"Tarih" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
maddeler arası bağlantı eklendi
(OvalThunder9 (mesaj) tarafından yapılmış 25209869 numaralı değişiklikler geri getirildi. (TW))
Etiket: Geri al
k (maddeler arası bağlantı eklendi)
Etiketler: Görsel Düzenleyici Yeni kullanıcı görevi
}}
 
'''Tarih''', [[geçmiş zaman]]ın incelenmesidir.<ref>{{Web kaynağı | url=http://archaeology.about.com/od/hterms/qt/history_definition.htm | başlık=History Definition | erişimtarihi=21 Ocak 2014 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20140202111248/http://archaeology.about.com/od/hterms/qt/history_definition.htm |arşivtarihi=2 Şubat 2014 | ölüurl=hayır}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url=http://www.siena.edu/pages/3289.asp | başlık=What is History & Why Study It? | erişimtarihi=21 Ocak 2014 | arşivurl=https://web.archive.org/web/20140201183734/http://www.siena.edu/pages/3289.asp | arşivtarihi=1 Şubat 2014 | df=dmy-all | ölüurl=evet}}</ref> "Tarih", geçmiş zamanda olan olayların incelenmesinin yanı sıra, bu olaylarla ilgili bilgilerin [[Keşif|keşfi]], toplanması, [[Organizasyon|organizasyonu]], sunumu[[sunum]]<nowiki/>u ve [[Yorum|yorumlanması]] ile de ilgilenen bir [[Hiponimlik ve hiperimlik|şemsiye terim]]dir.<ref name=":4">{{Kitap kaynağı|soyadı=Arnold|ad=John H.|başlık=History: A Very Short Introduction|yayıncı=Oxford University Press|yıl=2000|isbn=019285352X|yer=New York|sayfalar=}}</ref>
 
[[İnsan]] veya insan-dışı farkı gözetmeksizin, yer ve [[zaman]] aralığının kestirildiği bir geçmiş zaman dilimde, sebep-sonuç ilişkisi kurup, belge ve bulgular eşliğinde bilgiler toplayan bir [[akademik disiplin]] olan tarih, herhangi bir [[bilim]] kümesine[[küme]]<nowiki/>sine dahil edilmez; çünkü tarih, her alanın geçmişini inceleyebilecek kadar geniş bir disiplindir. İnsanlık geçmişi söz konusu olduğunda, [[yazı]]nın icadından önceki zamanlara "[[tarih öncesi]]" denir.
 
Tarihî inceleme, geçmiş zamandaki olaylara ilişkin tüm bilgilerin, olayların vuku bulduğu dönemin şartları göz önüne alınarak, mümkün olduğunca nesnel bir şekilde sunulması ile oluşur. Tarih, yaşanan olayların bir daha yaşanabilmesi gibi bir olasılık olmadığından doğa bilimlerindeki gibi [[deney]] ve [[gözlem]]e dayanamaz.
 
''Tarih'' sözcüğünün [[Batı dünyası|Batı]] dillerindeki ortak karşılığı, {{dil|grc|ἱστορία}}, ''historiá'' (anlamı "soruşturma") teriminden türemiştir.<ref name=JosephJanda>{{Kitap kaynağı|editör1-soyadı =Joseph |editör1-ad =Brian|editör2-soyadı =Janda |editör2-ad =Richard| özgünyıl= 2004| başlık =The Handbook of Historical Linguistics| yayıncı =Blackwell Publishing| sayfa =163| isbn =978-1-4051-2747-9| yıl =2008}}</ref> [[İyonya]] lehçesinde ''bildirme'', ''haber alma yoluyla bilgi edinme'' anlamlarında kullanılan kelime, [[Attika]] lehçesinde görerek, ''tanık olarak bilme'' anlamlarının yanı sıra çok daha geniş bir anlam içeriğiyle [[fizik]], [[coğrafya]], [[astronomi]], [[bitki]] ve [[hayvan]] bilgisi ve hatta giderek doğa bilgisini kapsayacak şekilde kullanılmıştır. [[Edward Hallett Carr|Edward Carr'ın]] tanımıyla tarih, "doğrulanmış olgular kümesi"nden başka bir şey değildir.<ref>Edward Halett Carr, What is History?</ref>
 
