"12 Mart Muhtırası" sayfasının sürümleri arasındaki fark

19 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7
(6 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7)
(19 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7)
{{ana madde|Millî Demokratik Devrim}}
 
Millî Demokratik Devrim, 1960'ların ikinci yarısında [[Türkiye İşçi Partisi]] (TİP) içindeki bölünmenin yönlerinden biridir. Özellikle [[Mehmet Ali Aybar]]'ın liderliğindeki TİP çevresi, "Millî Demokratik Devrim" ile "Sosyalist Devrim"i birbirinden ayrılamaz olduğunu savunup doğrudan bir [[Sosyalizm|sosyalist]] devrimi tercih ederken, [[Mihri Belli]]'nin kavramlaştırdığı Millî Demokratik Devrim ise Türkiye'ye daha uygun bir devrim olarak ikinci bir grup tarafından tercih edilmiştir. Bu gruptakilere göre devrim, aynen [[Sovyetler Birliği]]'nde 1917 yılında olduğu gibi iki aşamalı olmalıdır. Önce Millî Demokratik Devrim "askeri darbe" şeklinde "genç subayların" önderliğinde gerçekleşecek sonra da "[[proleter devrim]]" şiddete dayanmadan kesintisiz bir şekilde işçi sınıfının hakimiyetini kuracaktır.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=525600&AuthorID=63&Date=09.05.2008&ver=60 |başlık=Yazarlar |{{!}} Gazete Yazarları |{{!}} Milliyet Köşe Yazarları<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=5 Şubat 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20090317233110/http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=525600&AuthorID=63&Date=09.05.2008&ver=60 |arşiv-tarihi=17 Mart 2009 |ölüurl=no }}</ref>
 
=== Kanlı Pazar ===
Mayıs ayında Meclis'e 218 imzalı bir anayasa değişikliği teklifi verildi ve siyasi hakların iadesi öngörüldü. 14 Mayıs 1969 tarihinde, uzun yıllardır kavgalı olan iki lider, [[İsmet İnönü]] ve [[Celâl Bayar]] buluştular ve barıştılar.
 
Zaten DP'lilere haklarının iadesini CHP de öngörüyor, hatta İsmet İnönü öncülük ediyordu<ref>[{{Web kaynağı |url=http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-1/Blog/?BlogNo=294659 |başlık=Yazı dizisi: 40. yılında tüm ayrıntıları ile 12 Mart muhtırası-1 / Tarih / Milliyet Blog<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20131226223838/http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-1/Blog/?BlogNo=294659 |arşiv-tarihi=26 Aralık 2013 |ölüurl=yes }}</ref>. Aynı günlerde Ankara'daki Genelkurmay Karargâhı'ndaysa çok farklı hazırlıklar yapılıyor, ordu Bayar ve arkadaşlarına siyasi haklarının iade edilmemesi için darbe yapmayı düşünüyordu.
 
Amerikan Dışişleri Bakanlığı'nın belgelerine göre 19 Mayıs 1969 akşamı Ankara'daki Merkezi Haberalma Örgütü'ndeki bir CIA görevlisinin Washington'a gönderdiği mesajda [[Türk Silahlı Kuvvetleri]]'nin müdahaleye 16 Mayıs günü karar verdiği söyleniyordu. Aynı gün, Cumhurbaşkanı Sunay, Genelkurmay Başkanı ve kuvvet komutanlarıyla bir hayli uzun bir görüşme yapmıştı. Bu görüşme sonrası ordunun anayasa değişikliğini istemediği saklanamaz bir gerçek halini almış, gazetelere de yansımıştı.<ref name="rad3">{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247715 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=5 Şubat 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20090530070746/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247715 |arşiv-tarihi=30 Mayıs 2009 |ölüurl=no }}</ref>
{{ana madde|1969 Türkiye genel seçimleri}}
 
Bu genel seçim ile [[Türkiye Büyük Millet Meclisi|TBMM]] 14.dönem milletvekilleri seçilmiştir. Bu seçime göre [[Adalet Partisi (Türkiye)|Adalet Partisi]] aldığı %46.55'lik oyla [[meclis]]e 256 [[milletvekili]] gönderip iktidar partisi, [[Süleyman Demirel]] ise başbakan olmuştur.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1969 |başlık=Türkiye Cumhuriyeti Milletvekili Genel Seçimleri<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=7 Şubat 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20090316220805/http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secim_sorgu.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1969 |arşiv-tarihi=16 Mart 2009 |ölüurl=yes }}</ref> [[Cumhuriyet Halk Partisi]] ise meclise gönderdiği 143 milletvekiliyle ana muhalefet partisi olmuştur.
 
