"Galata Kulesi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

(→‎Tarihi: -fazla detayların temizliği)
=== Türkiye dönemi ===
==== 1960'lara kadar kullanımı, 1965'teki restorasyonu ve sonrası ====
1923'teki [[Türkiye'de cumhuriyetin ilanı|cumhuriyetin ilanı]] sonrasında, [[Türkiye Büyük Millet Meclisi]] tarafından 28 Mayıs 1927'de kabul edilen ve 15 Haziran 1927 tarihli ''[[T.C. Resmî Gazete]]''{{'}}de yayımlanarak yürürlüğe giren ve Osmanlı döneminden kalan ve resmî işlerde kullanılacak binalarda bulunan padişah tuğraları ile saltanatı övücü ifadelerin bulunduğu kitâbelerin kaldırılmasını ya da üzerlerinin örtülmesini öngören kanun gereğince, giriş kapısının üstüne konulan [[yazıt|kitâbedeki]] II. Mahmud'un [[tuğra]]sı kazındı.{{kdş|Eyice|1995|s=315}}<ref>{{akademik dergi kaynağı |url=http://isamveri.org/pdfdrg/D02370/2014_31/2014_31_BERKS.pdf |başlık=Bâb-ı Seraskerî üzerindeki kitâbelerin serencâmı |ilk=Süleyman |son=Berk |dergi=İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi |yayımcı=[[İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi]] |sayı=31 |yıl=2014 |sayfalar=105-130|erişimtarihi=29 Ocak 2021 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20210206090815/http://isamveri.org/pdfdrg/D02370/2014_31/2014_31_BERKS.pdf |arşivtarihi=6 Şubat 2021 |ölüurl=hayır}}</ref> Bu dönemde de kule, itfaiye teşkilâtı ile [[Türk Deniz Kuvvetleri|deniz kuvvetleri]] tarafından kullanılmaya devam etti.{{kdş|Eyice|1995|s=316}}<ref name="Anadol"/><ref name="Anadol-3"/>{{kdş|Koçu|1971|s=5907}} [[İngiliz Bahriye Hastanesi]]'ndeki [[vakit küresi]], Şubat 1930'da Galata Kulesi'ne aktarılmak üzere söküldü ve Mart 1930'da kulenin tepesine yerleştirildi.<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Hem nalına hem mıhına |gazete=[[Cumhuriyet (gazete)|Cumhuriyet]] |tarih=21 Şubat 1930 |sayfa=3 |ilk=Abidin |son=Daver |yazarlink=Abidin Daver}}</ref><ref name="küre">{{gazete kaynağı |başlık=Saat ayarları birleşiyor |gazete=Cumhuriyet |tarih=10 Mart 1930 |sayfa=1}}</ref> Kasım 1934 itibarıyla ise faaliyete geçti.<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Vakit küresi |gazete=Cumhuriyet |tarih=8 Kasım 1933 |sayfa=2}}</ref>
 
1959-1960 kışında, üst katlardakikısımdaki ahşap odaların [[kiriş (mimarlık)|kirişlerinin]] çürüyerek çökmesinin ardından boşaltılan kule içinkulenin, [[İstanbul Büyükşehir Belediyesi|İstanbul Belediyesi]] Başkanı [[Haşim İşcan]]'ın girişimi sonrasında [[Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu|Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun]] 24 Temmuz 1964 tarih ve 2495 numaralı kararı doğrultusunda, onarım ve restorasyon çalışmaları yapılarak turistik bir tesise dönüştürülmesi kararlaştırıldı. Bu kararda; göre kulenin dışında herhangi bir değişiklik yapılmaması, halka açık tesislerin yalnızca en üstteki ilki kata yapılması ve köşk katının bir altındaki kata kadar ulaşan bir [[asansör]] eklenmesi öngörülmekteydi.<ref name="Anadol"/> Bu çalışmalar için 15 Eylül 1964'te yapılan ihaleyi, 1.118.000 [[Türk lirası]] bedelle [[Yapı Merkezi|Yapıtaş]] kazandı.