"Tarih" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzeltme (hata bildir)
(YBot (mesaj) tarafından yapılmış 25528027 numaralı değişiklikler geri getirildi: Gerekçe+bunlar için içbağ gerek yok. (TW))
Etiket: Geri al
k (düzeltme (hata bildir))
}}
 
'''Tarih''', [[geçmiş zaman]]ın incelenmesidir.<ref>{{Web kaynağı | url=http://archaeology.about.com/od/hterms/qt/history_definition.htm | başlık=History Definition | erişimtarihi=21 Ocak 2014 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20140202111248/http://archaeology.about.com/od/hterms/qt/history_definition.htm |arşivtarihi=2 Şubat 2014 | ölüurl=hayır}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url=http://www.siena.edu/pages/3289.asp | başlık=What is History & Why Study It? | erişimtarihi=21 Ocak 2014 | arşivurl=https://web.archive.org/web/20140201183734/http://www.siena.edu/pages/3289.asp | arşivtarihi=1 Şubat 2014 | df=dmy-all | ölüurl=evet}}</ref> "Tarih", geçmiş zamanda olan olayların incelenmesinin yanı sıra, bu olaylarla ilgili bilgilerin [[Keşif|keşfi]], toplanması, [[Organizasyon|organizasyonuorganizasyon]]u, [[sunum]]u ve [[Yorum|yorumlanmasıyorum]]lanması ile de ilgilenen bir [[Hiponimlik ve hiperimlik|şemsiye terim]]dir.<ref name=":4">{{Kitap kaynağı|soyadı=Arnold|ad=John H.|başlık=History: A Very Short Introduction|yayıncı=Oxford University Press|yıl=2000|isbn=019285352X|yer=New York|sayfalar=}}</ref>
 
[[İnsan]] veya insan-dışı farkı gözetmeksizin, yer ve [[zaman]] aralığının kestirildiği bir geçmiş zaman dilimde, sebep-sonuç ilişkisi kurup, belge ve bulgular eşliğinde bilgiler toplayan bir [[akademik disiplin]] olan tarih, herhangi bir [[bilim]] [[küme]]sine dahil edilmez; çünkü tarih, her alanın geçmişini inceleyebilecek kadar geniş bir disiplindir. İnsanlık geçmişi söz konusu olduğunda, [[yazı]]nın icadından önceki zamanlara "[[tarih öncesi]]" denir.
 
==== Sözlü kaynaklar ====
[[Sözlü tarih]]in en büyük kaynağı insandır. En önemli özelliği ise yine tarihin nesnesi olan insan unsurunu kendisine temel bilgi kaynağı olarak almasıdır. Sözlü tarihin diğer kaynakları ise ; tarihî [[Şiir|şiirlerşiir]]ler, [[Hikâye|hikâyelerhikâye]]ler, [[efsaneler]], [[Mitos|mitoslarmitos]]lar, [[Destan|destanlardestan]]lar, [[Menkıbe|menkıbelermenkıbe]]ler, [[fıkralar]] ve [[Atasözü|atasözleri]] olmak üzere çeşitlendirilebilir.
 
==== Kalıntılar ====
[[Arkeolojik kazı|Arkeolojik kazılarda]]larda elde edilen malzemelerdir. Taş, toprak, [[kemik]] ve çeşitli madenlerden yapılmış eşyalar, mağara resimleri, kabartmalar, mezarlar, [[Heykel|heykellerheykel]]ler bunlardandır. [[Arkeoloji]] özellikle tarihte yazının gelişmediği zamanlar hakkında oldukça fayda sağlamaktadır.
 
==== Çizili, Sesli ve Görüntülü Kaynaklar ====
Bu kaynaklara; [[Harita|haritalarharita]]lar, [[Plan|planlarplan]]lar, [[Taştaş plak|taş plaklar]]lar, [[fotoğraf]] vs. örnek gösterilebilir. Ancak montaj yapılabilmesi [[kaset]], cd, [[DVD|dvd]] vs. belgelerin yüzde yüz güvenilir olma özelliğini yitirmesine neden olmaktadır.
 
