Hadean: Revizyonlar arasındaki fark

k
düzenleme özeti yok
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil ağ değişikliği Gelişmiş mobil değişikliği
kDeğişiklik özeti yok
[[Dosya:Hadean.png|sol|300x300px|küçükresim|Bir artistin etkisiyle hadean devir]]
:::'''Hadean Eon'''
:::
:::4600–4000 myö
'''HadeyanHadean''' ('''Hadean Devir'''), yeryüzünün oluşum sürecindeki ilk jeolojik [[Eon (jeoloji)|eon]]dur (zamandır). Yaklaşık 4.567 milyon yıl önce yeryüzünün oluşumuyla başlayıp, farklı görüşler ileri sürülmekle birlikte [[Uluslararası Stratigrafi Komisyonu]] ([[:en:International Commission on Stratigraphy]]) tarafından 4 milyar yıl önce sona erdiği kabul edilir. Yeryüzünün yeni yeni oluşmaya başladığı bu dönemde gezegen yüksek volkanizma nedeniyle çok sıcaktır ve yüzey kısmen eriyik durumdadır. Ayrıca diğer gök nesneleriyle çarpışmalar devam etmektedir. ''Hadeyan''<nowiki/sup>'dan sonra [[Kambriyen öncesi]] zamanın ikinci dönemi olan [[Arkeyan]] başlar.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Hadean</ref>
[[Dosya:Hadean.png|sol|300x300px|küçükresim|Bir artistin etkisiyle hadean devir]]
 
'''Hadeyan''' ('''Hadean Devir'''), yeryüzünün oluşum sürecindeki ilk jeolojik [[Eon (jeoloji)|eon]]dur (zamandır). Yaklaşık 4.567 milyon yıl önce yeryüzünün oluşumuyla başlayıp, farklı görüşler ileri sürülmekle birlikte [[Uluslararası Stratigrafi Komisyonu]] ([[:en:International Commission on Stratigraphy]]) tarafından 4 milyar yıl önce sona erdiği kabul edilir. Yeryüzünün yeni yeni oluşmaya başladığı bu dönemde gezegen yüksek volkanizma nedeniyle çok sıcaktır ve yüzey kısmen eriyik durumdadır. Ayrıca diğer gök nesneleriyle çarpışmalar devam etmektedir. ''Hadeyan''</sup>'dan sonra [[Kambriyen öncesi]] zamanın ikinci dönemi olan [[Arkeyan]] başlar.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Hadean</ref>
 
== Etimoloji ==
Hadeyan terimi, ölüleri egemenliği altında bulunduran Antik Yunan yeraltı tanrısı [[Hades]]'ten ([[Antik Yunanca]]: ''ᾍδης'' veya ''Ἅιδης'', dorisch ''Ἀΐδας'') gelmektedir. Yeryüzünün o zamanki cehennemvari koşulları gözetilerek bu ad verilmiştir. Jeolog [[Preston Cloud]] bu terimi bilinen en yaşlı kayalardan önceki dönemi tanımlamak için 1972'de türetti. [[W. B. Harland]] ise aynı dönem için Latince “eski, antik” gibi anlamlara gelen ''priscus'' sözcüğünden ''Priscoan Dönem'' terimini türetti. Bu dönem için eski eserlerde ''Arkeyan öncesi'' anlamına gelen ''Pre-Arkean'', 19. ve 20. yüzyılda ise ''"içinde yaşam olmayan''" anlamına gelen ''Azoic'' terimi sıklıkla kullanılmaktaydı.
 
== Alt Dönemlerdönemler ==
Hadeyan dönemin resmiresmî bir alt dönemi yoktur. Ancak Ay için kullanılan jeolojik zaman cetvelindeki bazı dönemler, Hadeyandaki aynı zaman dilimlerini karşılamak için gayri resmigayriresmî olarak kullanılmaktadır. Bu dönemler şunlardır: 
* ''Pre-Nectarian Dönem'': 4.533 milyon yıl önce Ay’ın oluşmasıyla başlayıp, 3.920 milyon yıl önce [[Mare Nectaris]]'in ([[:en:Mare Nectaris]]) oluşmasıyla son bulur.
* ''Nectarian Dönem'': 3.920 milyon yıl önce [[Mare Nectaris]]’in oluşmasıyla başlayıp, 3.850 milyon yıl önce sona ermiştir.
Bu öneriler henüz resmi bir nitelik taşımamaktadır. [[Uluslararası Stratigrafi Komisyonu]] tarafından da onaylanmış değildir.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=26 Ocak 2015 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20170113013553/http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale |arşivtarihi=13 Ocak 2017 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
== Kayaçlar ==
== Hadeyan Döneminde kayaçlar ==
20. yüzyılın sonlarına doğru jeologlar [[Kitaa|Batı Grönland]], Kuzeybatı Kanada ve [[Batı Avustralya’daAvustralya]]’da HadeyanHadean döneminden kalma bazı kayaçlar belirledi.
 
Bugün bilinen en eski [[zirkonyum]] kristali 4,4 milyar yıl önceyleönceye tarihlenmektedir. 
 
== Atmosfer ve Okyanuslarokyanuslar ==
[[Dosya:Volcano q.jpg|küçükresim|192x192px|Yeni oluşan Dünya'da sıcaklıklar, aşırı volkanizma ve gök nesneleriyle olan çarpışmalar nedeniyle çok yüksekti.]]
Hadeyan dönemde atmosferin nasıl bir içeriğe sahip olduğu henüz büyük bir belirsizlik içinde olsa da, bazı jeologlar büyük miktarda [[azot]] içerdiğini düşünmektedir. Bazıları ise volkanik aktiviteler nedeniyle yüksek oranda [[karbon dioksit]] ve su buharı içerdiğine inanmaktadır.<ref>http://paleobiology.si.edu/geotime/main/hadean3.html</ref>
878

düzenleme