<ref name="Anadol"/><ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi için proje hazırlandı |gazete=[[Milliyet (gazete)|Milliyet]] |tarih=5 Eylül 1964 |sayfa=2}}</ref><ref name="tesis">{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi turistik tesis oluyor |gazete=Milliyet |ilk=Orhan |son=Peksayar |tarih=21 Eylül 1964 |sayfalar=1, 7}}</ref> OnarımBu planınaçalışmaların göretamamlanmasının hemardından kulenin28 kendisinde hemEylül 1967'de çevresindegerçekleştirilen birtakımbir düzenlemeler,törenle restorasyonlarkule vetekrar değişiklikler yapılacaktıaçıldı.{{kdş|Eyice|1995|s=316}}<ref name="Anadol-2"/><ref>{{dergigazete kaynağı |url=http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |başlık=Galata Kulesi'ninKulesine turistikgiriş tanzimi3 - IIlira |ilkgazete=KöksalMilliyet |sontarih=Anadol29 |dergi=ArkitektEylül |yıl=19651967 |cilt=4 |sayı=318 |sayfalar=18-24|erişimtarihi=23 Ocak 2021 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20201101043420/http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |arşivtarihisayfa=1 Kasım 2020 |ölüurl=hayır}}</ref>
İstanbul'un Fethi'nin 500. yıldönümüne denk gelen 1953 yılında kulenin güneye bakan kısmının zemin katı hizasındaki duvarının dışına, [[İstanbul Fetih Cemiyeti|İstanbul Fethi Derneğinin]] girişimi sonrasında, Cenevizliler tarafından Galata'nın Osmanlı İmparatorluğu'na 1 Haziran 1453'teki devrine atıfta bulunan bir yazının yer aldığı levha asıldı.{{kdş|Arpacı|2020|s=40}}
 
Çalışmalarla birlikte [[Bodrum (mimarlık)|bodrum]] katı; asansör için makine dairesi, [[ısı değiştirici]], yedek [[elektrik üreteci|jeneratör]], tablo odası ve depoları barındıran bir servis katı olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-2">{{dergi kaynağı |url=http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |başlık=Galata Kulesi'nin turistik tanzimi - II |ilk=Köksal |son=Anadol |dergi=Arkitekt |yıl=1965 |cilt=4 |sayı=318 |sayfalar=18-24|erişimtarihi=23 Ocak 2021 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20201101043420/http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |arşivtarihi=1 Kasım 2020 |ölüurl=hayır}}</ref><ref name="Anadol-3"/> Gişe, danışma masası, santral, döviz değiştirme kasası, [[PTT]] kutusu ve [[telefon]]un eklendiği zemin kata, giriş ekseninin karşısına, bu kattan altıncı kata kadar ulaşan sekizer kişilik iki asansör eklendi. Katın tavanına ışıklandırma ve eski Türk motifleri kullanarak süslemeler uygulanırken asansör girişinin üstündeki duvara, [[Tankut Öktem]] ile [[Haluk Tezonar]] tarafından yapılan ve Matrakçı Nasuh'un Galata tasvirini gösteren minyatürünün bir [[kabartma]]sı eklendi.<ref name="Anadol-3"/><ref name="Bayrak">{{kitap kaynağı |başlık=Türkiye Tarihi Yerler Kılavuzu |ilk=M. Orhan |son=Bayrak |sayfa=295 |yıl=1979 |yayımcı=[[Remzi Kitabevi]]}}</ref> Zemin katının üstünde yer alan [[asma kat]]a, görünümünü koruyacak bir biçimde, betonarme kirişler eklendi ve ahşap korkulukları yenilendi.<ref name="Anadol-3"/> Birinci kat bir [[kahvehane|şark kahvesine]], ikinci kat kulenin tarihiyle ilgili bir müzeye, üçüncü kat ise turistik eşyaların satıldığı satış reyonlarının yer aldığı bir kata dönüştürülürdü.