"Yalı" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir)
(6 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7)
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
 
{{Diğer anlamı2|Yalı}}
[[Dosya:Edibefendi.jpg|thumbküçükresim|220px|[[Edib Efendi Yalısı]]]]
[[Dosya:İstanbul-Edib Efendi Yalısı (Kandilli) - Şubat 2013.ogv|thumbküçükresim|220px|[[Edib Efendi Yalısı]] ve çevresi]]
'''Yalı''', [[İstanbul Boğazı]]'nın iki yakasına dağılmış, denize sıfır, genelde iki, bazen de üç katlı olabilen konutlara verilen genel addır.
 
Osmanlı döneminde kıyılara inşa edilmeye başlanan yalılar, Boğaziçi mimarisinin en seçkin örneklerinden olmuş ve yıllar boyunca İstanbul Boğazı ile özdeşleştirilegelmiştir. Yüzyıllar boyunca İstanbul Boğazı'nın iki yakasında yapılan yalılardan günümüze ulaşanların sayısı yaklaşık 360'tır.<ref name="hürriyet-arşiv">{{Web kaynağı | url = http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?viewid=586796 | başlık = İstanbul'un gerdanında parıldayan incilere yolculuk | erişimtarihi = 24 Kasım 2009 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20070111051938/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?viewid=586796 | arşivtarihi = 11 Ocak 2007 | ölüurl = hayır }}</ref> Yalıların en büyük özelliği lebiderya, yani denize sıfır konutlar olmaları olsa da, zaman içinde kimi yalılar gerek konut sahiplerince mekân kazanmak için önleri toprak doldurularak, gerekse kıyı şeridine yol yapmak için belediye tarafından geri plana alınarak denizden kısmen uzaklaşmıştır.<ref name="beşiktaşgazetesi">{{Web kaynağı | url = http://www.besiktasgazetesi.com/category/besiktas-yasam/mahalleler/ | başlık = Arnavutköy, Beşiktaş | erişimtarihi = 24 Kasım 2009 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20110215214345/http://www.besiktasgazetesi.com/category/besiktas-yasam/mahalleler/ | arşivtarihi = 15 Şubat 2011 | ölüurl = yes evet}}</ref> Günümüzde büyük çoğunluğu hâlen eski hâllerini koruyan yalılar, hem İstanbul şehrinin, hem de Türkiye'nin en pahalı taşınmazları arasında yer alırlar.<ref name="habergunluk">{{Web kaynağı | url = http://www.habergunluk.com/Emlak/1469-Iste-Bogaz-in-en-pahali-10-yalisi-_.html | başlık = İşte Boğaz en pahalı 10 yalısı | erişimtarihi = 24 Kasım 2009 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20090705095324/http://www.habergunluk.com/Emlak/1469-Iste-Bogaz-in-en-pahali-10-yalisi-_.html | arşivtarihi = 5 Temmuz 2009 | ölüurl = hayır }}</ref><ref name="tes">{{Web kaynağı | url = http://tes.110mb.com/album/istanbul/ist_07_4_gun_01.html | başlık = İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi | erişimtarihi = 24 Kasım 2009 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20101020212552/http://tes.110mb.com/album/istanbul/ist_07_4_gun_01.html | arşivtarihi = 20 Ekim 2010 | ölüurl = yes evet}}</ref> Boğaziçi yalılarının değerleri en yüksek olanları arasında [[Hasip Paşa Yalısı]], [[Muhsinizade Yalısı]], [[Ahmet Fethi Paşa Yalısı]], [[Tophane Müşiri Zeki Paşa Yalısı]], [[Kıbrıslı Yalısı]], [[Tahsin Bey Yalısı]], [[Kont Ostrorog Yalısı]], [[Şehzade Burhaneddin Efendi Yalısı]], [[Zarif Mustafa Paşa Yalısı]] ve [[Nuri Paşa Yalısı]], [[Esma Sultan Yalısı]], Emine Valide Paşa Yalısı, Mısırlı Yusuf Ziya Paşa Yalısı, Ahmed Mithad Efendi Yalısı, Huber Yalısı vardır.<ref name="habergunluk"/><ref>{{Web kaynağı | url = https://listelist.com/istanbul-yalilari/ | başlık = yalılar | erişimtarihi = | tarih = | çalışma = | yayıncı = | arşivurl = https://web.archive.org/web/20151116002411/https://listelist.com/istanbul-yalilari/ | arşivtarihi = 16 Kasım 2015 | ölüurl = no hayır}}</ref>
 
== Etimoloji ==
[[Dosya:Arnavutköy-franzconde3.jpg|thumbküçükresim|220px|[[Beşiktaş]]'ın [[Arnavutköy, Beşiktaş|Arnavutköy]] mahallesinde yer alan yalılar.]]
Yalı, kelime anlamı olarak geçmişte [[kıyı]] anlamını içermiştir.<ref>{{dergi kaynağı |dergi=[[NTV Tarih]] |başlık=Yalı nedir, sadece Boğaziçi kıyısındaki evlere mi denir? |sayfalar=sf. 102 |ilk=Necdet |son=Sakaoğlu |yazarlink=Necdet Sakaoğlu |tarih=Kasım 2012 |sayı=46. sayı}}</ref> Bu sözcük Yunanca sahil, kıyı anlamına gelen γιαλός sözcüğünden gelir.<ref>https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%B3%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CF%8C%CF%82</ref> [[Bodrum, Muğla|Bodrum]]'daki [[Bitez]] yalısı, kuş türü [[yalıçapkını]], deyim olarak "yalı kazığı", "Yalı kenarında zülfüm tararım" türküsü, [[Kırım]]'daki [[Yalıboyu]] bölgesi bu eski anlamın izleridir.
 
== Mimarî özellikleri ==
Osmanlı yalılarının mimari özellikleri sahiplerinin sosyal sınıfına göre değişiklik gösterirdi.<ref name="tes"/> Müslüman yalıları arasında boşluklar bulunurken, gayrimüslim yalıları ise genelde bitişik nizamda inşa edilirdi.<ref name="tes"/><ref name="bura">{{Web kaynağı | url = http://www.bura.org.tr/haberler/haberoku.asp?hid=60 | başlık = Boğaziçi University Reunion Association | erişimtarihi = 24 Kasım 2009 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20060614025956/http://bura.org.tr/haberler/haberoku.asp?hid=60 | arşivtarihi = 14 Haziran 2006 | ölüurl = yes evet}}</ref> Yalılar genel olarak 2 ilâ 3 katlı olarak yapılır ve renkleri gül kurusuyla bordo arasında değişirdi. Gayrimüslim yalıları daha koyu renkler taşırdı.<ref name="tes"/> Bu renk geleneği son yıllarda değişmiş Boğaziçi yalılarının rengârenk boyandığı görülmüştür. Genelde [[balkon]] ögesi bulunmayan yalılarda bunun yerine geniş [[cumba]]lar kullanılmış ve yalıların tümünde kayıkhane denen bir küçük [[iskele]] ile yalıların simgesi olan çiçek bahçeleri olmuştur.<ref name="tes"/>
 
== Kaynakça ==
909.013

değişiklik