=== 15-16 Haziran Olayları ===
[[DİSK]]'li sendikacıların ve yöneticilerin tepkileri, 15 Haziran 1970 sabahı, [[İstanbul]]'un belli başlı merkezlerine doğru yürüyüşe geçmeleriyle yeni bir evreye girdi.
 
Gösterilere pek çok fabrikadan 75.000 dolaylarında işçi katıldı.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.ensonhaber.com/12-mart-muhtirasi-nedir-2012-03-27.html |başlık=12 Mart Muhtırası nedir<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20120605225546/http://www.ensonhaber.com/12-mart-muhtirasi-nedir-2012-03-27.html |arşiv-tarihi=5 Haziran 2012 |ölüurl=yes }}</ref> Gösterilen tepki esas olarak [[DİSK]] üyesi işçilerden geldiği halde, yürüyüşlere çok sayıda [[Türk-İş]] işçisi de toplu halde katıldı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.belgeler.com/blg/2gal/12-mart-muhtirasi |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20160306163804/http://belgeler.com/blg/2gal/12-mart-muhtirasi |arşivtarihi=6 Mart 2016 |ölüurl=yes }}</ref> Olayların birinci günü akşamı [[Bakanlar Kurulu]] 60 günlük bir [[sıkıyönetim]] ilan etti. DİSK ve bağlı sendikaların yöneticilerinin pek çoğu sıkıyönetim mahkemelerince tutuklandılar ve yargılandılar. [[Kadıköy]]'de meydana gelen olaylarda 2 işçi, 1 polis ve 1 esnaf yaşamını yitirdi.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.1001masal.com/node/416 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20120904014910/http://www.1001masal.com/node/416 |arşivtarihi=4 Eylül 2012 |ölüurl=yes }}</ref> 16 Haziran'da [[Ankara]], [[Adana]], [[Bursa]] ve [[İzmir]]'de de küçük çaplı olaylar yaşandı.
 
=== Öğrenci Olayları ===
Siyasi krizler ve işçi sendikaları tarafından gerçekleştirilen eylemlerin yanı sıra hükûmetin üstesinden gelmesi gereken bir başka durum da üniversitelerdeki öğrenci olaylarıydı. Sol’un bir nevi yükselişe geçtiği yıllardı.  Üniversiteliler,  hükûmeti politikaları nedeniyle ağır bir şekilde eleştiriyorlar ve Türkiye’yi Amerikan bağımlılığından kurtaracaklarını iddia ediyorlardı. Fakat bu durum üniversiteleri bir nevi çatışma merkezi haline getiriyordu çünkü karşıt görüşlü gruplar pek çok zaman karşı karşıya geliyorlar ve olaylar çıkıyordu. İngiliz Büyükelçiliği de bu duruma dikkat çekmiş ve üniversitelerin içinde bulunduğu bu durumun askerlerin ülkeye müdahalesine zemin hazırladığı yönünde bir değerlendirmede bulunmuştu. Dört Amerikan askerinin kaçırılması da durumun ciddiyetini ortaya koyması açısından belirtilmiştir. Deniz Gezmiş ve arkadaşları tarafından kaçırılan bu dört asker daha sonra serbest bırakılmışlarsa da 12 Mart muhtırasından kısa süre önce meydana gelen bu olay ülke gündemini oldukça meşgul etmiştir.<ref>Yasin Coşkun "[http://www.johschool.com/Makaleler/242729073_12.%20Yasin%20Co%c5%9fkun.299-309.pdf 12 Mart 1971 Muhtırasının İngiliz Arşiv Belgelerindeki Yansıması] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20170110162032/http://www.johschool.com/Makaleler/242729073_12.%20Yasin%20Co%c5%9fkun.299-309.pdf |tarih=10 Ocak 2017 }}".</ref>
 