==== Birinci el kaynaklar ====
 
==== İkinci el kaynaklar ====
Olayın geçtiği döneme yakın ya da o dönemin kaynaklarından yararlanılarak meydana getirilen eserlerdir.ve bu eserler daha uzun kalabilirler. Yazılı ve sözlü kaynakların yeterli olmadığı durumlarda (ya da bu kaynakları tamamlamak amacıyla) [[Fotoğraf|fotoğraflarfotoğraf]]lar ve [[günlük eşya]]lar (örneğin [[Antik Yunanistan|Eski Yunan]] toplumu için [[vazo]] [[Motif|motiflerimotif]]leri) birinci elden kaynak olarak tarih çalışmalarına temel oluşturabilir.
 
=== Kaynakların kullanımı ===
[[Tarım bilimi|Tarih bilimi]] [[nesnel]] verilere, olgulara dayanan bir bilimdir, ancak nesnelliği bütünüyle yansıtması mümkün değildir. Tarihî çalışmaların birinci elden kaynaklara, [[arşiv belge]]lerine dayalı olması bu çalışmaların inceledikleri konu üzerine mutlak bilgi verdiği, son sözü söylediği anlamına gelmez. Bu durumun nedenleri kaynaklara bağlı (nesnel) ve tarihçiye bağlı nedenler olarak ikiye ayrılabilir:
# [[Arşiv]] belgeleri her zaman güvenilir bir kaynak teşkil etmez; örneğin [[resmi kayıt]]ların henüz kaleme alındıkları sırada gerçekten uzak bilgiler yansıtmaları olasıdır. [[Tarihçi]] bu olasılıkları da göz önünde bulundurarak kaynaklara karşı eleştirel bir yöntem izler.
# Kullanılacak olan belgelerin seçimi, sunuş şekli, tarih çalışmasının amacı, tarihçinin kişisel [[Siyaset|siyasi]]-[[İdeoloji|ideolojikideoloji]]k tercihleri, tarihçinin eser verdiği dönemin siyasi-ideolojik koşulları gibi çeşitli nedenler, tarih yorumlarına etki eder. Dolayısıyla aynı [[arşiv]] belgelerinden yola çıkılarak farklı tarih yorumlarına ulaşılması olasıdır.
 
== Tarih Yazıcılığı Çeşitleri ==
 
Bu tarz ilk olarak [[Antik Yunanistan|Antik Yuna]]n'da ortaya çıkmıştır. Başlangıçta ağızdan ağza dolaşan hatıralar şairler tarafından nazım tarzında söylenmekte ve bunlara "[[epos]]" adı verilmekteyken, [[Logogram|Logograflar]] tarafından hikâyeleştirilerek nesre çevrilmişler ve arşivlerdeki malzemenin de ilavesiyle içlerine birtakım gerçekler de karışmıştır. Fakat yine de, [[Strabon]]'un ifadesiyle bunlar "[[epos]]" olmaktan kurtulamamışlardır. Logografların eserleri ne edebi, ne de tarihi eserlerdir. Sadece ilmi araştırma yolunu açan "basit kronikler"dir.
"Tarihin Babası" adıyla bilinen [[Herodot|Herodotos]]os her ne kadar Logografların yolundan gitmişse de, insanı merkez haline getirmiş olması ve kavrayış üstünlüğüyle onlardan ayrılır. [[Herodot|Herodotos]]os da hikâyeci tarih tarzını kullanmıştır. Fakat olayları peş peşe sıralamakla kalmamış, onları bir düzen içinde nakletmiş ve bir kompozisyon örneği vermiştir. Eserinde az da olsa siyasi görüşler vardır. [[Tenkit]] düşüncesine sahip olmamakla birlikte, gördükleri ile duydukları arasında bir ayrım yapmıştır.
 