==Tarihi kaynaklar ve yöntemler==
[[Tarihçi]]ler araştırmalarında çok çeşitli kaynaklar kullanırlar. Bu kaynakların önem sırasına göre belirli bir [[hiyerarşi]] içinde [[Sınıflama|sınıflanması]] ve yorumlanması tarihçinin temel çalışma yöntemidir.
 
=== Kaynakların Sınıflanması ===
 
==== Sözlü kaynaklar ====
[[Sözlü tarihintarih]]<nowiki/>in en büyük kaynağı insandır. En önemli özelliği ise yine tarihin nesnesi olan insan unsurunu kendisine temel bilgi kaynağı olarak almasıdır. Sözlü tarihin diğer kaynakları ise ; tarihî [[Şiir|şiirler]], [[Hikâye|hikâyeler]], [[efsaneler]], [[Mitos|mitoslar]], [[Destan|destanlar]], [[Menkıbe|menkıbeler]], [[fıkralar]] ve [[Atasözü|atasözleri]] olmak üzere çeşitlendirilebilir.
 
==== Kalıntılar ====
[[Arkeolojik kazı|Arkeolojik kazılarda]] elde edilen malzemelerdir. Taş, toprak, [[kemik]] ve çeşitli madenlerden yapılmış eşyalar, mağara resimleri, kabartmalar, mezarlar, [[Heykel|heykeller]] bunlardandır. [[Arkeoloji]] özellikle tarihte yazının gelişmediği zamanlar hakkında oldukça fayda sağlamaktadır.
 
==== Çizili, Sesli ve Görüntülü Kaynaklar ====
Bu kaynaklara; [[Harita|haritalar]], [[Plan|planlar]], [[Taş plak|taş plaklar]], [[fotoğraf]] vs. örnek gösterilebilir. Ancak montaj yapılabilmesi [[kaset]], cd, [[DVD|dvd]] vs. belgelerin yüzde yüz güvenilir olma özelliğini yitirmesine neden olmaktadır.
 
==== Birinci el kaynaklar ====
Tarihi olayın geçtiği döneme ait her türlü bulgulardır. [[Birinci el kaynaklar]] tarihi olay veya dönemlere tanıklık etmiş kişiler tarafından yazılır. Tarih biliminde birinci el kaynaklar'dan oldukça faydalanılmaktadır. Ancak birinci el kaynaklar'ınkaynakların tamamı güvenilir değildir. Yazıldıkları koşullara ve yazan kişiye göre yazılanlarda taraf tutulmuş veya yanlış bilgiler aktarılmış olabilir. Birinci el kaynak olma niteliği taşıyan, ancak buna rağmen bazı yanlış bilgilerin yer aldığı kaynaklara örnek olarak ''[[Ahval-i Sultan Mehemmed]]'' verilebir. Şair AhmediAhmed-i tarafından [[Çelebi Mehmed]]'in ağzıyla yazılmış bir kaynaktır. Genel olarak [[Fetret DevrindeDevri]]<nowiki/>nde Çelebi Mehmet'in başından geçenleri onun sohbetinden anlatmaktadır. Bundan dolayı ''Ahval-i Sultan Mehemmed'' kaynağında Çelebi Mehmed'in Fetret Devrinde ki başarıları abartılmış ve tüm zaferler ona atfedilmiştir.<ref>{{Kitap kaynağı|url=|başlık=Osmanlı Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler|erişimtarihi=16 Şubat 2021|tarih=|dil=|sayfa=99|sayfalar=|çalışma=|yayıncı=Kronik Yayınları}}</ref>
 
