"Palenque" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Düzenlendi
(→‎Adı ve tarihi: Düzenlendi)
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği Gelişmiş mobil değişikliği
(Düzenlendi)
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği Gelişmiş mobil değişikliği
{{Dünya Mirasları bilgi kutusu
|İsim = Kolomb Öncesi Dönemin PalenquePalenke Şehri
|Resim = [[Dosya:Palenque Collage.jpg|250px]]
|Resimbaşlık = PalenquePalenke harabelerinden Haç tapınağı
|Ülke = {{bayrakülke|Meksika}}
|Tür = Kültürel
|Koordinatlar =
}}
'''Palenque''' ya da '''Palenke''' ([[Yukatek Mayacası]] ''BàakBaak''), [[Meksika]] Federal Cumhuriyeti’nin [[Chiapas|Çiyapas]] eyaletinde UsumacintaUsumasinta ırmağı yakınındaki eski bir [[Maya]] kentidir. 1987 yılında [[UNESCO]] tarafından bir [[Dünya Mirası]] olarak ilan edilmiştir.<ref>{{Web kaynağı |url=http://whc.unesco.org/en/list/411 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=27 Mayıs 2017 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20181224225725/http://whc.unesco.org/en/list/411 |arşivtarihi=24 Aralık 2018 |ölüurl=hayır }}</ref>
 
== Sit alanı ==
[[Dosya:Palenque ruins web.jpg|küçükresim|sol|150px|Yaprak Haçı Tapınağı'ndan Palenk meydanı görünüşü]]
 
Bu [[kültür]]ün en etkileyici kentlerinden biridir. Kentin kurulma alanı pek büyük olmamasına karşın, içerdiği yapı ve yontular muhteşemdir. Kentin 2005’e kadar keşfedilen kısmı 2,5&nbsp;km<sup>2</sup>’dir ; bu keşfedilmiş kısım kentin gün ışığına çıkarılamamış kısmının % 10’u bile değildir. Kentin keşfedilmemiş kısmı ormanla kaplıdır ve bu sık ağaçlı orman yüzünden kentin bini aşkın yapısına ulaşılamamaktadır. PalenquePalenke kenti [[Unesco]] tarafından 1987’de [[Dünya Miras Listesi]]'ne alınmıştır. Eserleri bakımından Meksika'nın güneyindeki en zengin sitlerinden biri olan PalenquePalenke, Yucatan yarımadasının sınırında bulunur. Kentteki mimari tarz Maya mimari tarzının batı varyantı olarak nitelendirilebilir.
 
== Adı ve tarihi ==
[[Dosya:0155 Palenque.JPG|küçükresim|150px|Büyük PacalPakal kabartması]]
 
Kentin Maya dilindeki adı olan '''Lakam Ha''' "Büyük Sular" ya da "Yüce Sular" anlamına gelir. 16. yüzyıldaki [[İspanyollar|İspanyol]] işgalinden çok daha önce terkedilmiş durumdaydı. PalenquePalenke'de bulunan ilk Avrupalı rahip Pedro Lorenzo de la Nada olmuştur (1567). O dönemde "güçlü evler toprağı" anlamına gelen Otolum adını taşıyan bölge CholÇol adındaki kavimce meskunduyurt tutulmuştu. De la Nada, bu adı İspanyolca'daki palenque (sağlamlaştırma) sözcüğüyle karşılamayı tercih etti. PalenquePalenke zamanla bölgedeki antik kentin adı haline geldi. Bir başka varsayıma göreyse,Palenque Palenke sözcüğünün kökeni Maya dilinde "jaguar güneş" anlamına gelen ''bahlambalam kin'' adıydı. Bu ad, Güneşin bir başka aleme daldığı yeri ifade etmek üzere kullanılıyordu. Kentin klasik dönemden önceki çağda (MÖ 2500-MS 300) kurulduğu sanılmaktadır. PalenquePalenke klasik dönemde B'akaalBakaal devletinin başkenti olmuştur. B'akaalBakaal hükümdarları soylarını çok eski bir geçmişe bağlarlar. Hatta bazılarının sözleri dikkate alınacak olursa bu köken tarih- öncesi çağlara uzanır. Fakat [[arkeoloji]]k varsayımlar ilk hükümdar sülalesini [[Olmekler]]'e dayandırır.
 
== KeşfiBulunuşu ==
 
Kentin ilk planları 1807'de Luciano Castañeda atarfındantarafından yapılmıştır. Bernasconi ve Castañeda'nın bilgilerinden yararlanılarak, PalenquePalenke üzerine ilk kkitap 1822'de Londra'da yayımlandı. 20. yüzyıl başlarına dek PalenquePalenke'deki heykel ve kabartmaların [[Mısırlılar]]'ı, [[Polinezyalılar]]'ı ya [[İsrail]] kabilelerini temsil etikleri sanılıyordu. Askeri kâşif Juan Galindo bunların mahalli halkları temsil ettiğini ortaya atan ilk kişi oldu. 1832'de aynı zamanda haritacı ve antikacı olan Fransız kâşif Jean- Frédéric Waldeck bölgede iki yıl kaldı ve incelemelerini 1866'da yayımladı. PalenquePalenke üzerinde ilk bilimsel çalışmalar 1840'ta başladı, 1858'de Fransız Désiré Charnay tarafından ilk fotoğrafları çekildi. Nihayet 19491942 ile 19421949 yılları arasında Meksika hükûmeti Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü aracılığıyla siteye Meksikalı [[arkeolog]] Alberto Ruz L'Huillier başkanlığında bir kazı ekibi gönderdi.Bu ekip birçok keşifte bulunmuştur. 1970'li yıllarda aynı Enstitü'den Jorge Acosta başkanlığında bir başka ekip sit alanında çalışmalar yapmıştır. Bu ekip sit alanında mahalli bir müze açmıştır (Dr. Alberto Ruz L'Huillier Müzesi). !9731973'te Merle Green Robertson'ın keşifleri olmuştur. 1983'te Juan Lorenzo del castillo ve Sergio Juarez Biñol'un çalışmaları Burña (Burnya) denilen heykeldeki ünlü sembolleri çözmeleriyle tamamlandı. Sit alanındaki son çalışmalar 1995'te yapılmıştır.
 
