"Mehmet Şeref Aykut" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
{{Makam sahibi bilgi kutusu|isim=Mehmet Şeref Aykut|resim=Mehmet_Şeref_Aykut's_portraitMehmed Sherafeddin Bey.jpg|resim_büyüklüğü=150px|sıra=|<!--makam=TBMM Edirne Milletvekili|dönembaşı=I. Dönem 25 Nisan 1921|dönemsonu=|öncegelen=|sonragelen=|sıra1=|makam1=|dönembaşı1=IV. Dönem 24 Nisan 1931|dönemsonu1=|öncegelen1=|sonragelen1=|sıra2=|makam2=|dönembaşı2=V. Dönem 9 Şubat 1935|dönemsonu2=|öncegelen2=|sonragelen2=|sıra3=|makam3=|dönembaşı3=VI:. Dönem 26 Mart 1939-->|dönemsonu3=|öncegelen3=|sonragelen3=|doğum_adı=Mehmet ŞerefMehmed AykutŞerafeddin|doğum_tarihi=1874|doğum_yeri=Edirne|ölüm_tarihi=17 Mayıs 1939|ölüm_yeri=İstanbul|partisi=CHP[[Cumhuriyet Halk Partisi]]|eşi=Türkan Hanım|çocukları=Fatma Sevinç Leman Koman|ilişkiler=|yaşadığı_yer=|öğrenim=[[Mekteb-i Hukuk]]|meslek=Avukat|dini=İslam|imza=|takma_adı=|bağlılığı=|alanı=|hizmetyılları=|rütbesi=|birimi=|kumandaettiği=|savaşları=|ödüller=}}
'''Mehmet Şeref Aykut''' (1874, [[Edirne (il)|Edirne]] - 17 Mayıs 1939, [[İstanbul]]), [[Türkler|Türk]] siyasetçi.
 
[[Meclis-i Mebusan 6. dönem mebusları listesi|Son Osmanlı Meclis-i Mebusan]] Edirne mebusu ve [[İstanbul'un İşgali]] üzerine işgal kuvvetleri tarafından tutuklanıp sürülen [[Malta sürgünleri]]ndendir. Sürgünden kurtulduktan sonra Edirne milletvekili olarak [[Türkiye Büyük Millet Meclisi|TBMM]]'ye katılmış; I., IV., V., VI. dönem TBMM'de milletvekili olarak görev yapmıştır.
== Yaşamı ==
1874 yılında Edirne'de doğdu.<ref name=kutay/><ref name=dowry>{{Web kaynağı | soyadı1 = Morack | ad1 = Ellinor | başlık = The Dowry of the State?: The Politics of Abandoned Property and the Population Exchange in Turkey | url = http://books.google.ca/books?id=UU5cDgAAQBAJ&pg=PA171&lpg=PA171&dq="şeref+aykut"+1874 | website = https://books.google.caGoogle Books | yayıncı = University of Bamberg Press | erişimtarihi = 25 Kasım 2017 | arşivengelli = evet}}</ref> Aykut Alp - Oruç Paşa soyundan, Miralay Arif Bey ile Fatma Hanım'ın oğlu olan Şeref Aykut, ilkokula Edirne'de başladı ancak [[93 Harbi|93 Rus Harbi]] olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı nedeni ile ailesi ile birlikte İstanbul'a göç etti. Önce [[Galatasaray Lisesi]]'ne devam etti, sonra "[[Yeni Osmanlılar]]"ın yapıtlarını ve [[Servet-i Fünûn edebiyatı|Servet-i Fünun]] yazın akımını izleyebilmek için Mercan İdadisi'ne geçti. 1891 yılında Mercan İdadisi'ni bitirerek [[İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi|İstanbul Hukuk Mektebi]]'ne yazıldı. 1895 yılında [[İstanbul Hukuk Mektebi]]'ni bitirerek avukatlığa başladı ve askerliğini yapmak için Edirne'ye döndü.<ref name=":1">Dilan, Hasan Berke Bir Siyaset Adamı olarak Mehmet Şeref Aykut XV. Türk Tarih Kongresi 5. Cilt Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 11 - 15 Kasım 2006 Ankara</ref><ref name=":2">Dilan, Hasan, Mehmet Şeref Aykut ve İzmir'de İlk Fikir Hareketleri Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları No: 23 1996 Edirne</ref>
 
Türkçülük, Türk dilini Osmanlıcadan arındırma ve [[II. Abdülhamid|Abdülhamit]] dönemi baskılarına karşı çıkma görüşleri nedeni ile 1896 yılında bir jurnal sonucu sekiz kişilik bir arkadaş grubu ile birlikte gizli cemiyet kurma suçundan tutuklandı. Önce Edirne hapishanesine sonra da yargılanmak üzere Yıldız'daki Kabasakal Mehmet Paşa Divan-ı Harbi'ne gönderildi. Arkadaşlarının savunmasını üstlenen Aykut, rejime hakaretten sekiz yıl sürgün cezasına mahkûm edildi ve 1897'de siyasi tutuklu olarak [[Trablusgarp]]'a sürüldü. Yirmi dokuz ay süren sürgün ve hapis yaşamından kaçarak 15 Nisan 1899'da İzmir'e geldi ve gazetecilik yaşamına başladı.<ref name=":1" /><ref name=":2" />
 
