü yakınlarındaki [[Satala]] kenti bulunmaktadır. Antik Satala yerleşimi, Karadeniz ile Kapadokya Bölgesi arasındaki ulaşım yolu üzerinde olması nedeniyle uzun süreler boyunca önemini korumuştur. Gümüşhane yöresiyle birlikte Kelkit, [[Hititler]]'i egemenliği sonrasında [[Urartular]]ın egemenliği altına girmiştir. Sonrasında [[Ahameniş İmparatorluğu]] sırasında satraplık idaresinde yönetilen bölge, MÖ 331'de [[Büyük İskender]]'in Persleri yenmesinden sonra yöre [[Makedonya İmparatorluğu]] hakimiyetine katılmıştır. [[Pontus Krallığı]] egemenliği sonrasında yöreyi [[Antik Roma|Roma]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] hakimiyeti izlemiştir.
 
Roma döneminde önemli Kelkit sınır şehri konumunda olup bir askeri üs olan [[Satala]] antik kentinde Roma ordusunun [[Lejyon XV Apollinaris|XV. Apollinaris Lejyonu]] üstlenmekteydi. Bizans döneminde bir süre dini açıdan önem kazanmış ve daha sonra sönükleşmiştir. Kelkit ve çevresi daha sonra Bizanslılar-[[Emeviler]] ve Bizanslılar-[[Abbasiler]] arasında birkaç defa el değiştirmiştir. Bizans İmparatoru [[Herakleios]], 635’te [[Sasani devletiSasaniler]] üzerine sefer düzenlemiş ve Kelkit vadisinden geçmiştir. 7. yüzyıl sonuna kadar Bizans-Sasani çarpışmalarına sahne olmuştur. Bizanslıların bu hakimiyeti, 13. yüzyılda kurulacak olan [[Trabzon İmparatorluğu]]na kadar devam etmiştir. [[Anadolu Selçukluları]] 1016 yılında Doğu Anadolu’ya seferler yapmış ve 1058’de yöreyi ele geçirmiştir. [[Malazgirt Savaşı]]’ndan (1071) sonra Gümüşhane ve çevresinde Selçuklu egemenliği başlamıştır. Kaynaklardan öğrenildiğine göre 14. yüzyılın ikinci yarısından sonra [[Çepniler]] bu bölgeye yerleşmiştir. [[Fatih Sultan Mehmet]]’in [[Trabzon]]’u ele geçirmesinden sonra [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlılar]] yöreye hakim olmuşlarsa da [[Akkoyunlular]] bu bölgede hakim olmuşlardır. Sonrasında Safeviler[[Safevîler]]'in eline geçen yerleşim ve çevresi, [[Yavuz Sultan Selim]]’in [[Çaldıran Muharebesi|Çaldıran Seferinden]] (1514) sonra da Doğu Anadolu, Gümüşhane ve Kelkit de Osmanlı topraklarına katılmıştır. <ref>{{dergi kaynağı|soyadı1= Belgin Dikmen|ad1= Çiğdem|soyadı2=Toruk|ad2= Ferruh|yıl= 2015 |başlık= Korunması Gereken Bir Yerleşim Sadak Köyü: Satala Antik Kenti |dergi= Karadeniz Araştırmaları |cilt= |sayı= 11|sayfalar= 12-35 |yayıncı= Arış Halı, Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi |doi= |url= http://www.karamdergisi.com/Makaleler/940645450_10-%20%c4%b0brahim%20E.%20%c3%87ak%c4%b1r-Sel%c3%a7uk%20Demir.pdf |erişimtarihi= 4 Ocak 2022|arşivurl= https://web.archive.org/web/20200325130951/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/660897 |arşivtarihi= 25 Mart 2020|ölüurl=hayır}}</ref>
 
