"Türkiye Büyük Millet Meclisi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzenleme özeti yok
k (Dış bağlantı(lar) eklendi/değiştirildi)
k
'''Türkiye Büyük Millet Meclisi''' ('''TBMM'''), 23 Nisan 1920'de [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlı Devleti]]'nin [[İtilaf Devletleri]]'nce işgaline [[Türk Kurtuluş Savaşı|direniş]] göstermek üzere [[Türk Milleti|Türk milleti]]nin ortaya koyduğu irade ile kurulan, asli görevi [[Yürütme erki|yürütmeyi]] denetlemek olan ve [[Yasama organı|yasama]] erkini kullanan [[Türkiye|Türkiye Cumhuriyeti]]'nin anayasal devlet organıdır. "[[Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir|Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir]]" ilkesi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin varoluşunun temel dayanağını oluşturur.<ref name="TBMM">{{Web kaynağı |url=http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm |başlık=Türkiye Büyük Millet Meclisi Resmi İnternet Sitesi |erişimtarihi=1 Mart 2013 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20150220150051/http://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/milli_egemenlik.htm |arşivtarihi=20 Şubat 2015 |ölüurl=evet }}</ref>
 
Hali hazırdaHalihazırda [[Anayasa#Kurulan İktidar|tali kurucu iktidar]] olan TBMM, diğer anayasal devlet organlarından üstün değildir. Yasama yetkisi, yasa veya kanun yapma yetkisidir. Yasalar anayasaya aykırı olamaz. TBMM'nin anayasada da değişiklik yapma yetkisi bulunsa da bu yetki de [[1982 Anayasası|Anayasa]]'nın ''Başlangıç'' bölümünde yer alan anlayışla ve anayasal bütünlüğe uygun olarak hareket etme ve ancak bu çerçeve içerisinde Anayasa'da değişiklik yapabilme ile sınırlıdır ve bu çerçevede meşruiyet kazanır.
 
Anayasa'nın 6. maddesinde yer alan “hiçbir“Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasa’dan almayan bir Devlet yetkisini kullanamaz.” ifadesiyle yasama organı olan TBMM'nin, kendisinin yasal dayanağı olan anayasanın bütününü veya temel ilkelerini reddederek yeni bir anayasa yapma yetkisi yoktur.<ref>http://www.kararlar.anayasa.gov.tr/karar.php?l=manage_karar&ref=show&action=karar&id=2608&content= {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20160304125231/http://www.kararlar.anayasa.gov.tr/karar.php?l=manage_karar&ref=show&action=karar&id=2608&content= |tarih=4 Mart 2016 }} ANAYASA MAHKEMESİ KARARI: Esas Sayısı:2008/16, Karar Sayısı:2008/116, Karar Günü:5.6.2008, 2-İptal İsteminin İncelenmesi a) Teklif edilebilirlik yönünden: Asli kurucu iktidarın önceki Anayasalarla bağlı olmaksızın yarattığı yeni Anayasa, temel düzen normu haline geldiği andan itibaren, tüm anayasal kurum ve kuruluşların meşruiyetlerinin dayanağı haline gelir. Anayasa'nın öngördüğü ve öğretide kurulu iktidar olarak tanımlanan yasama, yürütme, yargı organları ile bunların alt birimlerinin asli kurucu iktidarın yarattığı "hukuksal otorite" sınırları içinde hareket etmeleri, işlem ve eylemlerinin hukuksal geçerlilik kazanabilmesinin ön koşuludur. Bu durum, Anayasa'nın 6. maddesinde yer alan "hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz" ifadesiyle, herhangi bir istisna tanımaksızın kabul edilmiştir. Anayasa koyucu "hiçbir kimse ya da organ"dan söz ettiğine göre, kurulu bir organ olarak yasama organının da sistem dışı yetki kullanımının hukuksal açıdan geçerli olmayacağının kabulü gerekir.... Anayasa'nın 175. maddesine göre Anayasayı değiştirme yetkisi TBMM'ye tanınmıştır. Kaynağı Anayasa olan bu yetkinin Anayasa'nın öngördüğü yöntemlerle ve Anayasaya uygun olarak kullanılacağı kuşkusuzdur. Yasama organı bu yetkisini 175. maddede belirtilen yöntemle kullanırken, yetkinin her şeyden önce asli kurucu iktidar tarafından kullanılmasına izin verilen bir yetki olması gerektiği açıktır.</ref><ref>http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm |tarih=28 Eylül 2013 }} Anayasa değişikliği sürecinde iradesini açıklayan bu organlar (TBMM, Cumhurbaşkanı ve halk), Türkiye’de bir aslî kurucu iktidar değil, tali kurucu iktidardırlar. Zira bunlar, 1982 Anayasası tarafından kurulmuş ve yetkileri yine bu anayasa tarafından kendilerine verilmiştir. Birer kurulmuş organ olarak, kendilerini kuran anayasayı ilga etme ve yeni bir anayasa yapma yetkisine haliyle sahip olamazlar. Burada “halk”ın Anayasa tarafından kurulmadığı, halkın egemen olduğu, aslî kurucu iktidara her zaman sahip olduğu yolunda düşünceler ileri sürülebilir; ancak bu düşüncelerin hukukî bir değeri yoktur. Kaldı ki, 1982 Anayasasının 175. maddesi çerçevesinde anayasa değişikliği usûlünde, halkoylaması yoluyla iradesini açıklayan organ, “halk” değil, referanduma gidip geçerli oy kullanan "seçmenler"dir. Seçmen kavramı ile halk kavramının aynı şey olmadığı ise aşikârdır. Dolayısıyla anayasa değişikliği sürecinde referandum yoluyla iradesini açıklayan seçmen topluluğu, bir aslî kurucu iktidar değil, tali kurucu iktidar, yani bir kurulmuş iktidardır. Kurulmuş bir iktidar olarak da yeni bir anayasa yapma yetkisine sahip değildir.</ref><ref>{{Web kaynağı |url=http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=22 Temmuz 2013 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20150405195717/http://portal.ubap.org.tr/app_themes/dergi/2009-81-499.pdf |arşivtarihi=5 Nisan 2015 |ölüurl=hayır}}</ref>
 