1900 yılında İzmir'de "Ahenk", 1901-1902 yıllarında yine İzmir'de "Hizmet" gazetelerinde tefrika, makale ve Fransızcadan çeviri romanlar yayınladıyayımladı. Bu dönemde Türk dili üzerine yazdığı makalelerin yarattığı tartışma ortamı nedeniyle gazeteleri Maarif Müdürü tarafından kapatılmıştır.<ref name=":1" /> Daha sonra Manisa'ya geçerek ilk eşi Kıymet Hanım'la burada evlendi.
 
1903 yılında Edirne'deki Bulgar ayaklanması üzerine Edirne'ye döndü.<ref name=":1" /><ref name=":2" />
 
1908 yılında [[İkinci Meşrutiyet|II. Meşrutiyet]]’in ilanıyla [[Şevket Dağdeviren]]'in Edirne'de çıkardığı [[Yeni Edirne (gazete)|Yeni Edirne]] gazetesinde baş yazar olarak çalışmaya başladı. Türk dili konusundaki tartışmalarını burada da sürdürdü.1909 yılında "Hukuk-u Esasiye" adıyla hukuk konularını irdeleyen yetmiş tefrikalık bir yazı dizisi yayınladıyayımladı.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">Aykut, Mehmet Şeref, '''Trakya Millî Mücadele Tarihi Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler''', Yayına hazırlayan: Hasan Berke Dilan ''Alfa Yayınları s:7 - 124, 2010 İstanbul''</ref><ref>[http://www.osmanlicagazeteler.org/Sayfa.php?il=Edirne&GazeteID=YeniEdirne "Yeni Edirne"] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20170307185822/http://www.osmanlicagazeteler.org/Sayfa.php?il=Edirne&GazeteID=YeniEdirne |tarih=7 Mart 2017 }}. Osmanlicagazeler.org sitesi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2017.</ref>
 
1910 yılında "Bu Devlet Nasıl İdare Olunur" ve 1911 yılında "Cemiyet ve Muhalifleri" kitaplarını yayınladıyayımladı.
 
1912'de başlayan [[Balkan Savaşları|Balkan Savaşı]] nedeniyle Bursa'ya göç etti. Bu dönemde "Mektuplarımın Silsilesinden" başlığıyla beş bölümden oluşan açık mektuplarını yayınladıyayımladı. 1913 yılında savaşın bitmesiyle Edirne'ye dönen Aykut, 1918 yılının Ekim ayında Bulgar cephesinin çökmesi ve [[Mondros Mütarekesi|Mondros Mütarekesi']]nin imzalanması üzerine arkadaşları [[Faik Kaltakkıran]], [[Şevket Dağdeviren]] ve [[Kasım Yolageldili]] ile beraber Edirne'de [[Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti]]'ni kurdu. Cemiyetin nizamnamesinin hazırlanması ve resmi yayın organı olan "Trakya-Paşaeli" gazetesinin<ref>http://www.osmanlicagazeteler.org/Sayfa.php?il=Edirne&GazeteID=TrakyaPasaili</ref> imtiyaz sahibi başyazarı olarak çıkarılmasında etkin rol aldı.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>Bıyıklıoğlu Tevfik, Trakya'da Milli Mücadele Cilt 1 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Sayfa 124-280 1992 Ankara</ref>
 
12 Ocak 1920'de toplanarak [[Misak-ı Millî|Misak-ı Milli']]yi hazırlayan Son Osmanlı Meclis-i Mebusan'a Edirne milletvekili ve [[Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti|Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti]] üyesi olarak katıldı. 28 Ocak'ta yapılan bir kapalı oturumda Aykut'un da içinde bulunduğu [[Felâh-ı Vatan]] grubu tarafından hazırlanmış olan “Ahd-ı Millî Beyannamesi” kabul edildi. 17 Şubat'ta Şeref Aykut'un önergesinin oybirliğiyle kabulünden sonra, beyannamenin bütün dünya parlamentolarına ve basına açıklanması kararlaştırıldı ve Mebusan Meclisi kürsüsünde kendisi tarafından okundu.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>Nejat Kaymaz, “Misak-ı Millî Üzerinde Yapılan Tartışmalar Hakkında”, ''VIII. Türk Tarih Kongresi,'' Ankara, 1977, s. 2.</ref><ref name=":4">Altınel B. Cem, Kuruluşunun 100. Yılında Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Derneği Yöneticilerinin Yaşam Öyküleri, EdrneEdirne Belediye Başkanlığı Yayınları, No: 30, Edirne 2018, ISBN 978-605-67594-4-4</ref>
 