<ref name="Anadol-3"/> Dördüncü kat, Ceneviz Meyhanesi adını taşıyan bir [[meyhâne]] olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-3"/> Beşinci kat, kuledeki yiyecek ve içecek servisi yapılan mekânlar tarafından kullanılacak bir mutfak yapılırken dışarıya açılan fanlı bir havalandırma sistemi de kuruldu.<ref name="Anadol-3"/> Altıncı kat ise [[tuvalet]]ler ile [[vestiyer]]in yer aldığı bir [[lobi (oda)|fuaye]] hâline getirildi. Ziyaretçilerin ulaşabileceği son kat olan sekizinci kat, bir [[gece kulübü]] olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-3"/> Restoran kısmının inşasını gerçekleştiren Ünal Kardeşler, Şubat 1968'de gerçekleştirilen ihale sonucunda kulenin işletme haklarını da [[İstanbul Büyükşehir Belediyesi|İstanbul Belediyesinden]] beş yıllığına kiraladı.{{kdş|Koçu|1971|ss=1509-1510}} Yapılan düzenlemeler sonrasında kulenin turistik tesis olarak açılışı ise 30 Mayıs 1969'da gerçekleştirildi.<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Restore edilen tarihî Galata Kulesi açıldı |tarih=30 Mayıs 1969 |gazete=Cumhuriyet |sayfa=1}}</ref><ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi yarından itibaren halka açılıyor |gazete=Milliyet |tarih=29 Mayıs 1969 |sayfa=11}}</ref> Kardeşler'in Belediye ile olan kiralama sözleşmesi, ilk beş yılın ardından her yıl yenilenmekteydi.<ref name="röportaj">{{gazete kaynağı |başlık=Ayda 2.5 milyara kule |çalışma=[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet İstanbul]] |tarih=8 Haziran 2000 |ilk=Şengün |son=Kılıç |sayfa=6}}</ref>
1959-1960 kışında, üst katlardaki odaların [[kiriş (mimarlık)|kirişlerinin]] çürüyerek çökmesinin ardından boşaltılan kule için, [[İstanbul Büyükşehir Belediyesi|İstanbul Belediyesi]] Başkanı [[Haşim İşcan]]'ın girişimi sonrasında [[Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu|Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun]] 24 Temmuz 1964 tarih ve 2495 numaralı kararı doğrultusunda onarım ve restorasyon çalışmaları yapılarak turistik bir tesise dönüştürülmesi kararlaştırıldı. Bu kararda; göre kulenin dışında herhangi bir değişiklik yapılmaması, halka açık tesislerin yalnızca en üstteki ilki kata yapılması ve köşk katının bir altındaki kata kadar ulaşan bir [[asansör]] eklenmesi öngörülmekteydi.<ref name="Anadol"/> 15 Eylül 1964'te yapılan ihaleyi, 1.118.000 [[Türk lirası]] bedelle [[Yapı Merkezi|Yapıtaş]] kazandı.<ref name="Anadol"/><ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi için proje hazırlandı |gazete=[[Milliyet (gazete)|Milliyet]] |tarih=5 Eylül 1964 |sayfa=2}}</ref><ref name="tesis">{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi turistik tesis oluyor |gazete=Milliyet |ilk=Orhan |son=Peksayar |tarih=21 Eylül 1964 |sayfalar=1, 7}}</ref> Onarım planına göre hem kulenin kendisinde hem de çevresinde birtakım düzenlemeler, restorasyonlar ve değişiklikler yapılacaktı.<ref name="Anadol-2">{{dergi kaynağı |url=http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |başlık=Galata Kulesi'nin turistik tanzimi - II |ilk=Köksal |son=Anadol |dergi=Arkitekt |yıl=1965 |cilt=4 |sayı=318 |sayfalar=18-24|erişimtarihi=23 Ocak 2021 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20201101043420/http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/144/1718.pdf |arşivtarihi=1 Kasım 2020 |ölüurl=hayır}}</ref>
 