=== Öğretici Tarih Yazıcılığı ===
Geçmiş olaylardan ders almak, gelecekteki yolu doğru çizebilmek, okuyucuya ahlaki ve millî duygular aşılayabilmek maksadıyla yazılan bu tarz eserler, öğretici bir mahiyet arz ettiklerinden "öğretici" veya "pragmatik" denilen tarihçilik akımı içinde yer alırlar. Bu tarzın önderliğini yapan kişi [[Thukydides]] (Tukididis)'tir. Gerçek anlamda tarihçilik, onun "[[Peloponnesos|Pelopennesoslular]] ile [[Atina|Atinalıların]]lıların [[Savaş|Savaşı]]ı" adlı eseriyle başlamıştır. Bu eser sadece edebi bakımdan değil, metot ve zihniyet bakımından da daha önceki eserlerden çok farklıdır. Bu fark, eserin gerek konu, gerekse muhtevasında kendini göstermektedir. Eser zaman ve mekân bakımından sınırlandırıldıktan başka, sadece müellifin yaşadığı devrin olaylarına tahsis edilmiş; devlet, tarihi realitenin merkezi olarak görülerek, esas yerine getirilmiştir. Devlet düşüncesinin esasını siyaset teşkil etmesi dolayısıyla da Thukydides (Tukudides ) bir siyasi tarih yazıcısı olmuştur. Thukydides (Tukudides ) yetişme tarzı sebebiyle de, araştırmaya yeni bir anlam getirmiştir. Bu da "siyasi öğretim de faydalı olmak"tır. Böylece ilk defa olarak tarih biliminin sosyal bilimler içindeki yeri de tayin edilmiştir.
Burada amaç, faydalı olmak, tarih yoluyla tecrübeyi arttırıp bilgiyi çoğaltarak geliştirmek ve insanı başarılı kılmaktır. Bunun şartları ise:
* Gerçeğe tamamen sadık kalmak,
* Olay ve durumları anlatırken, aralarındaki ilişkiyi ortaya koymaktır.
 
Geçmişi öğrenerek, bu bilgilere dayanarak şu anki durum ve gelecek hakkında [[hüküm]] vermek anca bu şekilde mümkündür. Tarih yazıcılığında bu tür, [[Thukididis|Thukydides]] (Tukudides ) ’ten sonra diğer [[Antik Yunanistan|eski Yunan]] ve [[Antik Roma|Roma]] tarihçilerince de benimsenmiş; [[Polibios|Polybios]], [[Plutarhos|Plutarkhos]], [[Tacitus|Tacitius]], [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]] gibi yazarlar onun izinden gitmişlerdir. [[Pragmatik]] tarih yazıcılığının en belirgin özelliği, tarihte ün yapmış şahsiyetlere geniş yer verilmesi, bu kişilerin idealleştirilmesi, hatta adeta insanüstü varlıklar haline getirilmesidir. İslam tarihçiliğindeki "[[Siyer]]" kitapları bu tarza örnek olarak gösterilebilir. Thukydides'in açtığı çığır, tarihi gerçekleri ortaya koymak hedefini güttüğü halde, örnek olmak prensibiyle de hareket ettiğinden, bunu benimseyen müelliflerin eserlerinde hep [[Zafer|zaferlerzafer]]ler ve parlak olayların işlenmesine özen gösterilmiş, başarısızlıklar ve hayal kırıklıkları karşısında sessizlik tercih edilmiştir. Bu da öğretici tarzın en büyük zaafını teşkil etmiştir.
 
=== Araştırmacı Tarih Yazıcılığı ===
Olayların sebeplerini ve sonuçları derinlemesine inceleyerek, yer ve zaman bakımından dönemin [[toplumsal]], [[Ekonomi|ekonomikekonomi]]k yapılarını, [[iklim]] ve diğer bütün şartları detaylı şekilde düşünerek, olayları sadece tek bir sebebe bağlamadan sade şekilde anlatılması tarzıdır.[[19. yüzyıl|19. yüzyılda]]da ortaya çıkmıştır.
 
== Diğer Bakışlar ==
63.367

değişiklik