"Kazak alfabesi" sayfasının sürümleri arasındaki fark

güncelleme ve kaynak eklentisi
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
(güncelleme ve kaynak eklentisi)
'''Kazak alfabesi''', [[Kazakça|Kazak dilinin]] harflerinin yazmak için kullanılan Latin kökenli alfabe.[[Kazaklar|Kazak halkının]]
{{Kaynaksız|tarih=Ocak 2012}}
başka Türk halklarıyla birlikte kültürel yaşamında kullanılan çeşitli alfabetik sembollerden oluşan bir ses kayıt sistemi olan Kazak dilinin sistematik bir harf dizisidir.
'''Kazak alfabesi''', [[Kazakça]]yı yazmak için kullanılan alfabe. Rus alfabesine ilaveten şu harfler bulunur: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, І. Rus alfabesinden alınan В, Ф, Х, Ц, Ч, Щ, Ъ, Ь ve Ё harfleri sadece çoğunluğu Rusçadan alınan ödünç kelimelerde bulunur. En fazla Çin, İran ve Afganistan'da kullanılan Kazak Arap alfabesinde 29 harfin yanı sıra ''yüksek hemze'' ٴ, ve ''la'' لا bağlama harfi bulunur. ۆ, گ, ڭ, پ, چ harfleri Arapçada bulunmayan sesleri gösterir.
 
=== Kazak alfabesinin sistemleri ===
Kazak dili için farklı aşamalarda ve farklı bölgelerde aşağıdaki sistemler kullanılmıştır::
* [[Kazakistan|Kazakistan Cumhuriyetinde]] — [[Kiril alfabesi|Kiril yazısı]] temelinde, resmi olarak Kazakistan genelinde ve [[Moğolistan]]ın [[Bayan-Ölgey aymağı]]nda. Ayrıca [[Kırgızistan]], [[Rusya]], [[Türkmenistan]] ve [[Özbekistan]] gibi Eski Sovyet Cumhuriyetleri'nde yaşayan Kazaklar tarafından kullanılmaktadır.
* [[Çin|Çinde]] — [[Arap alfabesi|Arap yazısı]] esasında, resmi olarak Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki [[İli Kazak Özerk Bölgesi|İle Kazak Otonomluk Bölgesi]]'nde . Ayrıca Afganistan , İran ve Pakistan'daki Kazak diasporası tarafından da kullanılmaktadır.
* [[Türkiye|Türkiye Cumhuriyetinde]] — Kazak diasporası resmi olmayan türde Latin harflerine dayalı Türk alfabesini kullanmaktadır. Ayrıca Türkiye , Almanya , Amerika Birleşik Devletleri ve diğerleri. Batı ülkelerindeki Kazak diasporası çok çeşitli kalıptaki Latin alfabeler kullanmaktadır.
 
== Resmi Alfabeler ==
 
=== Modern Latin Alfabesi ===
'''Şimdiki Latin alfabesi''' — 9 Ekim 2017'de Kazak alfabesinin Latin alfabesine aktarılması projesi sunuldu. <ref>https://www.zakon.kz/4882340-kakoy-proekt-alfavita-kazahskogo-yazyka.html</ref> 2017 yılında Kazakçanın yeni Latin alfabesi 26 Ekim'de Kazakistan Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylandı<ref>https://vlast.kz/obsshestvo/24755-glavnoe-ne-toropitsa-kazahskij-alfavit-na-latinice-prezentovan-v-parlamente.html</ref><ref>http://www.zakon.kz/4877319-kakim-budet-novyy-kazahskiy-alfavit.html</ref>. 26 Ekim 2017'de bu alfabe resmi olarak onaylandı. 19 Şubat 2018'de bu karar değiştirildi.<ref>http://www.zakon.kz/4882340-kakoy-proekt-alfavita-kazahskogo-yazyka.html</ref> 2023-2031'de yeni bir alfabeye geçilmesi planlanmakta olup alfabe 31 harften oluşmaktadır.<ref>https://primeminister.kz/kz/news/a-mamin-kazak-tili-alipbiin-latyn-grafikasyna-koshiru-zhonindegi-ulttyk-komissiya-otyrysyn-otkizdi-280941</ref>
 
'''Resmi Latin Alfabesi''':
Latin şekilli Yeni Kazak alfabesi 28.01.2021 tarihinde duyuruldu<ref>https://qazaqstan.tv/news/136504/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=N10TyMv-djk</ref>.
{| style="font-family:Times New Roman; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ä ä
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ğ ğ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | İ i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I ı
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ᶇ ᶇ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ú ú
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ý ý
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" |
|}
 
=== Ötekiler ===
'''Kazak alfabesi''', [[Kazakça]]yı yazmak için kullanılan alfabe. Rus alfabesine ilaveten şu harfler bulunur: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, І. Rus alfabesinden alınan В, Ф, Х, Ц, Ч, Щ, Ъ, Ь ve Ё harfleri sadece çoğunluğu Rusçadan alınan ödünç kelimelerde bulunur. En fazla Çin, İran ve Afganistan'da kullanılan Kazak Arap alfabesinde 29 harfin yanı sıra ''yüksek hemze'' ٴ, ve ''la'' لا bağlama harfi bulunur. ۆ, گ, ڭ, پ, چ harfleri Arapçada bulunmayan sesleri gösterir.
 
Kazak Kiril yazısı [[Kazakistan]] ve [[Moğolistan]]'da kullanılır. Bu alfabe Kazak Türkçesindeki sesleri göstermek üzere Rus alfabesindeki 33 harfe 9 harf daha ilave edilip 42 harfli olarak 1940 yılında S. A. Amanjolov tarafından sunulmuştur. İlave edilen harflerden Ұ, 1950'ye kadar Ӯӯ şeklindeydi.
 
=== Yazışma çizelgesi ===
{| class="wikitable"
!Kiril !!Latin (2018)!! Arap !! Arap harflerin adı !! IPA uyarlama
|}
 
=== Klavye ===
[[Dosya:Keyboard KAZ.png|sağ|400 px|küçükresim|Klavye]]
Kazakistan'da Kazak Kiril yazısı için kullanılan standart windows klavyesinde Kazakçada bulunan fakat Rusçada bulunmayan karakterler standart Rusça klavyenin numara tuşlarına yerleştirilmiştir.
 
== Ayrıca bakınız ==
* [[Kazak dili]]
* [[Ortak Türkçe alfabesi]]
 
==Dipnotlar==
{{Kaynakça}}
 
== Dış bağlantılar ==
 
[[Kategori:Kazakça|Alfabe]]
[[Kategori:Türk dilleri]]
2.578

değişiklik