[[Dosya:20180115 GalataTower 8263 (25291355897).jpg|küçükresim|200px|1967'de tamamlanan restorasyonla zemin katındaki asansör girişinin üstündeki duvara konulan ve 2020'deki restorasyonla kaldırılan [[kabartma]]]]
Proje, planlanan tarihte sonlandırılamazken çalışmalar esnasında da birtakım değişiklikler yapıldı. 26 Haziran 1967 tarihli bir ''[[Milliyet (gazete)|Milliyet]]'' haberinde çalışmalar için "2.100.000 liraya yakın" masraf yapıldığı ve asansör inşası için "800.000 liraya yakın" harcama yapılacağı,<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi dansing oldu |ilk=Oğuz |son=Öngen |gazete=Milliyet |tarih=26 Haziran 1967 |sayfalar=1, 9}}</ref> 3 Eylül 1967 tarihli haberde ise birtakım ek çalışmalar için "25-30 bin lira" daha harcama yapılacağı belirtilmekteydi.<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata'da parayı veren İstanbul'u seyredecek |gazete=Milliyet |tarih=3 Eylül 1967 |sayfa=8}}</ref> Gazetenin 27 Eylül 1967 tarihli sayısında, tüm çalışmalar için 3 milyon liralık masraf yapıldığı bilgisi yer alırken<ref name="yarın">{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi yarın açılıyor |gazete=Milliyet |tarih=27 Eylül 1967 |sayfa=3}}</ref> Anadol'un 1979 tarihli bir yazısında yapısal maliyetin 2,5 milyon "civarında"; dekorasyon ve diğer tesisat maliyetinin ise "yaklaşık" 1 milyon lira olduğu belirtilir.<ref name="Anadol-3"/> 28 Eylül 1967'de, Belediye Başkanı İşçan'ın önderliğinde gerçekleştirilen bir törenle kulenin açılışı gerçekleştirildi.{{kdş|Eyice|1995|s=316}}<ref name="Anadol"/><ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesine giriş 3 lira |gazete=Milliyet |tarih=29 Eylül 1967 |sayfa=1}}</ref> Restoran kısmının inşasını gerçekleştiren Ünal Kardeşler, Şubat 1968'de gerçekleştirilen ihale sonucunda kulenin işletme haklarını da [[İstanbul Büyükşehir Belediyesi|İstanbul Belediyesinden]] beş yıllığına kiraladı.{{kdş|Koçu|1971|ss=1509-1510}} Yapılan düzenlemeler sonrasında kulenin turistik tesis olarak açılışı ise 30 Mayıs 1969'da gerçekleştirilen törenle, [[Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı|Turizm ve Tanıtma Bakanı]] [[Nihad Kürşad]] tarafından açıldı. Kardeşler, iç dekorasyon için 4,5 milyon lira harcadıklarını ifade etmişti.<ref>{{gazete kaynağı |başlık=Restore edilen tarihî Galata Kulesi açıldı |tarih=30 Mayıs 1969 |gazete=Cumhuriyet |sayfa=1}}</ref><ref>{{gazete kaynağı |başlık=Galata Kulesi yarından itibaren halka açılıyor |gazete=Milliyet |tarih=29 Mayıs 1969 |sayfa=11}}</ref> Kardeşler'in Belediye ile olan kiralama sözleşmesi, ilk beş yılın ardından her yıl yenilenmekteydi.<ref name="röportaj">{{gazete kaynağı |başlık=Ayda 2.5 milyara kule |çalışma=[[Hürriyet (gazete)|Hürriyet İstanbul]] |tarih=8 Haziran 2000 |ilk=Şengün |son=Kılıç |sayfa=6}}</ref>
 