16 Mart 1920'de İngiliz askerlerinin resmen [[İstanbul'un İşgali|İstanbul'u işgal etmelerinden]] iki gün sonra yapılan [[Meclis-i Mebûsan]] baskınında içinde Şeref Aykut ve [[Faik Kaltakkıran]]'ın da bulunduğu milletvekilleri [[Malta sürgünleri|Malta'ya sürgüne]] gönderildi. 2779 tutukluluk numaralı Aykut, 25 Nisan 1921 tarihinde Malta'dan kurtularak Ankara'ya geldi ve Edirne milletvekili olarak [[Türkiye Büyük Millet Meclisi|TBMM]]'e katıldı. Ankara'da çıkmakta olan [[Hâkimiyet-i Milliye]] gazetesinde [[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal Paşa]]'nın isteğiyle kaleme aldığı "Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler" başlıklı yazısını bir ay süreyle yayınladıyayımladı.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
 
TBMM I. Dönem milletvekilliği sırasında 1. Şube Başkanlığı yaptı, meclis kürsüsünden uzun konuşma ve eleştiriler yaptı.<ref name=":0">{{Web kaynağı|url=http://www.tbmm.gov.tr/TBMM_Album/Cilt1/index.html|başlık=TBMM Albümü|erişimtarihi=4 Aralık 2012|yayımcı=tbmm.gov.tr|tarih=31 Ekim 2012|yazar=|arşivurl=https://web.archive.org/web/20160304193552/https://www.tbmm.gov.tr/TBMM_Album/Cilt1/index.html|arşivtarihi=4 Mart 2016|ölüurl=hayır}}</ref> [[Lozan Barış Konferansı|Lozan Barış Görüşmeleri]] sırasında Batı Trakya'nın Yunanlara bırakılmasına karşı çıkarak Misak-ı Milli'yi savundu ve İsmet İnönü'ye muhalefet yaptı.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4" />
 
1923 yılında Malta'da sürgündeyken kaleme aldığı "Hanedan ve Millet" kitabını yayınladıyayımladı.
 
24 Nisan 1931 tarihinde IV. Dönem, 9 Şubat 1935'te V. Dönem ve 26 Mart 1939'da VI. Dönem milletvekilliği yaptı.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref>https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_eski.sonuc?adi=&soyadi=&il=&meclis=1-1&kelime=</ref>
 
1934 yılında "Bulgarlar ve Bulgar Devleti" ile "İsmet Paşa"; 1936 yılında ise "KamalizmKamâlizm" adlı son kitabını yayınladıyayımladı.<ref name=":1" />
 
18 Mayıs 1939'da tedavi gördüğü İstanbul Yakacık Senatoryumu'nda öldü, 21 Mayıs 1939'da Edirne'de toprağa verildi.<ref name=":1" /><ref name=":2" />
 
== Ailesi ==
Türkan Hanım'la evli olan Şeref Aykut'un Fatma Sevinç Leman isimli bir kızı vardır. Sevinç Leman, [[Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti|Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti]]'nin aktif üyesi olan Dr. Fuat Koman ile evlendi. Bu evlilikten [[İlhan Koman]], Korhan Koman ve Gönül Koman isimli 3 çocukları oldu. İsveç'te uzun yıllar yaşamını sürdürmüş olan ünlü heykeltıraş [[İlhan Koman]] Şeref Aykut'un torunudur.<ref name=kutay>Kutay, Cemal, Üç Devirde İrfan ve Vicdanın Hasreti Millet ve Devletini Arayan Adam Mehmed Şeref Aykut 1874 - 1939 Teknografik Matbaacılık İstanbul 1985</ref><ref name=":4" /><ref>Çantay, Deniz. [http://www.ankaraantikacilik.com/ilhan-koman "Edirne’nin Leonardo Da Vinci’si; İlhan Koman…"] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20171119164920/http://www.ankaraantikacilik.com/ilhan-koman |tarih=19 Kasım 2017 }}. Ankaraantikacilik.com sitesi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2017.</ref>
 
Dedesi Oruç Aykut Paşa soyundan bala rütbesi sahibi Mustafa Paşa'dır.<ref name=":1" />
* Bulgar ve Bulgar Devleti / (Hakimiyeti Milliye Matbaası, Ankara 1934)
* İsmet Paşa (Edirne 1934)
* KamalizmKamâlizm (CHP Programının İzahı) / (Muallim Ahmet Halit Kitabevi 1936), (Kaynak Yayınları 2008)
* Trakya Milli Mücadele Tarihi - Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler / (Yayına hazırlayan: Hasan Berke Dilan - Alfa Yayınları 2010)
 
 
== Kaynakça ==
{{Commons|Category:Şeref Aykut}}
{{Kaynakça}}
 
40.963

değişiklik