Romanya Devrimi: Revizyonlar arasındaki fark

k (→‎top: düzeltme (hata bildir))
 
== Ceauşescu'nun devrilişi ==
===Askeri iltica ve Çavuşesku'nun düşüşü===
Ceauşescu'nun duruma egemen görünüyor olmasına rağmen ayaklanmalar kısa sürede [[Bükreş]]'e sıçradı; 21 Aralık'ta Ceauşescu'nun Bükreş'te yaptığı konuşma sırasında dinleyicilerin tepki göstermesi, Ceauşescu'nun iktidarını kaybettiğinin en açık belirtisi oldu. 21-22 Aralık gecesi yer yer ordu birliklerinin de desteklediği ayaklanmacılarla Ceauşescu'nun emrindeki gizli polis gücü [[Securitate]] arasında şiddetli sokak çatışmaları yaşandı. Ardından tüm Ceauşescu karşıtları, yayın binaları, kamu kuruluşlarını ve polis karakollarını ele geçirdi. Bu nedenle devlet kurumları görevlerini tam yapamaz hale geldi ve devlet televizyonu [[Televiziunea Română|TVR]]'nin sık sık yayınları kesildi. 22 Aralık'ta ayaklanmalar bütün ülkeye yayılınca ordu birlikleri tamamen ayaklanmacıların safına geçti, böylece Ceauşescu rejimi çöktü.
 
22 Aralık sabahı yaklaşık 09:30 sularında Çavuşesku'nun savunma bakanı Vasile Milea şüpheli bir şekilde öldü. Çavuşesku'nun bir bildirisi, Milea'nın vatana ihanetten görevden alındığını ve ihaneti ortaya çıktıktan sonra intihar ettiğini belirtti. O zamanlar en yaygın görüş, o sabah Bükreş şehir merkezine tanklar gönderilmiş olmasına rağmen, Milea'nın Çavuşesku'nun göstericilere ateş etme emrini yerine getirmekte tereddüt ettiğiydi. Milea, başlangıçta Timișoara'ya gerçek mühimmat olmadan asker gönderdiği için Çavuşesku ile ciddi bir hoşnutsuzluk içindeydi. Sıradan askerler, Milea'nın gerçekten öldürüldüğüne inanıyorlardı ve neredeyse toplu halde devrime gittiler. Kıdemli komutanlar Çavuşesku'yu artık kayıp bir dava olarak gördüler ve adamlarını rejime sadık tutmak için hiçbir çaba göstermediler. Bu, Çavuşesku'nun iktidarda kalma şansını fiilen sona erdirdi.
Ceauşescu'nun duruma egemen görünüyor olmasına rağmen ayaklanmalar kısa sürede [[Bükreş]]'e sıçradı; 21 Aralık'ta Ceauşescu'nun Bükreş'te yaptığı konuşma sırasında dinleyicilerin tepki göstermesi, Ceauşescu'nun iktidarını kaybettiğinin en açık belirtisi oldu. 21-22 Aralık gecesi yer yer ordu birliklerinin de desteklediği ayaklanmacılarla Ceauşescu'nun emrindeki gizli polis gücü [[Securitate]] arasında şiddetli sokak çatışmaları yaşandı. Ardından tüm Ceauşescu karşıtları, yayın binaları, kamu kuruluşlarını ve polis karakollarını ele geçirdi. Bu nedenle devlet kurumları görevlerini tam yapamaz hale geldi ve devlet televizyonu [[Televiziunea Română|TVR]]'nin sık sık yayınları kesildi. 22 Aralık'ta ayaklanmalar bütün ülkeye yayılınca ordu birlikleri tamamen ayaklanmacıların safına geçti, böylece Ceauşescu rejimi çöktü.
 
