"Ebeveyn" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Arşiv bağlantısı eklendi
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
(Arşiv bağlantısı eklendi)
Ebeveyn tutumları ile ilgili de birçok çalışma yapılmıştır ve bu çalışmalar ebeveynlik davranışlarının etkilerini anlamlandırmada oldukça etkili olmaktadır. Ebeveyn tutum çalışmalarının öncü isimlerinden biri olan Baumrind (1971)<ref name=":6">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0030372|başlık=Current patterns of parental authority.|tarih=1971|sayı=1, Pt.2|sayfalar=1-103|çalışma=Developmental Psychology|cilt=4|ad=Diana|soyadı=Baumrind|issn=1939-0599|doi=10.1037/h0030372}}</ref> ebeveynlik stilleri modelini üç anne baba tutumuyla tanımlamıştır: Otoriter, izin verici ve demokratik tutum.
 
Maccoby ve Martin 1983 yılında Baumrind’in<ref name=":7">{{Web kaynağı | url = https://scholar.googleusercontent.com/scholar?q=cache:NNgIwBMbNTQJ:scholar.google.com/+S%C3%BCmer,+N.,+Akt%C3%BCrk,G.E.+ve+Helvac%C4%B1,+E.+(2010).+Anne-Baba+Tutum+ve+Davran%C4%B1%C5%9Flar%C4%B1n%C4%B1n+Psikolojik+Etkileri:+T%C3%BCrkiye%E2%80%99de+Yap%C4%B1lan+%C3%87al%C4%B1%C5%9Fmalara+Toplu+Bak%C4%B1%C5%9F.+T%C3%BCrk+Psikoloji+Yaz%C4%B1lar%C4%B1,+13+(25),+42-59.&hl=tr&as_sdt=0,5&as_vis=1 | başlık = Anne-Baba Tutum ve Davranışlarının Psikolojik Etkileri: Türkiye’de Yapılan Çalışmalara Toplu Bakış | erişimtarihi = 3 Ocak 2021 | çalışma = scholar.googleusercontent.com | arşivengelli = evet}}</ref> çalışmalarından yola çıkarak yaptıkları sınıflamada bu üç tutuma ek olarak izin verici ebeveynliğin bir alt tipi olan ihmalkar tutumu ortaya koymuşlardır<ref name=":8">{{Web kaynağı | url = https://www.nobelyayin.com/yasam-boyu-gelisim-gelisim-psikolojisi-life-span-development_3316.html | başlık = YAŞAM BOYU GELİŞİM Gelişim Psikolojisi - Life-Span Development Kitabını indirimli fiyata Satın Al | erişimtarihi = 3 Ocak 2021 | dil = tr-TR | çalışma = Nobel Akademik Yayıncılık | ad = Nobel Akademik | soyadı = Yayıncılık | arşivengelli = evet}}</ref>. Yapılan araştırma sonuçlarına göre demokratik tutum çocuğun gelişiminde olumlu bilişsel, duygusal ve sosyal sonuçlar doğurmaktadır<ref name=":7" />. Ebeveynin çocuğuna karşı sıcak ve destekleyici davranışlarının, çocuğun saldırgan davranışlarını kontrol etmesini sağladığı saptanmıştır<ref name=":9">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/deuhfed/586845|başlık=Anne Babaların Çocuk Yetiştirme Tutumları ve Tutumlar Üzerine Kültürün Etkisi|tarih=1 Kasım 2015|sayı=4|dil=Türkçe|sayfalar=240-246|çalışma=Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi|cilt=8|ad=Deniz|soyadı=Şanli|issn=2149-0333|ad2=Candan|soyadı2=Öztürk}}</ref>. Sosyal yaşamda ve okulda uyum ile pozitif ilişkili olduğu görülmüştür<ref name=":7" />. Otoriter ebeveynlik, düşük girişkenlik düzeyi ve saldırgan davranış ile pozitif; akran kabulü, sosyallik yeteneği ve okulda akademik başarı ile negatif ilişkili bulunmuştur<ref name=":8" />. Otoriter tutumunun çocukta yüksek kaygı düzeyi ve davranış problemleriyle sonuçlandığı görülmüştür<ref name=":7" /><ref name=":9" />. Tanımlanan dört ebeveynlik tutumu ise şu şekilde sınıflandırılmaktadır:
 
