Bilgi edinme özgürlüğü: Revizyonlar arasındaki fark

k
düzenleme özeti yok
k (Normatif kelimesinin anlamını Vikisözlük'ten yönlendirdim. Birkaç kuruma ait Wikipedia yabancı sayfasını -Türkçesini bulamadım.-yönlendirdim.)
Etiketler: Görsel Düzenleyici Yeni kullanıcı görevi
kDeğişiklik özeti yok
Etiketler: Görsel Düzenleyici Yeni kullanıcı görevi
 
== Bilgi Edinme Özgürlüğü ==
Bilgi edinme özgürlüğü, bir kişinin bilgiyi yayımlama ve kullanma konusunda sahip olduğu [[Özgürlük|özgürlüktür]]. [[Birleşik Krallık]] hükûmetine göre, bu hak temel [[İnsan hakları|temel insan haklarından]] haklarından[[İfade özgürlüğü|ifade özgürlüğünün]] bir parçası durumundadır.<ref>{{Web kaynağı | url = https://ico.org.uk/for-organisations/guide-to-freedom-of-information/what-is-the-foi-act/ | başlık = What is the Freedom of Information Act? | tarih = 4 Nisan 2019 | website = ico.org.uk | dil = İngilizce | arşivurl = https://web.archive.org/web/20150420231507/https://ico.org.uk/for-organisations/guide-to-freedom-of-information/what-is-the-foi-act/ | arşivtarihi = 20 Nisan 2015 | erişimtarihi = 6 Temmuz 2020 | ölüurl =evet}}</ref>
 
[[Uluslararası hukuk|Uluslararası hukukta]] kendine yer edinmiş olan bilgi edinme özgürlüğü sözlü, yazılı, basılı ya da elektronik ortamda varlığını sürdürmektedir. Bu, ifade özgürlüğünün bir hak olarak korunmasında içeriğin yanında ifade biçiminin de gözetildiği anlamına gelmektedir.<ref>Andrew Puddephatt, Freedom of Expression, The essentials of Human Rights, Hodder Arnold, 2005, s. 128</ref>
 
== Düşünce özgürlüğü – Bilgi edinme özgürlüğü ilişkisi ==
''[[Düşünce özgürlüğü]] kişinin, inançlarını, kanılarını, düşündüklerini hiçbir baskıya uğramadan özgürce açıklayıp, yayabilme hakkıdır. Düşünce özgürlüğü ile bilgi edinme özgürlüğü arasında sıkı bir bağ vardır ve ayrılamazlar. Bu anlamada bilgi edinme özgürlüğünün iki boyutu vardır. Bu boyutlar; başkalarının görüşlerine rahatça erişebilme ve kendi görüşlerini yayabilmedir'' (Woodward, 1995: xiiixiv.).
 
Bilgi edinme özgürlüğü çok geniş anlamlara gelen bir ifadedir. Başkalarının görüşlerine, devlete ait bilgilere, erişimi konu edinmektedir. Bilgi edinme özgürlüğünün kısıtlanıp kısıtlanmaması tarihten bu yana hep tartışma konusu olmuştur. [[Türkiye|Türkiye'de]] ise [[Türk Anayasa Mahkemesi|Türk anayasa mahkemesinin]] 1987 yılında verdiği karara göre şunlar söylenmiştir:
 
''Hiçbir hak ve özgürlük sınırsız olamaz. Hakların ve özgürlüklerin sınırlandırılması, [[Demokrasi|demokrasinin]] kendi iç dinamiğini ve etkinliğini sağlama ve toplumsal yaralar bakımından mümkündür. Ancak demokrasilerde bu sınırlamalarında mutlak bir sınırı vardır. Sınırlama hak ve özgürlüğü anlamsız ve göstermelik hale getirmez, hak ve özgürlükleri özünden zedeleyip onu ortadan kaldıracak bir ölçüye varamaz.'' (‘’[[Polis]] vazife..’’,1987:21).<ref>{{Web kaynağı | url = http://bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/K%C3%87B--44.pdf | başlık = freedom of information | erişimtarihi = | tarih = | çalışma = | yayıncı = | arşivurl = https://web.archive.org/web/20190922071216/http://bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/K%C3%87B--44.pdf | arşivtarihi = 22 Eylül 2019}}Ahmet Çelik ve Yaşar Tonta, Düşünce özgürlüğü, bilgi edinme özgürlüğü ve bilgi hizmetleri. ''Bilgi Edinme Özgürlüğü'' içinde (1-13). Ed. Yaşar Tonta ve Ahmet Çelik. Ankara: Türk Kütüphaneciler Derneği, 1996. http://yunus.hun.edu.tr/~tonta/yayinlar/beozgur.html</ref>
 
== Devlet bilgilerine erişim ve Bilgi edinme özgürlüğü ilişkisi ==
''Hükümetler, resmi bilgilere erişimin kısıtlanması, [[ulusal savunma]], kamu düzeni, [[Gizli bilgi|gizli bilgileri]] açıklama yasağı gibi düzenlemelerde doğrudan ya da dolayı olarak bilgi edinme özgürlüğünü kısıtlayabilmektedirler'' (Gboyega,1995: 136).
 