=== 9 Mart 1971 darbe teşebbüsü ===
{{ana madde|9 Mart 1971 darbe teşebbüsü}}
 
[[Türk Silahlı Kuvvetleri]] tarafından emir-komuta zinciri içerisinde 12 Mart muhtırası verilmemiş olsaydı, TSK içinde kurulmuş olan ve başında Emekli Korgeneral [[Cemal Madanoğlu]]'nun bulunduğu gizli askeri cunta fiilen 9 Mart 1971 tarihinde darbe yapacaktı.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-3/Blog/?BlogNo=294982 |başlık=Yazı dizisi: 40. yılında tüm ayrıntıları ile 12 Mart muhtırası-3 / Tarih / Milliyet Blog<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20130720005301/http://blog.milliyet.com.tr/yazi-dizisi--40--yilinda-tum-ayrintilari-ile-12-mart-muhtirasi-3/Blog/?BlogNo=294982 |arşiv-tarihi=20 Temmuz 2013 |ölüurl=yes }}</ref> Cunta içine sızmış ve önemli görevler üstlenmiş olan [[Mahir Kaynak]] vasıtası ile darbe önceden haber alınmış ve darbeye adı karışan ve Orgeneral rütbesiniden daha kıdemsiz olanlar re'sen emekliye sevkedilmişlerdir..<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=927385&Yazar=İSMET%C4%B0SMET%20BERKAN&Date=22.03.2009&CategoryID=97# |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=9 Ekim 2020 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20090530141419/http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=927385&Yazar=%C4%B0SMET%20BERKAN&Date=22.03.2009&CategoryID=97 |arşiv-tarihi=30 Mayıs 2009 |ölüurl=no }}</ref>
 
12 Mart 1971 darbesine giden süreçte [[Doğan Avcıoğlu]]'nun çıkardığı [[Devrim (gazete)|Devrim gazetesi]] etrafında toplanan ve içlerinde [[27 Mayıs Darbesi]]ni yapan [[Millî Birlik Komitesi]]'nin gerçek lideri <ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=6251 |başlık=Kim Kimdir?� Biyografi Bankas� - FORSNET<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=25 Haziran 2012 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20121018144446/http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=6251 |arşiv-tarihi=18 Ekim 2012 |ölüurl=yes }}</ref> Emekli Korgeneral [[Cemal Madanoğlu]]'nun<ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/barlas/2009/10/29/komuta_kademesinin_belgeden_haberi_olmasa_bari |başlık=Komuta kademesinin belgeden haberi olmasa bari... - MEHMET BARLAS<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=29 Ekim 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20091101055414/http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/barlas/2009/10/29/komuta_kademesinin_belgeden_haberi_olmasa_bari |arşiv-tarihi=1 Kasım 2009 |ölüurl=yes }}</ref> da bulunduğu "[[Millî Demokratik Devrim]]ciler", o dönemin siyasi partilerinin demokrasi anlayışının bir oyalamaca olduğunu ileri sürerek ''ulusçu-devrimci yöntem'' olarak ifade edilen ilkeler doğrultusunda parlamento dışı muhalefeti savunuyorlardı. [[Devrim (gazete)|Devrim gazetesinin]] genel yayın yönetmeni [[Hasan Cemal]] çok sonraları anılarını anlattığı [[Cumhuriyet'i Çok Sevmiştim]] adlı kitabında o zamanki maksatlarının "ulusalcı" subayları ikna ederek onlarla birlikte bir "Millî Demokratik Devrim" darbesi yapmak olduğunu yazdı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=509167&AuthorID=63&Date=25.03.2008&ver=66 |başlık=Yazarlar {{!}} Gazete Yazarları {{!}} Milliyet Köşe Yazarları<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu --> |erişimtarihi=25 Mart 2008 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20131104182108/http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=509167&AuthorID=63&Date=25.03.2008&ver=66 |arşiv-tarihi=4 Kasım 2013 |ölüurl=no }}</ref>
 