=== Otoriter Ebeveynlik ===
 
=== İhmal Edici Ebeveynlik ===
Baumrind tarafından tanıtılan üç ana stile ek olarak, psikolog [[Eleanor Maccoby]] ve John Martin, ihmal edici ebeveynlik olarak bilinen dördüncü bir tarz önermiştir<ref name=":8" />. İhmalkar tutumda çocuğa hiç kontrol uygulanmadığı gibi sevgi ve ilgi de gösterilmez<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.pegem.net/kitabevi/90243-Cocuk-ve-Ergen-Gelisimi-kitabi.aspx | başlık = Çocuk ve Ergen Gelişimi - Mary J. Gander&nbsp;Harry W. Gardiner &nbsp; {{!}} KPSS, ÖABT, ALES, DGS, YKS, LGS, YDS, GYS Kitapları {{!}} Pegem.net İnternetteki Kitapçınız | erişimtarihi = 3 Ocak 2021 | çalışma = www.pegem.net | arşivurl = https://web.archive.org/web/20140602133753/https://www.pegem.net/kitabevi/90243-Cocuk-ve-Ergen-Gelisimi-kitabi.aspx | arşivtarihi = 2 Haziran 2014}}</ref>. Bu gruba giren anne babalar genellikle hoşgörü ile boş vermeyi birbirine karıştırmaktadırlar, çocuklarına hiç karışmazlar, onlardan hiçbir şey istemez, onların istek ve gereklerine ise çok az yanıt verirler. Bu ebeveynler çocuklarını hiçbir şekilde denetlemez, davranışlarına sınırlama getirmezler<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" />. Bu tutum çocuğun sağlık hizmetlerini aksatarak çocuğun aslında istenmediğini hissettirmek ve çocuğa karşı düşmanca tutumlar beslemek olarak tarif edilebilir<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" />. Bu tip ailelerde yetişen çocuklarda kendisinden daha zayıf olanı ezme, tüm çevresine karşı nefret besleme, kimseye güvenememe, çevresindekilere düşmanca tutum sergileme düşüncelerine sahip olabilmektedirler<ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=https://doi.org/10.1007/s10802-009-9310-8|başlık=The Relationship Between Parenting and Delinquency: A Meta-analysis|tarih=1 Ağustos 2009|sayı=6|dil=İngilizce|sayfalar=749-775|çalışma=Journal of Abnormal Child Psychology|cilt=37|ad=Machteld|soyadı=Hoeve|issn=1573-2835|pmc=PMC2708328|pmid=19263213|doi=10.1007/s10802-009-9310-8|ad2=Judith Semon|ad3=Veroni I.|ad4=Peter H.|ad5=Wilma|ad6=Jan R. M.|soyadı2=Dubas|soyadı3=Eichelsheim|soyadı4=van der Laan|soyadı5=Smeenk|soyadı6=Gerris}}</ref>.
 
== '''Helikopter Ebeveynlik''' ==
Özellikle gelişmiş, refah düzeyi yüksek, sanayileşmiş Batı toplumlarında değişen toplumsal yaşam gereklilikleri doğrultusunda, çocukların mükemmel yetişkinler olarak yetişmesini amaçlayan ebeveynlik hedeflerinin, Türkiye bağlamında da sanayileşme, kırdan kente göç, eğitim düzeylerinin artması gibi toplumsal değişimler ile görülmeye başlandığı ifade edilmektedir (<ref name=":12">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://dergipark.org.tr/en/pub/deuefad/784493|başlık=TÜRKİYE’DE HELİKOPTER EBEVEYN SAHİBİ OLAN Y NESLİNİN, AİDİYET, YAŞAM BECERİSİ VE ÖZGÜVEN PROBLEMLERİ|tarih=22 Ekim 2020|sayı=2|dil=Türkçe|sayfalar=450-470|çalışma=Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi|cilt=7|ad=Çisil OKANT|soyadı=Yaşi̇n|issn=2147-4958|ad2=Nilüfer DEMİR|soyadı2=Özcan}}</ref>). Kağıtçıbaşı ve Ataca, söz konusu değişim ile birlikte ebeveynler için çocuğun ifade ettiği değerin değişim gösterdiğini savunmaktadır. Sosyoekonomik gelişme ile birlikte çocuğun, ailenin geçimine katkı sağlaması ya da yaşlılık dönemleri için ebeveynlere bir güvence sağlaması gibi maddi değerlerinin düştüğü; çocukların ana babalarına hissettirdiği gurur, başarı duygusu, neşe gibi psikolojik değerlerinin ise yükseldiği ortaya koyulmuştur <ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=https://iaap-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1464-0597.2005.00213.x|başlık=Value of Children and Family Change: A Three-Decade Portrait From Turkey|tarih=2005|sayı=3|dil=İngilizce|sayfalar=317-337|çalışma=Applied Psychology|cilt=54|ad=Cigdem|soyadı=Kagitcibasi|issn=1464-0597|doi=10.1111/j.1464-0597.2005.00213.x|ad2=Bilge|soyadı2=Ataca}}</ref>. Kırdan kente göç ve çocuğun psikolojik değerinin yükselmesi ile birlikte çocuğun değişen toplumsal yapının gerekliliklerine uygun bireyler olarak yetiştirilmesini gerektirecek ana-babalık hedefleri şekillenmiştir <ref>https://izmir.psikolog.org.tr/index.php?lang=izmir&url=tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpy1301996120140000m000078.pdf&</ref>.
 