Anayasaya bağlılık yemini eden milletvekili veya partilerin bu girişimlerde bulunması, yetki aşımı ve yetki gaspı girişimi yönünden suç olan bu durum, milletvekilliklerinin meşrutiyetini sorgulanır hale getirir ve cebir kullanarak anayasayı değiştirmeye teşebbüsten yargılanma durumu ortaya çıkabilir.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=30 Temmuz 2013 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20130928090854/http://www.anayasa.gen.tr/tbmm-yeni-anayasa.htm |arşivtarihi=28 Eylül 2013 |ölüurl=hayır}}</ref> Yasa ve anayasa değişikliklerinin halka ait egemenlik haklarını da koruyan bir toplumsal sözleşme olan [[anayasa]]ya aykırı olup olmadığı [[Anayasa Mahkemesi]] tarafından denetlenir.
=== TBMM'nin kurulması ===
{{Ana|TBMM 1. dönem milletvekilleri listesi}}
[[Mustafa Kemal Atatürk]] önceden beri [[Meclis-i Mebusan 6. dönem mebusları listesi|Meclis-i MebusanınMebusan'ın]] [[İstanbul]]'da değil, [[Anadolu]]'da toplanmasını istemekteydi. İşgal altındaki İstanbul'da meclisin tehlikede olduğunu savunuyordu. Atatürk'ün bu düşüncesine karşın [[Heyet-i Temsiliye]]'nin yaptığı toplantılarda meclisin İstanbul'da toplanması fikri ağır bastı. Meclis-i Mebusan üyelerini belirlemek için [[Ali Rıza Paşa (sadrazam)|Ali Rıza Paşa]] hükûmeti döneminde seçimler yapıldı. [[Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti]] üyeleri seçimlerde başarılı oldu.
 
[[Heyet-i Temsiliye]], seçilen milletvekillerinin [[Meclis-i Mebûsan|Meclis-i Mebusanda]] "[[Müdâfaa-i hukuk cemiyetleri|Müdafaa-i Hukuk]]" adında bir grup oluşturmasını istemekteydi. Buna karşın Meclis-i Mebusanda böyle bir grup kurulamadı. Ancak heyet, yeniden açılan Osmanlı Mebusan Meclisi’ne üye olarak İstanbul'a gidecek olan mebuslarla görüşmeler yapmıştı. Heyet-i Temsiliye, hazırladıkları [[Mîsâk-ı Millî]]’nin Mebusan Meclisi’nde kabul edilmesini sağladı.