Nedim: Revizyonlar arasındaki fark

k
(Otorite kontrolü şablonu eklendi)
[[17. yüzyıl]] sonu ile [[18. yüzyıl]]ın ilk çeyreğinde yaşadı. Asıl adı "Ahmed" olan Nedîm, [[İstanbul]]'da muhtemelen 1681 yılında doğdu.<ref name="nedîm1681">Macit, Muhsin, Prof. Dr., Nedîm Dîvânı, 2012, T.C. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler Ve Yayımlar Genel Müdürlüğü kültür eserleri, [http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292562/h/nedim-divani.pdf ISBN 978-975-17-3638-3] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20130228131039/http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292562/h/nedim-divani.pdf |tarih=28 Şubat 2013 }}</ref> Babası Mehmed Efendi, [[Sultan İbrahim]]'in iktidarı esnasında [[kazasker]]lik görevinde bulundu. Küçük yaşlarda medrese eğitimi alan Nedîm; burada [[Arapça]] ve [[Farsça]] öğrendi. Daha sonra [[fıkıh]] eğitimi aldı.
 
Bir şair olarak tanınma gayreti içindeki Nedîm, Osmanlı [[Sadrazam]]ı [[Ali Paşa]]'ya birkaç [[kaside]] yazdı. Ama [[Topkapı Sarayı]]'na girişini sağlayan [[Ali Paşa]]'nın halefi olan [[Nevşehirli Damat İbrahim Paşa]]'ya yazdığı kasideler oldu. Lale Devri'nin sadrazamı olan Damat İbrahim'in himayesi altında daha sonra kendisini meşhur yapacak olan eserlerini ve yaşam tarzını ortaya koydu. Şair gerek yaşamı, gerekse şiiri ile estetik, sanat ve eğlence eğilimleri ile göze çarpan bu devrin önemli bir temsilcisi olarak kabul görmektedir.<blockquote>''İzn alub cum'a nemâzına deyû mâderden''
 
''Bir gün uğrılayalım çerh-i sitem-perverden''
"İzn alub cum'a nemâzına deyû mâderden
 
''Dolaşub iskeleye doğrı nihân yollardan''
Bir gün uğrılayalım çerh-i sitem-perverden
 
''Gidelim serv-i revânım yürü Sad'âbâde."''
Dolaşub iskeleye doğrı nihân yollardan
 
Gidelim serv-i revânım yürü Sad'âbâde."
 
''<small>Anne(n)den cuma namazına (gideceğiz) diye izin alıp</small>''
Günümüz Türkçesi:
 
<small>Zalim felekten bir gün çalalım.</small>
''Anne(n)den cuma namazına (gideceğiz) diye izin alıp''
 
<small>Issız yollardan iskeleye doğru dolaşıp,</small>
Zalim felekten bir gün çalalım.
 
<small>Yürü uzun boylu sevgilim [[Sadabâd|Sadabad]]'a gidelim.</small></blockquote>
Issız yollardan iskeleye doğru dolaşıp,
 
Yürü uzun boylu sevgilim [[Sadabâd|Sadabad]]'a gidelim.
 
== Ölümü ==
Nedîm'in [[Patrona Halil İsyanı]] esnasında öldüğü bilinmekle birlikte, ölüm nedeni konusunda muhtelif rivâyetler vardır. HassaHassas bir rûhsalruhsal yapısı olduğu ve evham hastalığından muzdarip olduğu bilinmektedir. Kaynaklar, Nedîm'in Patrona Halil İsyanı akabinde “[[Anksiyete bozukluğu|illet-i vehîme]]”den veya alkol ya da afyon krizine bağlı olarak öldüğüne dair farklı bilgiler vermektedir. En meşhur rivayet, isyankârlardan kaçarken [[Beşiktaş]]'taki evinin çatısından düşerek öldüğü yönündedir. Bir başka rivayet ise, Damad İbrahim Paşa ve [[wikt:şürekâ|şürekâ]]sına yapılan işkenceden ötürü dehşete kapılıp korkudan öldüğü şeklindedir. Nedîm'in mezarı, [[Üsküdar]]'da [[Karacaahmet Mezarlığı]]'ndadır.
 