Sosyalleşen, içine doğduğu kültürü edinen çocuğun bu süreci yaşamasında ona en büyük desteği ve rehberliği sağlayan kişiler anne-babasıdır <ref>{{Web kaynağı | url = https://press.ku.edu.tr/kitap/ana-babalik/ | başlık = Ana Babalık | erişimtarihi = 4 Ocak 2021 | tarih = | dil = tr-TR | çalışma = Kağıtçıbaşı, Ç. (2017). Kültür ve ana babalık: Kuram ve uygulama çıkarsamaları. M. Sayıl ve B. Selçuk (Ed.), Ana babalık kuram ve araştırma içinde (s. 61-79). Koç Üniversitesi Yayınları. | yayıncı = | arşivengelli = evet}}</ref>. Çocuğun sosyalleştirilme sürecinde etkin bir katılım sağlayan ebeveynler çocuğun gelişimi için birçok olumlu sonucun ortaya çıkmasını sağlayabilmektedir <ref name=":11">{{Web kaynağı | url = https://press.ku.edu.tr/kitap/ana-babalik/ | başlık = Ana Babalık | erişimtarihi = 4 Ocak 2021 | tarih = | dil = tr-TR | çalışma = Çorapçı, F. (2012). Ailede duygu sosyalleştirme süreci ve çocuğun sosyo-duygusal gelişimi. M. Sayıl ve B. Selçuk (Ed.), Ana babalık kuram ve araştırma içinde (s. 271-289). Koç Üniversitesi Yayınları. | yayıncı = | arşivurl = https://web.archive.org/web/20210119182035/https://press.ku.edu.tr/kitap/ana-babalik/ | arşivtarihi = 19 Ocak 2021}}</ref>. Ancak ebeveyn katılımı ile görülen birçok olumlu sonucun karşısında, katılım ve denetim ile çocuğun özerkliği arasında bir dengenin kurulamaması çocuk için olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir <ref name=":22">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://doi.org/10.1007/s10826-013-9716-3|başlık=Helping or Hovering? The Effects of Helicopter Parenting on College Students’ Well-Being|tarih=1 Nisan 2014|sayı=3|dil=İngilizce|sayfalar=548-557|çalışma=Journal of Child and Family Studies|cilt=23|ad=Holly H.|soyadı=Schiffrin|issn=1573-2843|doi=10.1007/s10826-013-9716-3|ad2=Miriam|ad3=Haley|ad4=Katherine A.|ad5=Mindy J.|ad6=Taryn|soyadı2=Liss|soyadı3=Miles-McLean|soyadı4=Geary|soyadı5=Erchull|soyadı6=Tashner}}</ref>.  Yukarıda belirtildiği üzere, çocukların içinde yaşanılan toplumun gerekliliklerine sahip olarak yetişmeleri için şekillenen hedefler, anne-babanın müdahaleci katılımı sebebiyle olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir <ref name=":12" />. Ebeveynlerin, çocuklarının yaşamlarına aşırı müdahalesine işaret eden helikopter ebeveynlik hedefleri, çocukları potansiyel olumsuz sonuçlardan korumak ve başarıyı garantilemek için tasarlanmaktadır <ref name=":32">{{Akademik dergi kaynağı|url=https://doi.org/10.1108/ET-10-2012-0096|başlık=Helicopter parents: an examination of the correlates of over-parenting of college students|tarih=1 Ocak 2014|sayı=4|sayfalar=314-328|çalışma=Education + Training|cilt=56|ad=Jill|soyadı=C. Bradley-Geist|issn=0040-0912|doi=10.1108/ET-10-2012-0096|ad2=Julie|soyadı2=B. Olson-Buchanan}}</ref>. Bu doğrultuda hareket eden helikopter ebeveynlerin en fazla öne çıkan nitelikleri, çocuklarına dair başarı beklentilerinin çok yüksek olması ve abartılı olarak çocuklarını hayatlarının tek ilgi odağı yapmaları, çocuklarının genç yetişkinlik dönemlerinde dahi bireysel yaşantılarına müdahil olmaları <ref name=":02" />,  sıklıkla çocuklarından söz etmeleri, çocuklarının her anını etkinliklerle doldurmaya çalışmaları, çocuğun yapabileceği işleri ve sorumlulukları onun yerine yapmaları, karşılaşılan problemleri çocuğunun yerine çözmeye çalışmaları, çocuğun okul hayatı ve problemleri ile öğretmene rahatsızlık verecek ölçüde ilgilenmeleri <ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1741-3737.2012.00987.x|başlık=Helicopter Parents and Landing Pad Kids: Intense Parental Support of Grown Children|tarih=2012|sayı=4|dil=İngilizce|sayfalar=880-896|çalışma=Journal of Marriage and Family|cilt=74|ad=Karen L.|soyadı=Fingerman|issn=1741-3737|pmc=PMC4553417|pmid=26336323|doi=10.1111/j.1741-3737.2012.00987.x|ad2=Yen-Pi|ad3=Eric D.|ad4=Steven|ad5=Frank|ad6=Kira S.|soyadı2=Cheng|soyadı3=Wesselmann|soyadı4=Zarit|soyadı5=Furstenberg|soyadı6=Birditt}}</ref> <ref name=":32" /> olarak ifade edilmektedir. Helikopter ebeveynlerin yukarıda sıralanan özellikleri itibariyle çocuklarında, özellikle üniversite ve iş yaşamı boyunca bir takım olumsuz sonuçların görüldüğü belirtilmektedir <ref name=":02" />
 