Hesaplar, Milea'nın nasıl öldüğü konusunda farklıdır. Ailesi ve birkaç astsubay, Securitate tarafından kendi ofisinde vurulduğuna inanırken, başka bir grup subay intihar ettiğine inanıyordu. 2005'te yapılan bir soruşturma, bakanın kalbine ateş ederek kendini öldürdüğü, ancak kurşunun kalbi ıskaladığı, yakındaki bir atardamara isabet ettiği ve kısa süre sonra ölümüne yol açtığı sonucuna vardı.
Aynı gün Ceauşescu ve karısı Elena bir helikoptere binerek Bükreş'ten kaçtılarsa da çok geçmeden yakalandılar. Bükreş'in kuzeybatısındaki Târgovişte'de bir kışlada tutulan Ceauşescu ve karısı, 25 Aralık 1989'da, yaklaşık bir saat süren yargılamanın ardından kitle katliamı, [[yolsuzluk]], görevi kötüye kullanma, [[vatana ihanet]] ve kamu malını zimmetlerine geçirme suçlarından idama mahkûm edildiler. Aynı gün içinde kurşuna dizilerek idam edildiler.
 
Milea'nın ölümünü öğrenen Çavuşesku, Victor Stănculescu'yu savunma bakanı olarak atadı. Stănculescu kısa bir tereddütten sonra görevi kabul etti. Ancak Stănculescu, Çavuşesku'nun bilgisi olmadan birliklerin karargahlarına geri dönmesini emretti ve Çavuşesku'yu helikopterle ayrılmaya ikna etti, böylece diktatörü kaçak yaptı. Aynı anda, öfkeli protestocular Komünist Parti karargahını basmaya başladılar; Stănculescu ve emrindeki askerler onlara karşı çıkmadı.
 
Çavuşesku'nun emirlerini yerine getirmeyi reddeden Stănculescu, diktatörlüğün devrilmesinde merkezi bir rol oynadı. Öğleden sonra, Stănculescu, Ion Iliescu'nun siyasi grubunu, son olayların ardından iktidar için çabalayan diğerleri arasından "seçti".
 
===Helikopter çıkarma===
Çavuşesku'nun kalabalığa hitap etmeye yönelik ikinci başarısız girişiminin ardından, o ve karısı Elena çatıya giden bir asansöre bindiler. Bir grup protestocu zorla binaya girmeyi, Çavuşesku'nun korumalarını etkisiz hale getirmeyi ve balkona çıkmadan önce ofisinden geçmeyi başardı. Çavuşesku'dan sadece birkaç metre (yarda) uzakta olduklarının farkında değillerdi. Asansörün elektriği en üst kata ulaşmadan hemen önce kesildi ve Çavuşesku'nun korumaları asansörü zorla açıp çifti çatıya çıkardı.[20]
 
22 Aralık 1989 günü saat 11:20'de Çavuşesku'nun özel pilotu Yarbay Vasile Maluțan, Korgeneral Opruta'dan cumhurbaşkanını almak için Saray Meydanı'na gitmesi talimatını aldı. Saray Meydanı üzerinde uçarken oraya inmenin imkansız olduğunu gördü. Maluțan, #203 numaralı beyaz Dauphin model helikopteri saat 11:44'te terasa indirdi. Pencerelerden birinden beyaz bir ağ perdesi sallayan bir adam onu aşağı doğru salladı.<ref name="GG & WB">[[George Galloway]] and Bob Wylie, ''Downfall: The Ceaușescus and the Romanian Revolution'', pp. 168–169. Futura Publications, 1991</ref>
 
Maluțan, "Sonra yardımcı pilot Stelica bana geldi ve terasa gelen göstericilerin olduğunu söyledi. Sonra Çavuşeskular çıktı, ikisi de neredeyse korumaları tarafından taşındı... Bayılıyor gibiydiler. Korkudan bembeyazdılar. Manea Mănescu [başkan yardımcılarından biri] ve Emil Bobu arkalarından koşuyorlardı. Mănescu, Bobu, Neagoe ve başka bir Securitate memuru arkadaki dört koltuğa yerleştiler... Çavuşesku'yu içeri çekerken, göstericilerin terasa koştuğunu gördüm... Yeterli alan yoktu, Elena Çavuşesku ve ben sıkıştık sandalyeler ve kapı arasında... Sadece dört yolcu taşımamız gerekiyordu... Altı kişiydik."<ref name="GG & WB" />
 
