"Varoluşçuluk" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir)
k (düzeltme)
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
[[Dosya:Kierkegaard-Dostoyevsky-Nietzsche-Sartre.jpg|thumbküçükresim|sağ|Soldan sağa ve yukarıdan aşağıya olacak biçimde: [[Kierkegaard]], [[Dostoyevski]], [[Nietzsche]], [[Sartre]]]]
 
'''Varoluşçuluk''' veya '''egzistansiyalizm''', 19. yüzyıl sonları ile 20. yüzyılda kendi içlerindeki derin öğretisel farklılıklarına karşın<ref>Crowell, Steven (October 2010). "Existentialism".''Stanford Encyclopedia of Philosophy''.</ref><ref>ohn Macquarrie, ''Existentialism'', New York (1972), pp. 18–21.</ref><ref>''Oxford Companion to Philosophy'', ed. Ted Honderich, New York (1995), p. 259.</ref> felsefi düşüncenin salt düşünen özne ile değil eyleyen, duyumsayan, yaşayan bir birey olarak insan öznesi ile başladığı inancını paylaşan belli başlı Avrupalı filozofların<ref>John Macquarrie, ''Existentialism'', New York (1972), pp. 14–15.</ref> çalışmalarına karşılık gelen terim. Varoluşçu düşüncede her ne kadar 'özgürlük' yaygın olarak tepe nokta kabul edilse de akımın ilksel erdemi, otantisitedir.<ref>Flynn, Thomas (2006). ''Existentialism - A Very Short Introduction''. New York: Oxford University Press Inc. p. xi.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Özel:BookSources/0-19-280428-6|0-19-280428-6]].</ref> Varoluşçuluğa göre bireyin başlangıç noktası "varoluşsal tutum" olarak adlandırılan tutumla, yani görünürde anlamsız veya absürt bir dünya karşısında bir kopma ve keşmekeşlik duygusu ile nitelenir.<ref>Robert C. Solomon, ''Existentialism'' (McGraw-Hill, 1974, pp. 1–2).</ref> Pek çok Varoluşçu, geleneksel ya da akademik felsefeyi biçim ve biçemsel yönden gerçek insan deneyiminden fazlasıyla soyut ve uzak olarak görmüştür.<ref>Ernst Breisach, ''Introduction to Modern Existentialism'', New York (1962), p. 5.</ref><ref>Walter Kaufmann, ''Existentialism: From Dostoyevesky to Sartre'', New York (1956) p. 12.</ref> [[psikoloji|Ruhbilimsel]] ve [[kültür]]el devinimlerin bireysel deneyimlerle birlikte var olabileceğini savunan bu felsefi akımda, [[ahlâk|erdemlilik]] ve [[bilim felsefesi|bilimsel düşünce]] birlikteliğinin insan var oluşunu anlamlandırmak için yeterli olamayacağını, bundan dolayı mevcut birlikteliğin gerçek değer yargıları içinde yönetilen ileri düzey bir kategori olduğu düşünülmüştür. İnsanın varoluşunu anlamlandırma, kesin olarak bahsedilen bu otantik gerçeklikle mümkündür.<ref>
</ref><ref>
Stewart, Jon. ''Kierkegaard ve Varoluşçuluk''. Farnham, İngiltere, 2010, s. ix
</ref><ref name=Crowell2010Stanford>(''Gerçeklik'' - Var oluş bağlamında, bireysel gerçekliğin oluşması: [[ruh]] veya [[mizaç]].)</ref><ref>{{Kitap kaynağı | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/authentic | başlık=Merriam Webster entry for "authentic" | erişim-tarihierişimtarihi=11 Ağustos 2012 | arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20121101104829/http://www.merriam-webster.com/dictionary/authentic | arşiv-tarihiarşivtarihi=1 Kasım 2012 | ölüurl=hayır }}</ref>
 