Ülkemizde 657 devlet memurları kanunu ile birlikte [[Devlet memuru|devlet memurları]] kamu görevleriyle ilgili olarak kitle haberleşme araçlarına bilgi vermeleri yasaktır. Bu durumlar bilgi edinme özgürlüğünü olumsuz etkilese de ülkemizde bilgi edinme özgürlüğü kanunlara bağlıdır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/K%C3%87B--44.pdf | başlık = Bilgi edinme özgürlüğü | erişimtarihi = | tarih = | çalışma = | yayıncı = | arşivurl = https://web.archive.org/web/20190922071216/http://bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/K%C3%87B--44.pdf | arşivtarihi = 22 Eylül 2019}}Ahmet Çelik ve Yaşar Tonta, Düşünce özgürlüğü, bilgi edinme özgürlüğü ve bilgi hizmetleri. ''Bilgi Edinme Özgürlüğü'' içinde (1-13). Ed. Yaşar Tonta ve Ahmet Çelik. Ankara: Türk Kütüphaneciler Derneği, 1996. http://yunus.hun.edu.tr/~tonta/yayinlar/beozgur.html</ref>
1958 yılında [[Birleşmiş Milletler|Birleşmiş Milletler’in]] ekonomik ve sosyal konseyi bilgi edinme özgürlüğünün (FOI) insan hakkı olduğu üzerinde hemfikir kalmıştır. Bu insan hakkının tesis edilmesi üzerine bir adım atılmıştır. Bu adım sonrasında oluşturulan taslak beyanname 1960 yılında gözden geçirilmesi için genel kurula iletilmiştir. Dünya ülkeleri bu özgürlük üzerine hemfikir kalsalar da bilgi edinme özgürlüğünün temininin ülkelerce farklı kavramlara ve yorumlara yol açtığını açık bir şekilde ifade etmişlerdir.<ref name="search.proquest.com">{{Web kaynağı | url = https://search.proquest.com/docview/303299422 | başlık = OPEN MEETING LAWS AND LOCAL SCHOOL BOARDS (SUNSHINE, PUBLIC MEETINGS, FREEDOM OF INFORMATION) - ProQuest | erişimtarihi = 17 Aralık 2020 | dil = Türkçe | çalışma = search.proquest.com | arşivengelli = evet}}</ref>
 
Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası her ne kadar 1966'da yılında [[Amerika Birleşik Devletleri|ABD’de]] yürürlüğe girse de bundan önce de bu konuda ABD’de büyük tartışmalar olmuş ve gündemi meşgul etmiştir.<ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=http://dx.doi.org/10.5860/choice.46-0008|başlık=ProQuest Dissertations & Theses Database (PQDT)|tarih=1 Eylül 2008|sayı=01|sayfalar=46-0008-46-0008|çalışma=Choice Reviews Online|cilt=46|issn=0009-4978|doi=10.5860/choice.46-0008}}</ref> 6 Eylül 1966 [[Lyndon B. Johnson]]’ın (36. ABD Başkanı) olarak imzaladığı bilgi edinme özgürlüğü yasası (FOIA) ABD tarihindeki en kapsamlı bilgi erişim yasasını yürürlüğe koymuştur. [[Lyndon B. Johnson|Başkan Johnson]] bu konudaki isteksizliğini normal uygulamada olan bir yasa tasarısının imzalama törenine dahi katılmayarak göstermiş bulunmaktaydı. [[Lyndon B. Johnson|Başkan Johnson]] bu konudaki fikirlerini şöyle ifade etmekteydi;
 
"Ulusal Güvenlik her zaman halkın bilgi edinme hakkından önce gelecektir." Bu yasa 6 Eylül 1966 yılında yürürlüğe girerek hem ABD’nin bağımsızlık bildirgesine hem de ABD’nin yasasını geliştirmek adına büyük bir adım olarak görülmüş ve bu adımın atılmasıyla çeşitli gelişmeler özgürlük bildirgesinde ve anayasada zamanla kendini göstermiştir. Anayasada bu konudaki ilk değişiklik Toplanma ve [[Basın özgürlüğü|Basın Özgürlüğü]] Yoluyla Bilgi Erişimi ve Alışverişi üzerine odaklanarak bu politikanın önemini arttırmış bulunmaktaydı. [[ABD Hükûmeti|ABD Hükümeti’nin]] halkına hesap verilebilirliğinin artırılması ve halkın hükümetin ne yaptığını bilmesi adına bu yasa ABD halkı için son derece önemli bir yasa sayılmaktadır.<ref>{{Web kaynağı | url = https://search.proquest.com/docview/303211135 | başlık = Freedom of information : an appraisal of proposed legislation - ProQuest | erişimtarihi = 17 Aralık 2020 | dil = Türkçe | çalışma = search.proquest.com | arşivengelli = evet}}</ref>
Teknoloji ve Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası aslında genellikle bilgi edinme özgürlüğü yasası aracılığıyla talep edilen bilgilerin daha kolay öğrenilmesi ve ulaşılmasına yol açtı. Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası 1966 yılında yürürlüğe girdiğinden itibaren hükümet sadece kağıt belgeleri bu yasa çerçevesinde dikkate aldı. Bilgisayarlar ise bu yasa çerçevesinde o dönemin şartlarıyla dikkate alınmadı. Fakat teknolojinin hızla gelişmesi ile Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasasının üzerindeki [[Teknoloji|teknolojik]] etki de giderek arttı.
 
Elektronik kayıt sorunları 1980 yılının ikinci yarısında endişe verici bir hale geldi. 1980’lerin sonunda elektronik bilgi konularının önemini belirtmek için [[:en:Benton_Foundation|Benton Vakfı]], 1989 yılında [[Elektronik Kamu Bilgisi]] ve [[Halkın Bilme Hakkı]] başlıklı bir konferans düzenledi.
 
== 2. Dünya Savaşı zamanı Bilgi Edinme ve Gazeteciler ==
47

düzenleme