Maluțan'ın anlattığına göre, Snagov'a gittiklerinde saat 12:08'di. Oraya vardıklarında Çavuşesku, Maluțan'ı başkanlık süitine aldı ve ona silahlı muhafızlar için askerlerle dolu iki helikopter ve Snagov'a gelmesi için bir Dauphin helikopteri daha getirmesini emretti. Maluțan'ın birlik komutanı telefonda yanıtladı, "Bir devrim oldu... Tek başınasın... İyi şanslar!". Maluțan daha sonra Çavuşesku'ya ikinci motorun ısındığını ve hemen yola çıkmaları gerektiğini, ancak altı değil, yalnızca dört kişiyi alabildiğini söyledi. Mănescu ve Bobu geride kaldı. Çavuşesku Maluțan'a Titu'ya gitmesini emretti. Titu yakınlarında Maluțan, helikopteri aşağı ve yukarı daldırdığını söylüyor. Çavuşesku'ya yalan söylerek, bunun uçaksavar ateşinden kaçınmak için olduğunu, çünkü artık menzil içinde olacaklarını söyledi. Çavuşesku panikledi ve ona inmesini söyledi.<ref>[[George Galloway]] and Bob Wylie, ''Downfall: The Ceaușescus and the Romanian Revolution'', p. 170</ref>
 
İnişi Piteşti'ye giden eski yolun yanındaki bir tarlaya yaptı. Maluțan daha sonra dört yolcusuna daha fazlasını yapamayacağını söyledi. Securitate'nin adamları yol kenarına koştu ve geçen arabaları durdurmaya başladı. Biri bir orman görevlisi tarafından kullanılan ve diğeri bir doktor tarafından kullanılan kırmızı bir Dacia olmak üzere iki araba durdu. Ancak doktor, olaya karışmaktan memnun değildi ve kısa bir süre sürdükten sonra, motorun arıza yaptığını söyleyerek Çavuşesku'ları kandırdı. Daha sonra bir bisiklet tamircisinin arabası durduruldu ve onları arabasıyla Târgoviște'ye doğru götürdü. Tamirci Nicolae Petrisor, kasabanın kenarındaki bir tarım teknik enstitüsünde saklanabileceklerini söyleyerek onları ikna etti. Vardıklarında, Çavuşesku'yu bir odaya yönlendirdi ve sonra onları kilitledi. Yerel polis tarafından 15:30 sularında tutuklandılar, daha sonra bazı adamları etrafta dolaştıktan sonra Târgoviște garnizonunun askeri yerleşkesine nakledildi ve duruşmalarına kadar birkaç gün esir tutuldular.<ref>[[George Galloway]] and Bob Wylie, ''Downfall: The Ceaușescus and the Romanian Revolution'', p. 171</ref>
 
Aynı24 günAralık'ta, Ceauşescuyeni kurulan Ulusal Kurtuluş Cephesi Konseyi'nin (FSN) başkanı Ion Iliescu, Çavuşesku'yu soykırım ve karısıdiğer Elenasuçlardan yargılayacak bir helikoptereaskeri binerekmahkeme Bükreş'tenolan kaçtılarsaOlağanüstü daAskeri çokMahkemeyi kuran bir geçmedenkararnameyi yakalandılarimzaladı. Bükreş'in kuzeybatısındaki Târgovişte'de bir kışlada tutulan Ceauşescu ve karısı, 25 Aralık 1989'da, yaklaşık bir saat süren yargılamanın ardından kitle katliamı, [[yolsuzluk]], görevi kötüye kullanma, [[vatana ihanet]] ve kamu malını zimmetlerine geçirme suçlarından idama mahkûm edildiler. Aynı gün içinde kurşuna dizilerek idam edildiler.
 
== Yeni rejim ==