Terri LeMoyne ve Tom Buchanan tarafından üniversite öğrencileri ile yürütülen bir çalışmada, helikopter ebeveynliğe maruz kalma ile öznel iyi oluş arasında olumsuz yönde; helikopter ebeveynliğe maruz kalma ile eğlence amaçlı ağrı kesici tüketimi arasında ise olumlu yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Helikopter ebeveynlerin, çocuklarının problemlerine kendi problemleri gibi yaklaşarak çözme çabası, hayatlarına sıklıkla müdahale etmesi, üniversite öğrencilerinin iyi oluşlarını olumsuz yönde etkilemekte ve depresyon, kaygı gibi psikopatolojilere daha kolay yakalanmalarına neden olmaktadır<ref>{{Akademik dergi kaynağı|url=https://doi.org/10.1080/02732173.2011.574038|başlık=Does “Hovering” Matter? Helicopter Parenting and Its Effect on Well-Being|tarih=1 Temmuz 2011|sayı=4|sayfalar=399-418|çalışma=Sociological Spectrum|cilt=31|ad=Terri|soyadı=LeMoyne|issn=0273-2173|doi=10.1080/02732173.2011.574038|ad2=Tom|soyadı2=Buchanan}}</ref>. Benzer şekilde, Schiffrin ve ark. tarafından üniversite öğrencileri ile yürütülen bir çalışmada, anne-babalarının yüksek katılımını ve müdahalesini bildiren öğrencilerin, daha yüksek düzeyde depresif belirtiler ve daha düşük düzeyde yaşam doyumu bildirdikleri görülmüştür. Bununla birlikte, öğrencilerin öznel iyi oluşları ile algılanan helikopter ebeveynlik arasında olumsuz bir ilişki olduğu ortaya konulmuş ve öznel iyi oluşun olumsuz etkilenmesinin nedeni, öğrencilerin özerklik ve yeterlilik hislerinin, helikopter ebeveynler tarafından zedelenmesi olarak belirtilmiştir <ref name=":22" />. Odenweller, Booth-Butterfield ve Weber, helikopter ebeveynliğin sonuçlarını incelediği çalışmasında, çalışmanın örneklemini yalnızca üniversite öğrencileri ile sınırlı tutmamış, Y kuşağı olarak nitelendirilen 1982 yılı ve sonra doğumlu bireyleri katılımcı olarak belirlemiştir. Yapılan çalışmadan elde edilen sonuçlar, helikopter ebeveynlik ile otoriter ebevenylik stili, katılımcılarda uyma eğilimi ve diğerlerine bağımlılık  arasında olumlu bir ilişki olduğunu göstermiştir. Otoriter ebeveynlik, katılımcılarda uyma eğilimi ve diğerlerine bağımlılığın, algılanan helikopter ebeveynlik ile birlikte yükselmesi, helikopter ebeveynlerin çocukların ihtiyaç duyduğu özerkliğe imkan tanımayacak şekilde sosyalleştirildiğine işaret etmektedir <ref name=":02" />.
925.627

değişiklik