Nitekim 9 Mart 1971 tarihinde planlanan darbe, içlerinde [[Mahir Kaynak]]<ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.stargazete.com/gazete/yazar/mahir-kaynak/balyoz-plani-239852.htm |başlık=STAR - Haberler - Son Dakika Haberleri<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=23 Ocak 2010 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20100125005908/http://www.stargazete.com/gazete/yazar/mahir-kaynak/balyoz-plani-239852.htm |arşiv-tarihi=25 Ocak 2010 |ölüurl=yes }}</ref> ve [[Mehmet Eymür]]'ün de bulunduğu [[Millî İstihbarat Teşkilatı]] mensuplarının durumu Genelkurmay Başkanı [[Memduh Tağmaç]] ve 1. Ordu Komutanı [[Faik Türün]]'e haber vermesiyle akamete uğratıldı.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247708 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=13 Mart 2008 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20090316154723/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=247708 |arşiv-tarihi=16 Mart 2009 |ölüurl=no }}</ref>
 
== Muhtıra ==
 
'''12 Mart Muhtırası''''nı veren Orgeneral Memduh Tağmaç, Orgeneral rütbesindekiler hariç bu 9 Mart 1971 Millî Demokratik Devrimine adı karışan başta Tümgeneral [[Celil Gürkan]] olmak üzere tüm subayları re'sen emekliye sevketti. 1. Ordu Komutanı [[Faik Türün]] de bu darbeye adı karışan tüm [[Devrim]] yazarlarını Ziverbey Köşkünde [[Millî İstihbarat Teşkilatı]] vasıtasıyla sorguya çekti. Bu sorgularda Kara Kuvvetleri Komutanı [[Faruk Gürler]] ve Hava Kuvvetleri Komutanı [[Muhsin Batur]]'un da 9 Mart darbesine önce destek verdikleri, fakat sonra istihbarat bilgileri Genelkurmay Başkanı [[Memduh Tağmaç]]'a ulaşınca desteklerini geri çektikleri ortaya çıktı.<ref>[{{Web kaynağı |url=http://yenisafak.com.tr/diziler/12mart/index.html |başlık=Haberler, Haber, Son Dakika Haberler, Gazeteler - Yeni Şafak<!-- Evrifaessa Bot tarafından başlık oluşturuldu -->] |erişimtarihi=7 Şubat 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20091103103141/http://yenisafak.com.tr/diziler/12mart/index.html |arşiv-tarihi=3 Kasım 2009 |ölüurl=no }}</ref>
 
Darbe, 1971 yılında 12 Mart günü saat 13:00'da [[Türkiye Radyo Televizyon Kurumu|TRT]] radyolarından okunan aşağıdaki muhtıra ile ilan edilmiştir:
[[Dosya:Ferit Melen.jpg|küçükresim|sağ|100px|[[Ferit Melen]]]]
{{ana madde|33. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti}}
Ordu, 12 Mart 1971'de bir muhtıra verdi. Parlamento fesh edilmedi, partiler kapatılmadı, Anayasa askıya alınmadı. Ama ''koşullar'' çok değişmişti. Askerler bir teknokrat hükûmeti istiyorlardı. Eğer böyle bir ''tarafsız'' başbakan Meclis içinden çıkar da [[güvenoyu]] alırsa, sorun kalmazdı. Bunun için tarafsız bir milletvekili aranmaya başlandı. [[Cumhuriyet Halk Partisi|CHP]] Kocaeli milletvekili [[Nihat Erim]] ismi üzerinde anlaşıldı. 26 Mart günü CHP'den istifa etti. Böylece artık ''bağımsız başbakan'' olan Erim "partiler üstü reform hükûmeti"ni kurdu.<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=6501 |başlık=Arşivlenmiş kopya |erişimtarihi=7 Şubat 2009 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20070627122820/http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=6501 |arşiv-tarihi=27 Haziran 2007 |ölüurl=no }}</ref>
 
=== Balyoz Harekâtı ===
441.925

değişiklik