Osmanlı idaresiyle birlikte Kelkit, Bayburt Sancağının bir kazası konumunda görülmektedir. 1516 yılında yapılan tahrirde[[tahrir]]de Kelkit kazasında 128 köy ve 36 mezra kaydedilmiş olmakla birlikte bölgede yaşanan savaşlar nedeniyle bu köylerden sadece 56'sında yerleşim görülmektedir. meskunYerleşimin olduğu köylerde de nüfus oldukça azalmış durumdadır. 1530 yılı tahririnde Kelkit kazası 122 köy ve 22 mezradan oluşurken, Osmanlı'nın iskan politikaları neticesinde 95 köyde yerleşim görülmeye başlamıştır. 1591 yılında da [[Celali isyanları]] gibi nedenlerle Kelkit kazasında köy sayısı 107 ve mezra sayısı 19'a düşerken bu köylerden de yerleşim olan sayısı 85'dir. 16. yüzyıl kayıtlarına bakıldığında Kelkit kazasında 1516 yılı tahririnde tahmini olarak 1.530 Müslüman ve 1.923 Hristiyan, 1530 yılı tahririnde 5.460 Müslüman ve 3.520 Hristiyan, 1591 yılı tahririnde 9.640 Müslüman ve 4.972 Hristiyan yaşamaktadır.<ref>{{dergi kaynağı|soyadı1= Gül|ad1=Abdulkadir |yıl= 2009 |başlık=Kelkit Kazasında İskân ve Demografik Yapı 1516–1642 |dergi= Uluslararası Karadeniz İncelemeleri Dergisi |cilt= 6 |sayı= 6 |sayfalar= 25-58 |yayıncı= Devlet arşivleri |doi= |url= https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/876510 |erişimtarihi= 6 Ocak 2022|arşivurl=http://web.archive.org/web/20210521214109/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/876510 |arşivtarihi=21 Mayıs 2021 |ölüurl=hayır}}</ref> Kelkit 16. yüzyıl başlarında kaza statüsündeyken 1533 yılında [[Erzurum Eyaleti]]'nin kurulmasıyla bir ara sancak statüsüne yükselmiş ancak 1542 yılında Bayburt sancağının nahiyesi, 1568 yılında Bayburt sancağının kaza statüsüne düşürülmesiyle kazaya bağlı nahiye statüsü 1591 yılı kayıtlarında da aynen devam etmiştir. 1642 yılı kayıtlarında yerleşim Erzurum Eyaletine bağlı bir kaza statüsündedir. 1642 yılına ait avarız defterine göre Kelkit kazasında 92 köy bulunmaktadır. Bu tarihteki kayıtlar incelendiğinde bölgeye dışarıdan Müslüman halkın yerleştirilmesi ve Hristiyan nüfustan bazılarının Müslüman olmasının yanı sıra Celali isyanları sonucu özellikle Hristiyan nüfusun daha güvenli yerlere göç etmesiyle Kelit kazasında Müslüman nüfusa ait hane sayısı %92, Hristiyan nüfusa ait hane sayısı ise %8 olarak görülmektedir. Esasen 16. yüzyılda ve 17. yüzyıl başlarında Kelkit kaza ya da nahiye olarak tanımlanmakla birlikte henüz merkez yerleşim bulunmamaktadır. [[Kâtip Çelebi]] 1627 yılında Erzurum dolaylarına gittiğinde Kelkit'i de görmüş ve cami ve hamamın düzlükte olduğu ve evlerinin çoğunlukla tahtadan olduğu bilgisini vermiştir. 18. yüzyıl başlarında Erzurum Eyaletine bağlı nahiye konumunda olan yerleşimin 19. yüzyıla kadar Erzurum'a bağlı kaldıktan sonra Trabzon Eyaletinin Gümüşhane Sancağına, [[93 Harbi]] sonrasında da Bayburt Sancağına katılmıştır. 1828 yılında [[Rus İmparatorluğu]] orduları tarafından ele geçirilse de kısa süre sonra Ruslar'ın çekilmesiyle yeniden Osmanlı güçlerince ele geçirilmiştir.<ref name="kelkit1">{{dergi kaynağı|soyadı1= Nazır|ad1=Bayram |soyadı2=Saylan |ad2=Kemal |yıl= 2007 |başlık= Gümüşhane Tarihi (İl Oluşunun 85. Yılında Gümüşhane Tarihi ve Ekonomisi Sempozyumu Tarih Bildirileri) |dergi= Gümüşhane Üniversitesi Yayınları No:33 |cilt= |sayı= |sayfalar= 41,42|yayıncı= Gümüşhane Üniversitesi |doi= |url= https://kutuphane.gumushane.edu.tr/media/uploads/kutuphane/files/gumushane_tarihi.pdf |erişimtarihi= 8 Ocak 2022|arşivurl=http://web.archive.org/web/20210121055905/https://kutuphane.gumushane.edu.tr/media/uploads/kutuphane/files/gumushane_tarihi.pdf |arşivtarihi= 21 Ocak 2021|ölüurl=hayır}}</ref>
 