Varoluşçuluk, 19. yüzyılın ortalarında, baskın sistematik felsefeye karşı bir tepki olarak doğmuştur. [[Søren Kierkegaard]], kendisi terimi hiç kullanmamış olsa da<ref>However he did title his 1846 book ''Concluding Unscientific Postscript to Philosophical Fragments'', (Subtitle) A Mimical-Pathetic-Dialectical Compilation an Existential Contribution, and mentioned the term on pages 121-122, 191, 350-351, 387ff of that book. and he did, in fact, use it like this:</ref> genel olarak ilk varoluşçu filozof olarak kabul edilir.<ref name=Crowell2010Stanford/><ref>Marino, Gordon. ''Varoluşçuluğun Yazınsal Temelleri'' (Modern Kütüphane, 2004, s. ix, 3).
</ref><ref name=McDonald2009Stanford>
{{Ansiklopedi kaynağı|son=McDonald |ilk=William | başlık=Søren Kierkegaard | encyclopediaansiklopedi=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] (2009 Yaz Dönemi Baskısı) | editör=Edward N. Zalta | url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2009/entries/kierkegaard/}}
</ref>
Kierkegaard hayata bir anlam yükleme sorumluluğunun da bir hayatı tutkuyla, ciddiyetle ve "otantik" yaşama sorumluluğunun da toplumun ya da dinlerin değil, sadece ama sadece bireyin omuzlarında olduğunu düşünür.<ref>Watts, Michael. ''Kierkegaard'' (Oneworld, 2003, pp.4-6).</ref><ref>Lowrie, Walter. ''Kierkegaard's attack upon "Christendom"''(Princeton, 1969, pp. 37-40).</ref> [[Hegelcilik]] ve [[Kantçılık|Kantçılığa]] karşı olarak,<ref name=Crowell2010Stanford/><ref name=McDonald2009Stanford/>
</ref><ref>
Lowrie, Walter. ''Kierkegaard'ın Hristiyanlık Üzerine Eleştirileri'' (Princeton, 1969, sn. 37-40).
</ref> Varoluşçuluk [[II. Dünya Savaşı]]'nı izleyen günlerden sonra tanınmaya başlanmıştır. Varoluşçuluk felsefenin yanı sıra, [[teoloji|dinbilim]], sanat, [[drama|tiyatro]], [[resim]], [[edebiyat|yazın]] ve [[psikoloji|ruhbilim]] dallarını da etkilemiştir.<ref>{{Kitap kaynağı | url=http://books.google.ca/books?id=NSvRzPye-gEC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=psychoanalysis&f=false | son=Guignon and Pereboom, Derk | ilk=Charles B. | başlık=Existentialism: basic writings | yayımcı=Hackett Publishing | yıl=2001 | sayfalar=xiii | erişim-tarihierişimtarihi=11 Ağustos 2012 | arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20131112083828/http://books.google.ca/books?id=NSvRzPye-gEC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=psychoanalysis&f=false | arşiv-tarihiarşivtarihi=12 Kasım 2013 | ölüurl=hayır }}</ref>
 
Bilim insanları genellikle varoluşçuluk düşünürlerinin kendi aralarındaki bakış açılarında yaşanan farklılığı, diğer filozofların yaşadığından daha fazla bulmaktadır.<ref name=Crowell2010Stanford>{{Ansiklopedi kaynağı| url=http://plato.stanford.edu/entries/existentialism/ | başlık=Existentialism | ilk=Steven | son=Crowell |tarih=Ekim 2010 |erişimtarihi=12 Nisan 2012}}
İnsan ve insan dışı evren sık sık mevcut şartlar ekseninde açıklanmıştır. Bu algı ekseninde açıklanmaya çalışılan bir olgudur. Öyle ki bir kuş veya herhangi bir varlığın var olan algı ile değerlendirilmesi gerektiği ortak bir görüştür. Yine de birçok varoluşçu düşünüre göre, bu pek de gerçekçi olmayan bir var oluşu teşkil edecektir. Bunun yerine, insanın tanımlanmasındaki ölçütün bireysel devinim (1) ve bireyin kendi hareketleri için edindiği sorumluluk (2) olduğu, bazı düşünürler tarafından dile getirilmektedir. Örneğin, insanlara karşı acımasızca davranışlarda bulunan kişiler, bu davranışları ile bir zalim olarak tanımlanır. Ayrıca, acımasızca davranışlarda bulunan bu tür insanlar kendilerini yeni bir kimlikten sorumlu tutar (acımasız bir insan). Bu da insan doğasının aksine suça tahammül etmek biçiminde ortaya çıkar.
 
Sartre "[[Varoluşçuluk ve Hümanizm]]" adlı konferansında der ki: "Tüm var oluşun başlangıcı insandır, insan kendi ile yüzleştiğinde, dünyadaki varlık hissi insanın içini kaplar ve daha sonra birey bu algının içerisinde kendini tanımlar. Tabii ki, bu iyimser düşünüşü kastediğimizde: Birey, zalim bir insan olmak yerine birçok farklı yol içinde hareket etmeyi seçebilir. Burada açık olan şudur ki, insanların iyi veya kötü olmayı seçebilmeleri için, aslında onların elinde zoraki bir esas olabilecek hiçbir şey yoktur.<ref>{{Kitap kaynağı| son = Baird | ilk = Forrest E. | yazarbağı = | yardımcıyazarlar eşyazarlar= Walter Kaufmann | başlık = From Plato to Derrida | yayımcı = Pearson Prentice Hall | yıl = 2008 |yer = Upper Saddle River, New Jersey | sayfalar = | url = |doi= | isbn = 0-13-158591-6 }}</ref>
 