Çalışmalarla birlikte [[Bodrum (mimarlık)|bodrum]] katı; asansör için makine dairesi, [[ısı değiştirici]], yedek [[elektrik üreteci|jeneratör]], tablo odası ve depoları barındıran bir servis katı olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-2"/><ref name="Anadol-3"/> Gişe, danışma masası, santral, döviz değiştirme kasası, [[PTT]] kutusu ve [[telefon]]un eklendiği zemin kata, giriş ekseninin karşısına, bu kattan altıncı kata kadar ulaşan sekizer kişilik iki asansör eklendi. Katın tavanına ışıklandırma ve eski Türk motifleri kullanarak süslemeler uygulanırken asansör girişinin üstündeki duvara, [[Tankut Öktem]] ile [[Haluk Tezonar]] tarafından yapılan ve Matrakçı Nasuh'un Galata tasvirini gösteren minyatürünün bir [[kabartma]]sı eklendi.<ref name="Anadol-3"/><ref name="Bayrak">{{kitap kaynağı |başlık=Türkiye Tarihi Yerler Kılavuzu |ilk=M. Orhan |son=Bayrak |sayfa=295 |yıl=1979 |yayımcı=[[Remzi Kitabevi]]}}</ref> Zemin katının üstünde yer alan [[asma kat]]a, görünümünü koruyacak bir biçimde, betonarme kirişler eklendi ve ahşap korkulukları yenilendi.<ref name="Anadol-3"/> Birinci kat bir [[kahvehane|şark kahvesine]], ikinci kat kulenin tarihiyle ilgili bir müzeye, üçüncü kat ise turistik eşyaların satıldığı satış reyonlarının yer aldığı bir kata dönüştürülürdü.<ref name="Anadol-3"/> Dördüncü kat, Ceneviz Meyhanesi adını taşıyan bir [[meyhâne]] olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-3"/> Beşinci kat, kuledeki yiyecek ve içecek servisi yapılan mekânlar tarafından kullanılacak bir mutfak yapılırken dışarıya açılan fanlı bir havalandırma sistemi de kuruldu.<ref name="Anadol-3"/> Altıncı kat ise [[tuvalet]]ler ile [[vestiyer]]in yer aldığı bir [[lobi (oda)|fuaye]] hâline getirildi. Ziyaretçilerin ulaşabileceği son kat olan sekizinci kat, bir [[gece kulübü]] olarak düzenlendi.<ref name="Anadol-3"/>
 
3 Eylül 1989 tarihli ''T.C. Resmî Gazete''{{'}}de yayımlanarak yürürlüğe giren 30 Ağustos 1989 tarih ve 89/14499 sayılı [[Bakanlar Kurulu (Türkiye)|Bakanlar Kurulu]] kararıyla Galata Kulesi ve Çevresi adlı bir "turizm merkezi" oluşturularak kule ile çevresi, [[Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı|Turizm Bakanlığının]] yetki alanına girdi.<ref>{{gazete kaynağı |url=https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/20281.pdf |başlık=Karar Sayısı : 89/14499 |sayfalar=13-43 |tarih=13 Eylül 1989 |sayı=20281 |gazete=[[T.C. Resmî Gazete]] |erişimtarihi=28 Ocak 2021 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20190214220453/http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/20281.pdf |arşiv-tarihi=14 Şubat 2019 |ölüurl=no }}</ref><ref name="Radikal">{{web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/mahkemeden-tarihi-karar-beyoglunu-turistlestiren-imar-plani-iptal-1167831/ |başlık=Mahkemeden tarihi karar: Beyoğlu'nu 'turistleştiren' imar planı iptal! |ad=Elif |soyadı=İnce |çalışma=[[Radikal (gazete)|Radikal]] |tarih=24 Aralık 2013 |yer=İstanbul |erişimtarihi=31 Ocak 2021 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20210206090818/http://www.radikal.com.tr/turkiye/mahkemeden-tarihi-karar-beyoglunu-turistlestiren-imar-plani-iptal-1167831/ |arşivtarihi=6 Şubat 2021 |ölüurl=hayır}}</ref>