==== İkinci el kaynaklar ====
Olayın geçtiği döneme yakın ya da o dönemin kaynaklarından yararlanılarak meydana getirilen eserlerdir.ve bu eserler daha uzun kalabilirler. Yazılı ve sözlü kaynakların yeterli olmadığı durumlarda (ya da bu kaynakları tamamlamak amacıyla) [[Fotoğraf|fotoğraflar]] ve [[günlük eşyalareşya]]<nowiki/>lar (örneğin [[Antik Yunanistan|Eski Yunan]] toplumu için [[vazo]] [[Motif|motifleri]]) birinci elden kaynak olarak tarih çalışmalarına temel oluşturabilir.
 
=== Kaynakların kullanımı ===
[[Tarım bilimi|Tarih bilimi]] [[nesnel]] verilere, olgulara dayanan bir bilimdir, ancak nesnelliği bütünüyle yansıtması mümkün değildir. Tarihî çalışmaların birinci elden kaynaklara, [[arşiv belgelerinebelge]]<nowiki/>lerine dayalı olması bu çalışmaların inceledikleri konu üzerine mutlak bilgi verdiği, son sözü söylediği anlamına gelmez. Bu durumun nedenleri kaynaklara bağlı (nesnel) ve tarihçiye bağlı nedenler olarak ikiye ayrılabilir:
# [[Arşiv]] belgeleri her zaman güvenilir bir kaynak teşkil etmez; örneğin [[resmi kayıtlarınkayıt]]<nowiki/>ların henüz kaleme alındıkları sırada gerçekten uzak bilgiler yansıtmaları olasıdır. [[Tarihçi]] bu olasılıkları da göz önünde bulundurarak kaynaklara karşı eleştirel bir yöntem izler.
# Kullanılacak olan belgelerin seçimi, sunuş şekli, tarih çalışmasının amacı, tarihçinin kişisel [[Siyaset|siyasi]]-[[İdeoloji|ideolojik]] tercihleri, tarihçinin eser verdiği dönemin siyasi-ideolojik koşulları gibi çeşitli nedenler, tarih yorumlarına etki eder. Dolayısıyla aynı [[arşiv]] belgelerinden yola çıkılarak farklı tarih yorumlarına ulaşılması olasıdır.
 
== Tarih Yazıcılığı Çeşitleri ==
=== Hikayeci Tarih Yazıcılığı ===
 
Bu tarz ilk olarak eski[[Antik YunanYunanistan|Antik Yuna]]<nowiki/>n'da ortaya çıkmıştır. Başlangıçta ağızdan ağza dolaşan hatıralar şairler tarafından nazım tarzında söylenmekte ve bunlara "[[epos]]" adı verilmekteyken, [[Logogram|Logograflar]] tarafından hikâyeleştirilerek nesre çevrilmişler ve arşivlerdeki malzemenin de ilavesiyle içlerine birtakım gerçekler de karışmıştır. Fakat yine de, [[Strabon]]'un ifadesiyle bunlar "[[epos]]" olmaktan kurtulamamışlardır. Logografların eserleri ne edebi, ne de tarihi eserlerdir. Sadece ilmi araştırma yolunu açan "basit kronikler"dir.
"Tarihin Babası" adıyla bilinen [[Herodot|Herodotos]] her ne kadar Logografların yolundan gitmişse de, insanı merkez haline getirmiş olması ve kavrayış üstünlüğüyle onlardan ayrılır. [[Herodot|Herodotos]] da hikâyeci tarih tarzını kullanmıştır. Fakat olayları peş peşe sıralamakla kalmamış, onları bir düzen içinde nakletmiş ve bir kompozisyon örneği vermiştir. Eserinde az da olsa siyasi görüşler vardır. [[Tenkit]] düşüncesine sahip olmamakla birlikte, gördükleri ile duydukları arasında bir ayrım yapmıştır.
 