=== Gerçeğin yitimi ===
Dünyadaki anlam yitimi nedeni ile, herhangi bir zamanda, her şey herkes için geçerli olabilir. Bu kaybolan gerçeğin içinde birey; hiç hesapta olmayan trajik bir olay ile karşı karşıya kalabilir. Absürt kavramı tarih boyunca edebiyatta önemli bir yerde olmuştur. Søren Kierkegaard, [[Franz Kafka]], [[Fyodor Dostoyevski]], Jean-Paul Sartre ve [[Albert Camus]]'a kadar birçok kişi, dünyadaki belirsizleşen gerçeği tanımlayan edebî çalışmalarda bulunmuştur.
 
Anlamsızlığın insan yaşamındaki yıkıcı etkileri, "anlamsızlık" sorunu ile paralel olacaktır. Nitekim Albert Camus, yaşamın temel sorununu intihar olarak göstererek [[Sisifos Söyleni (kitap)|Sisifos Söyleni]] adlı yapıtında: "Felsefenin gerçekten ciddi olan yegâne sorunu intihardır." demiştir. Bu düşünceye karşı olarak, insan yaşamında rastlanılan yıkıcı sonuçların birçok biçimiyle yüzleşmesi intihar ile ilişkilendirilir. Varoluşçu düşünürlerin birçoğu "anlamlılık" kavramının yıkıldığı ve bu durumda her şeyin tehlikeli bir korku hâline geldiğini savunmuştur. Böylece varoluşçu düşüncenin temellerinde var olan anlamsızlık yani absürt yapı ortaya çıkmıştır. Her şeyin anlamlılığının çözülmesi olasılığı varoluşçuluğa tabiatı itibarıyla karşıt olan dinginciliğe/kabulleniciliğe bir tehdittir.<ref>{{Web kaynağı | yazar = Jean-Paul Sartre | url = http://www.marxists.org/reference/archive/sartre/works/exist/sartre.htm | başlık = Existentialism is a Humanism, Jean-Paul Sartre 1946 | yayıncı = [[Marxists Internet Archive]] | erişimtarihi = 8 Mart 2010 | arşivurl = https://web.archive.org/web/20110614220253/http://www.marxists.org/reference/archive/sartre/works/exist/sartre.htm | arşivtarihi = 14 Haziran 2011 | ölüurl = hayır }}</ref> İntiharın mümkünlüğünün bütün insanları varoluşçu yaptığı da söylenir.<ref>{{Dergi kaynağı|başlık=Suicide and Self-Deception|yazar=E Keen|yayıncı=Psychoanalytic Review|tarih=1973|url=http://www.pep-web.org/document.php?id=PSAR.060.0575A|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->|erişim-tarihierişimtarihi=11 Ağustos 2012|arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20180918184933/http://www.pep-web.org/document.php?id=PSAR.060.0575A|arşiv-tarihiarşivtarihi=18 Eylül 2018|ölüurl=hayır}}</ref>
 
=== Olgusal gerçeklik ===
Varoluşçu etik, için söylenebilecek en önemli özellik onun bir özgürlük etiği olduğudur. Günümüz insanın içinde bulunduğu şartları tanımladıktan sonra insanların aslında bu ortamda sahip oldukları en önemli duygu olan özgürlük duygusu üzerine eğilerek uygulamaya yönelik bir etik anlayışıdır. Bunun birincil nedeni, varoluşçu filozofların özgürlük kavramını sadece bir felsefe içindeki kavramsal bir problem olarak görmeyip uygulamaya yönelik bir problem olarak görmesidir.
 
Felsefesinin temellerini doğrudan ve yaşanan deneyimlerin oluşturduğu [[Simone de Beauvoir]] için etik, pratik anlamda özgürlüğü gerçekleştirmektir. Çünkü özgürlük, tüm insani değerlerin temelidir. Özgürlük Tanrı’nın verdiği bir şey değildir. İnsanın her gün kendisi için yeniden savaşmak zorunda olduğu bir olanaktır. İnsan var olduğuna göre, onun kendisini sürekli olarak yeniden yapması gerekir. Onun eylemleri daima bir amaca doğru hareket eder. Bu amaç özgürlüktür. Etik, insanların karşılaştıkları sorunlara çözüm bulmak amacıyla vardır. Beauvoir etiğin bu amacını, bireyi her türlü otoriteden kurtarmakla, onu özgür kılmakla gerçekleştireceğine inanır.<ref>{{Web kaynağı | url = https://www.atauni.edu.tr/yuklemeler/91879ff02f0480bd4ae14fe674569171.pdf | başlık = Simone De Beauvoir Yaşama Sanatı Olarak Etik, Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Anabilim Dalı | yazar = Filiz Bayoğlu | erişim tarihi erişimtarihi= 1 Nisan 2020 | arşivengelli = evet | arşiv-url arşivurl= https://web.archive.org/web/20200424163529/https://www.atauni.edu.tr/yuklemeler/91879ff02f0480bd4ae14fe674569171.pdf | arşiv-tarihi arşivtarihi= 24 Nisan 2020 | ölüurl = hayır }}</ref>
 
