"Paris Komünü" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir)
(Kaynaksız şablonuna tarih eklendi. Kaynak)
k (Bot v3: Kaynak ve içerik düzenleme (hata bildir))
 
== Arka plan ==
[[Dosya:Colonne vendome.jpg|thumbküçükresim|250px|sol|Vendôme Sütunu'nun yıkılışı]]
Komün, Fransızların yenilgisiyle sonuçlanan [[Fransız-Prusya Savaşı]]’nın ardından Paris’teki tüm devrimci eğilimlerin sivil bir ayaklanma başlatmasıyla kuruldu. 1870 yılında [[III. Napolyon]] tarafından başlatılan savaş, Fransızlar için bir felakete döndü ve Kasım ayıyla birlikte Paris kuşatma altına girdi. İlerleyen yıllar boyunca başkentte zengin ve yoksul arasındaki uçurum genişlemişti. Yiyecek stoklarının azalması ve süren [[Prusya]] bombardımanı yaygın bir hoşnutsuzluk yaratıyordu. Emekçiler ilerici düşüncelere daha açık hale gelmişlerdi. Şehrin kendi seçtiği Komünle kendi kendini yönetiyor olması gerektiği fikri birçok Fransız kasabası tarafından hoşnutlukla karşılandı ama zapt edilmesi zor bulunan halk kitlesinin bu isteği hükûmet tarafından reddedildi. İktisadi idare için, [[Sosyalizm|sosyalist]] olması gerekmeyen, daha birleşmiş ama daha belirsiz bir istek ''“La Sociale!”'' haykırışında toplandı.
 
 
== Komünün isyanı ve doğası ==
[[Dosya:Communecannon.jpg|thumbküçükresim|240px|sol|Paris halkı topları Montmartre’a taşıyor.]]
[[Dosya:Barricades pres de Ministere de la Marine et l'Hötel Crillon.jpg|thumbküçükresim|240px|Paris Komünü sırasında [[Concorde Meydanı]] yanındaki barikatlar.]]
[[Dosya:Commune 28 mars.jpeg|thumbküçükresim|240px|Komün seçim sonuçlarının kutlamaları, 28 Mart 1871.]]
Prusyalılar kısa bir süre için Paris’e girdiler ve şehri olaysız terk ettiler. Fakat Paris savaş tazminatı ödeninceye kadar kuşatma altında kalmaya devam etti.
 
 
Komünün (daha doğru bir deyişle “Komünal Konsey”in) 92 üyesinin içinde vasıflı işçiler, birçok profesyonel (doktor ve gazeteci) ve reformcu cumhuriyetçilerden, değişik sosyalist anlayışlara sahip insanlara, [[Fransız Devrimi|1789 Devrimine]] özlem duyan Jakobenlere kadar çok sayıda siyasi eylemci vardı. Karizmatik sosyalist [[Louis Auguste Blanqui]] Konsey Başkanı seçildi fakat bu seçim Blanqui 17 Martta tutuklandığı ve gizli bir hapishanede tutulduğu için onun yokluğunda gerçekleşti. Yerel bölgelerin kuşatmadan kalan örgütlenmeyi sürdürmesine rağmen Paris Komünü 28 Martta ilan edildi.
[[Dosya:Communepawnshop.jpg|thumbküçükresim|240px|sağ|Devrimin ardından işçilerin rehindeki aletleri onlara geri veriliyor.]]
İç farklılıklara rağmen, Konsey iki milyonluk bir şehrin temel hizmetlerini yerine getirmek konusunda iyi bir başlangıç yaptı; belirli ilkelerde, sosyal bir devrimden ziyade ilerici bir sosyal demokrasiye benzeyen bir konsensüs sağlanabiliyordu. Zamanın azlığından dolayı (Komün 60 günden az bir süre iktidarda kalmayı başarabildi) yalnızca birkaç emir gerçekten uygulanabildi. Bu emirler şöyleydi: tüm kuşatma boyunca kiraların hafifletilmesi (çünkü kuşatma sırasına tarla sahipleri tarafından oldukça arttırılmıştı); Paris pastanelerinde gece işinin kaldırılması; giyotinin kaldırılması; etkin görev sırasında öldürülen Ulusal Muhafızların eşlerine olduğu kadar, eğer varsa çocuklarına da aylık bağlanması; savaş sırasında tüm işçiler aletlerini rehine vermeye zorlandığından şimdi hepsinin karşılıksız iadesi; borçların ertelenmesi ve faizin kaldırılması; reformist ilkelerden önemli bir kopuş olarak, sahipleri tarafından terkedilmiş fabrikaları işçilerin işletmeye devam etmesi.
 
 
== Saldırı ==
[[Dosya:Communeprisoners.jpg|thumbküçükresim|240px|sol|Yenilginin ardından, Komüncüler asker kontrolünde Versay’a kadar yürütüldü.]]
Komün, 2 Nisan itibarıyla Versay Ordusu’nun hükûmet güçleri tarafından saldırıya uğradı ve şehir bombardımana tutuldu. Hükûmet anlaşma yapmaya yanaşmadı.
 
 
==Yenilgi sonrası==
{{Ana madde|Paris Komünü üyeleri}}
[[Dosya:Paris 1871 - communards.jpg|thumbküçükresim|200px|sağ|Tabut içindeki öldürülmüş Komün üyeleri]]
Çok ciddi misillemeler yapıldı. Komünü destekleyenlerin suçlanacağı duyuruldu. Bazı önemli destekçiler şimdi Komüncüler Duvarı denilen [[Père Lachaise Mezarlığı]]'ndaki duvarın önünde vuruldular. Binlerce destekçi davalar için Versay’a gönderilirken, pek azı kuzeydeki Prusya hatlarına doğru kaçabildi. Günler boyunca sayısız erkek, kadın ve çocuklardan oluşan komün destekçilerinin oluşturduğu insan seli, askeri kontrol altında Versay’daki hapishane bölgesine acılar içinde yürüdü. Daha sonra yargılandılar; bir kısmı idam edilirken, çoğu ağır çalışma cezasına çarptırıldı; geri kalanlar da Pasifik’teki Fransız adalarına ya uzun süre için ya da ömür boyu sürgüne gönderildiler. Kanlı Hafta boyunca öldürülenlerin tam sayısı asla tespit edilemedi ama en iyi tahminler 30.000 ölü, pek çok yaralı olduğu yönündedir. Sonradan idam edilenlerle birlikte bu sayı 50.000’i bulmaktadır. 7.000 kişi Yeni Caledonya’ya sürüldü. Hapsedilenler için 1889’da genel af ilan edildi. Paris sonraki beş yıl boyunca sıkıyönetimle idare edildi.
 
== 1871'in Anlamı ==
[[Dosya:Massacre cimetiere lachaise.jpg|thumbküçükresim|240px|[[Père Lachaise Mezarlığı]].]]
Paris’in zenginleri ya da Komün hakkında fikir yürüten erken dönem tarihçiler için 1871, ayaktakımının korkunç ve nedeni anlaşılmaz iktidarının dönemidir. Daha sonraki tarihçiler, hatta sağ görüşlü olanlar bile, Komünün ıslahatlarının değerini kavramış ve onun vahşice yok edilmesine üzülmüşlerdi. Bununla birlikte, Komünün orta ve yüksek sınıflarda o zamana kadar benzeri görülmemiş bir nefret yaratmasının sebebini açıklaması zor bulmuşlardı.
 
916.224

değişiklik