== Eserleri ve şiir anlayışı ==
Günümüzde Divan edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak görülse de bu algı ancak yakın zamanda oluşmuş ve sağlığında iken Nedîm o kadar büyük takdir görmemiştir. Örneğin "'''Reîs-i Şâirân'''" ('''رئيس شاعران''') ''(şairler reîsireisi)'' unvanı, [[III. Ahmet]] tarafından ona değil, şimdilerde daha az bilinen [[Osmanzâde Tâib]]'e verilmişti. Yaşadığı dönemde kendisinden daha meşhur olan başka şairler de vardı.
 
Gerek [[kaside|kasidelerinde]], gerekse tebrik ve kutlama amaçlı yazdığı şiirlerinde çağdaşı Divan şiirlerinde görülen kalıp, [[imge]] ve rumuzları kullanan Nedîm, [[şarkı]] ve [[gazel]]lerinde ise hem dil, hem de içerik bakımından yenilikçi bir yola girmiş görünüyor.
 
Nedîm'in içerikçe en bariz yeniliği İstanbul kentini şiirlerinde açılışta ([[matla]]) kullanmasıdır. Bu mesela ''İstanbul'u vasıf zımnında Damad İbrahim Paşa'ya kasîde''sinin [[matla beyti]]nde görülür:<blockquote>
 
:
:''Bu şehr-i Sıtanbûl ki bî-misl-ü behâdır''
:''Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır''
:
:<small>Bu İstanbul şehri ki misli benzeri yoktur</small>
:<small>Bir taşına bütün Acem mülkü fedadır</small>
</blockquote>
:
 
Üstelik önceki şairler [[soyut]] ifadeleri çokça yüceltmesine rağmen, Nedîm ise şarkılarında [[somut]] ifadeler kullanmaktan ve hattâ döneminin mekân, moda ve kıyafetlerine temas etmekten geri kalmaz:<blockquote>
:Bu İstanbul şehri ki misli benzeri yoktur
:Bir taşına bütün Acem mülkü fedadır
 
Üstelik önceki şairler [[soyut]] ifadeleri çokça yüceltmesine rağmen, Nedîm ise şarkılarında [[somut]] ifadeler kullanmaktan ve hattâ döneminin mekân, moda ve kıyafetlerine temas etmekten geri kalmaz:
 
:
:''"Sürmeli gözlü güzel yüzlü gazâlân anda''
:''Zer kemerli beli hancerli cüvânân anda''
:''Bâ-husûs aradığım serv-i hırâmân anda''
:''Nice akmaya gönül su gibi Sa'd-âbâd'a"''
:
:(<small>Sürmeli gözlü, güzel yüzlü âhûlar onda</small>
:<small>Altın kemerli, beli hançerli civanlar onda</small>
:<small>Özelikle aradığım, salınıp giden selvi boylular onda</small>
:<small>Nasıl akmaya gönül su gibi Sadabât'a)</small>
:
</blockquote>Şiirlerinde genellikle zevk ve aşkı işleyen şair, devlet büyüklerine kasideler sundu. Aşk ve şarap kavramlarının sık sık geçtiği [[gazel]]ler yazdı. Çağının bütün yaşantısı, bayramlar, helva sohbetleri, şehzadelerin doğuşu, düğünler, güzel yapılar onu etkiliyor, bu olaylar hiç değilse bir "tarih düşürmesine" vesile oluyordu.
 
Eserleri "Nedîm Dîvânı" adı altında toplanmıştır. Bu dîvânın bilinen en eski tarihli nüshası, tahminî H. 1149 ''(M. 1737)'' yılına ait olan ve Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi Y. 13 numarada kayıtlıdır. Divan edebiyatındaki soyut sevgili ve mekânlar, Nedim'in şiirlerinde somuta dönüşür. Yani sevgilisi beşeri aşkı anlatır ve de gerçektir. Zevk, eğlence, içki şiirlerinin temelini oluşturmuştur. Soğuk ve yapmacı anlatımdan kaçınmış, anlatmak istediklerini içten bir şekilde şiirlerine dökmüştür. Bunları da daha çok gazelleriyle anlatmıştır.
 
Büyük şair, divan şiirinin katı kurallarına herkes gibi uysa da, bazı yenilikler yapmaktan geri durmamıştır. Bazı eserlerinde aruz yerine hece ölçüsü kullanmıştır. <ref>{{kaynakWeb belirtkaynağı|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/nedim--divan-sairi|başlık=NEDÎM - TDV İslâm Ansiklopedisi|erişimtarihi=2021-06-08|dil=tr|çalışma=TDV İslam Ansiklopedisi}}</ref>
 
== Dipnotlar ==