== Notlar ==
== İleri Okuma(İngilizce) ==
{{Kaynak başı}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Appignanesi|ad=Richard|yardımcıyazarlareşyazarlar=and [[Oscar Zarate]]|başlık=Introducing Existentialism|yıl=2001|yayıncı=Icon|konumyer=Cambridge, UK|isbn=1-84046-266-3}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Appignanesi|ad=Richard|başlık=Introducing Existentialism|yıl=2006|baskıbasım=3rd|yayıncı=Icon Books (UK), Totem Books (USA)|konumyer=Thriplow, Cambridge|isbn=1-84046-717-7}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Cooper|ad=David E.|başlık=Existentialism: A Reconstruction|yıl=1999|baskıbasım=2nd|yayıncı=Blackwell|konumyer=Oxford, UK|isbn=0-631-21322-8}}
*{{Kitap kaynağı|soyadı=Deurzen|ad=Emmy van|başlık=Everyday Mysteries: a Handbook of Existential Psychotherapy|yıl=2010|baskıbasım=2nd|yayıncı=Routledge|konum yer= Londra|isbn=978-0-415-37643-3}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Attack Upon Christendom |yıl=1855|ad=Søren |soyadı=Kierkegaard}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=The Concept of Anxiety |yıl=1843|ad=Søren |soyadı=Kierkegaard}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=The Sickness Unto Death |yıl=1849|ad=Søren |soyadı=Kierkegaard}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Works of Love |yıl=1847|ad=Søren |soyadı=Kierkegaard}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Luper|ad=Steven (ed.)|başlık=Existing: An Introduction to Existential Thought|yıl=2000|yayıncı=Mayfield|konumyer=Mountain View, California|isbn=0-7674-0587-0}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Marino|ad=Gordon (ed.)|başlık=Basic Writings of Existentialism|url=https://archive.org/details/basicwritingsofe00gord|yıl=2004|yayıncı=Modern Library|konumyer=New York|isbn=0-375-75989-1}}
* {{Kitap kaynağı |başlık=Phenomenology of Perception |url=https://archive.org/details/phenomenologyofp0000merl |yıl=1962 |ad=M. |soyadı=Merleau-Ponty |translated=Colin Smith |konumyer=New York |yayıncı=Routledge and Kegan Paul }}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Nihilism: The Root of the Revolution of the Modern Age|url=http://www.columbia.edu/cu/augustine/arch/nihilism.html|soyadı=Rose{{Ölü{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }} bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}|ad=Eugene (Fr. Seraphim)|yazarbağı=Seraphim Rose|yayıncı=Saint Herman Press (1 September 1994)|isbn=0-938635-15-8|yıl=1994|erişim-tarihierişimtarihi=11 Ağustos 2012|arşiv-urlarşivurl=https://web.archive.org/web/20130302192424/http://www.columbia.edu/cu/augustine/arch/nihilism.html|arşiv-tarihiarşivtarihi=2 Mart 2013|ölüurl=hayır}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Being and Nothingness |yıl=1943|ad=Jean-Paul |soyadı=Sartre }}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Existentialism and Humanism |yıl=1945|ad=Jean-Paul |soyadı=Sartre }}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Stewart|ad=Jon (ed.)|başlık=Kierkegaard and Existentialism|yıl=2011|yayıncı=Ashgate|konumyer=Farnham, England|isbn=978-1-4094-2641-7}}
* {{Kitap kaynağı|soyadı=Solomon|ad=Robert C. (ed.)|yazarbağı=Robert C. Solomon|başlık=Existentialism|yıl=2005|baskıbasım=2nd|yayıncı=Oxford University Press|konumyer=New York|isbn=0-19-517463-1}}
* {{Kitap kaynağı|başlık=Existentialism: A Beginner's Guide |ad=Thomas E. |soyadı=Wartenberg }}
{{Kaynak sonu}}
917.179

değişiklik