19. yüzyıl kayıtlarına göre Kelkit kazasının merkezi Çiftlik kasabası olarak belirtilmektedir. 1849 yılında Kelkit kazasının toplam 89 köy, 5 mahalle ve 1 mezra bulunurken, bunlardan sadece 4 köyde Hristiyan nüfus yaşamaktadır. Bu tarihte kaza genelinde 2.077 Müslüman hane, 18 Rum hane ile 15 Ermeni hane yaşamaktadır. 1875 yılında Kelkit kazasında 95 köy bulunurken toplam 2.641 hane bulunmaktadır. Bu tarihte kazada 7.748 Müslüman, 438 Rum, 148 Çerkes ve 71 Ermeni olmak üzere toplam 8.415 erkek nüfus görülmektedir.<ref name="kelkit2">{{dergi kaynağı|soyadı1= Özger|ad1=Yunus |soyadı2= |ad2= |yıl= 2007 |başlık= XIX. Yüzyılda Bayburt (1830 – 1900) |dergi= Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Doktora Tezi |cilt= |sayı= |sayfalar= 1-440|yayıncı= Atatürk Üniversitesi |doi= |url= https://atauni.edu.tr/yuklemeler/9356592107b8c0f7d125d7c35d053626.pdf |erişimtarihi= 6 Ocak 2022|arşivurl=http://web.archive.org/web/20220101123940/https://atauni.edu.tr/yuklemeler/9356592107b8c0f7d125d7c35d053626.pdf |arşivtarihi= 1 Ocak 2022|ölüurl=hayır}}</ref> Salnamelerdeki bilgilere göre 1870 yılında Kelkit kazasında belediye teşkilatı kurulurken ilk belediye başkanı da bu görevi yaklaşık bir yıl sürdüren Mikdatbeyzâde Hasan Efendi'dir.<ref>{{kitap kaynağı | soyadı=Saylan| ad= Kemal| başlık= Gümüşhane İdari, Sosyal ve Ekonomik Tarih (1850-1918) | yayıncı=Gümüşhane Üniversitesi Yayınları | yıl=2014 | yer= İstanbul| dil=Türkçe| sayfa= 59,60|isbn=978-605-63476-5-8}}</ref> 1878 yılında Kelkit kazasında 93 köy bulunurken, kaza genelinde 8.658 Müslüman, 510 Rum ve 71 Ermeni olmak üzere toplam 9.239 erkek nüfus bulunmaktadır. 1881 yılında Kelkit kazasında 57 cami ve mescit, 44 medrese, 5 kilise, 1 rüştiye mektebi, 31 dükkân, 6 han ve 1 hamam bulunmaktadır. Bu tarihte kazaya bağlı 6 nahiye görülmektedir. 1887 yılı kayıtlarında bakıldığında kazada 40 dükkan, 1 bezirhane, 55 değirmen ve 2 fırın bulunmaktadır. 1881 ve 1887 yılı kayıtlarına göre kazanın kaymakamlığını Ahmed Hakkı Efendi yapmaktadır. 1887 yılında kazadaki 3.924 hanede, kadın ve erkek olmak üzere 22.548 Müslüman, 304 Rum, 129 Ermeni ve geri kalanı yabancılardan olmak üzere 23.257 kişi yaşamaktadır. 1888 yılında Bayburt sancağının lâğvedilmesi üzerine aynı yılın Mart ayında Kelkit kazası son kez Gümüşhane sancağına bağlanmıştır.<ref name="kelkit2"/>
* [[Çambaşı Köyü Camisi]] bulunmaktadır.
 
İlçeyeGeçmiş bağlı biryıllarda köy olupstatüsündeki eski adıKaraçayır "Morogom"yerleşimi, yüzölçümü ise 13.6&nbsp;km² olan<ref name="haber29">{{Web kaynağı | url = https://www.haber29.net/kelkit-ve-koyleri-s5.html | başlık = Kelkit ve Köyleri | tarih = 1 Ekim 2011 | erişimtarihi = 15 Şubat 2020 | yayımcı = haber29.net | dil = Türkçe | arşivurl = https://web.archive.org/web/20200127125104/https://www.haber29.net/kelkit-ve-koyleri-s5.html | arşivtarihi = 27 Ocak 2020 | ölüurl = evet }}</ref> Karaçayır köyünün 19 Nisan 2015'teki referandum sonucunda Kelkit'ein mahalle olarak bağlanmayı kabul etmesi üzerine, Karaçayırmahallesi mahalleyestatüsüne dönüştüdönüşmüştür.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.haberkelkit.com/haber-kelkit-e-karacayir-mahallesi-hayirli-olsun-8200.html | başlık = Kelkit'e Karaçayır Mahallesi Hayırlı olsun | tarih = 25 Temmuz 2015 | erişimtarihi = 17 Mayıs 2020 | yayımcı = haberkelkit.com | dil = Türkçe | arşivengelli = evet}}</ref>
 
== Coğrafya ==
32.532

düzenleme