=== Öğretici Tarih Yazıcılığı ===
Geçmiş olaylardan ders almak, gelecekteki yolu doğru çizebilmek, okuyucuya ahlaki ve millî duygular aşılayabilmek maksadıyla yazılan bu tarz eserler, öğretici bir mahiyet arz ettiklerinden "öğretici" veya "pragmatik" denilen tarihçilik akımı içinde yer alırlar. Bu tarzın önderliğini yapan kişi [[Thukydides]] (Tukididis)'tir. Gerçek anlamda tarihçilik, onun "[[Peloponnesos|Pelopennesoslular]] ile [[Atina|Atinalıların]] [[Savaş|Savaşı]]" adlı eseriyle başlamıştır. Bu eser sadece edebi bakımdan değil, metot ve zihniyet bakımından da daha önceki eserlerden çok farklıdır. Bu fark, eserin gerek konu, gerekse muhtevasında kendini göstermektedir. Eser zaman ve mekân bakımından sınırlandırıldıktan başka, sadece müellifin yaşadığı devrin olaylarına tahsis edilmiş; devlet, tarihi realitenin merkezi olarak görülerek, esas yerine getirilmiştir. Devlet düşüncesinin esasını siyaset teşkil etmesi dolayısıyla da Thukydides (Tukudides ) bir siyasi tarih yazıcısı olmuştur. Thukydides (Tukudides ) yetişme tarzı sebebiyle de, araştırmaya yeni bir anlam getirmiştir. Bu da "siyasi öğretim de faydalı olmak"tır. Böylece ilk defa olarak tarih biliminin sosyal bilimler içindeki yeri de tayin edilmiştir.
Burada amaç, faydalı olmak, tarih yoluyla tecrübeyi arttırıp bilgiyi çoğaltarak geliştirmek ve insanı başarılı kılmaktır. Bunun şartları ise:
* Gerçeğe tamamen sadık kalmak,
* Olay ve durumları anlatırken, aralarındaki ilişkiyi ortaya koymaktır.
 
Geçmişi öğrenerek, bu bilgilere dayanarak şu anki durum ve gelecek hakkında [[hüküm]] vermek anca bu şekilde mümkündür. Tarih yazıcılığında bu tür, [[Thukididis|Thukydides]] (Tukudides ) ’ten sonra diğer [[Antik Yunanistan|eski Yunan]] ve [[Antik Roma|Roma]] tarihçilerince de benimsenmiş; [[Polibios|Polybios]], [[Plutarhos|Plutarkhos]], [[Tacitus|Tacitius]], [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]] gibi yazarlar onun izinden gitmişlerdir. [[Pragmatik]] tarih yazıcılığının en belirgin özelliği, tarihte ün yapmış şahsiyetlere geniş yer verilmesi, bu kişilerin idealleştirilmesi, hatta adeta insanüstü varlıklar haline getirilmesidir. İslam tarihçiliğindeki "[[Siyer]]" kitapları bu tarza örnek olarak gösterilebilir. Thukydides'in açtığı çığır, tarihi gerçekleri ortaya koymak hedefini güttüğü halde, örnek olmak prensibiyle de hareket ettiğinden, bunu benimseyen müelliflerin eserlerinde hep [[Zafer|zaferler]] ve parlak olayların işlenmesine özen gösterilmiş, başarısızlıklar ve hayal kırıklıkları karşısında sessizlik tercih edilmiştir. Bu da öğretici tarzın en büyük zaafını teşkil etmiştir.
 
=== Araştırmacı Tarih Yazıcılığı ===
Olayların sebeplerini ve sonuçları derinlemesine inceleyerek, yer ve zaman bakımından dönemin [[toplumsal]], [[Ekonomi|ekonomik]] yapılarını, [[iklim]] ve diğer bütün şartları detaylı şekilde düşünerek, olayları sadece tek bir sebebe bağlamadan sade şekilde anlatılması tarzıdır.[[19. yüzyıl|19. yüzyılda]] ortaya çıkmıştır.
 
== Diğer Bakışlar ==
43

değişiklik