== Yapılar ==
[[Dosya:PalenqueAc.jpg|küçükresim|150px|1787'de Del Rio keşif seferine katılan Ricardo Almendáriz tarafından çizilen PalenquePalenke'nin sarayındaki Stucco (Sutuko) kabartmasının skeçitaslağı]]
[[Dosya:WaldeckPalenqueLionTablet.jpg|küçükresim|sol|150px|Arslan Tapınağı'nın bir kabartmasını betimleyen bir Waldeck çizimi]]
<!--[[Dosya:Palenque photo-sketch comparison.jpg|küçükresim|150px|]]--->
Günümüzde ulaşılabilir anıtları olarak şunlar sıralanabilir:
 
* Yazıtlar Piramidi ya da Tapınağı: Piramidal yapı adını doğu yönünde bulunan bir tapınaktan ve bu tapınağın içindeki hiyeroglifik yazıtlar içeren üç kayadan almıştır. Tapınakta piramidin içine inen bir merdiven bulunur. Merdiven piramidin kalbinde bulunan lahit odasına açılır. Pacal’ınPakal’ın [[lahit]] odası duvarları ve lahit Pacal’ınPak al’ın öte- aleme göçünü, atalarını, ilahları betimleyen kabartmalarla süslüdür.
* Saray: Yapay bir teras üzerine kondurulmuş, birbirine bağlı binalardan oluşan bir komplekstir.
* Haç tapınakları grubu: Üzerinde tapınaklar bulunan [[Basamak piramidi|basamak piramitleri]]nden oluşan bir kompleks söz konusudur. Bu grup adını haça benzetilen, Maya mitolojisindeki [[yaşam ağacı]] tasvirinden alır. Maya [[mitoloji]]sine göre de bu ağaç Asya [[şamanizm]]inde olduğu gibi yerin göbeğindedir. Bu gruptaki tapınaklar Haç Tapınağı, Yaprak Haçı Tapınağı, Güneş Tapınağı olarak adlandırılmıştır.
* Arslan Tapınağı: Ana grubun 200 m. güneyinde yer alır. Tapınak adını bisefaliki başlı jaguar biçimindeki bir tahta oturmuş kral [[kabartma]]sından almıştır.
* Kont tapınağı: Tapınağa bu adı Waldeck vermiştir. Tapınak beş basamaklı bir teras üzerinde yükselir. Üst kısımdaki tapınak orijinalözgün mimari unsurları halen tümüyle korumaktadır.
* Top oyunu sahası: Birbirine paralel iki platformdan oluşur. Tam anlamıyla görülebilmesi için kazı ve onarım çalışmalarına ihtiyaç vardır.
 
== PalenquePalenke hükümdarları ==
[[Dosya:Kan balam det.jpg|küçükresim|150px|KinikKiniç K'anKaan Balam]]
[[Dosya:Palenque Relief.jpg|küçükresim|sol|150px|Upakal K'inichKiniç kabartması]]
 
PalenquePalenke hükümdarlarından bazıları, hükümdarlık yıllarıyla, şunlardır:
 
* 2. Kiniç Kaan Balam
* K'inich K'an B'alam II
* K'uk1. B'alamKuk IBalam (11 Mart 431 - 435)
* B'utzButz AjAh Sak ChiikÇiik (29 Temmuz 487 - 501)
* Ahkal1. Akal Mo' Naab I (5 Haziran 501 – 1 Aralık 524)
* K'an1. JoyKaan ChitamHoy IÇitam (25 Şubat 529 - 8 Şubat 565)
* Ahkal2. Akal Mo' Naab II (4 Mayıs 565 - 23 Temmuz 570)
* K'an1. B'alamKaan IBalam (8 Nisan 572 - 3 Şubat 583)
* YohlYol Iknalİknal (kadın) (583-604)
* AjAh Ne' OhlOl Mat (605-612)
* Pacal1. IPakal (612)
* Sak K'ukKuk (kadın) (612-615)
* K'inichKiniç Janaab'Hanaab Pakal (ya da Pacal2. IIPakal ya da Büyük PacalPakal, 615-683)
* K'inich2. K'anKiniç B'alamKaan IIBalam (ya da Chan2. BahlamÇan IIBalam, 683-702)
* K'inich2. K'anKiniç JoyKaan ChitamHoy IIÇitam (702-711)
* XocKsok ( 711?- 722)
* K'inich3. Kiniç AhkalAkal Mo' Naab III (Chaacal3. IIIÇaakal, 3 Ocak 722 - 729)
* K'inichKiniç Janaab'Hanaab Pakal (ya da Pacal3. IIIPakal, 742)
* K'inich2. K'ukKiniç B'alamKuk IIBalam (8 martMart 765 - ?)
* WakVak Kimi Janhb'Hanb Pakal (ya da Pacal4. IVPakal, 17 Kasım 799-?)
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Teotihuacan|Teotiuakan]]
* [[Mayalar]]
* [[Uxmal tapınağı|Uksmal tapınağı]]
 
== Kaynakça ==
836

değişiklik