Cekliler: Revizyonlar arasındaki fark

8 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7
k (→‎Tarihçe: düzeltme)
(8 kaynak kurtarıldı ve 0 kaynak ölü olarak işaretlendi.) #IABot (v2.0.7)
}}
 
'''Cekliler'''<ref>{{Web kaynağı |url=http://soyuzkniga.ru/encaz_e1_content_770660.html |başlık=Большая Энциклопедия в 62 томах: Джеки |erişimtarihi=11 Haziran 2011 |arşivurl=https://archive.is/20120727022347/http://soyuzkniga.ru/encaz_e1_content_770660.html |arşivtarihi=27 Temmuz 2012 |ölüurl=yes }}</ref><ref>[{{Web kaynağı |url=http://www.terra.su/full/013.html |başlık=Джеки. '''www.terra.su'''] |erişimtarihi=11 Haziran 2011 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20140909174222/http://www.terra.su/full/013.html |arşiv-tarihi=9 Eylül 2014 |ölüurl=no }}</ref> ({{Dil|az|Ceklilər|dil_adı=e}}), Kafkasya'da [[Azerbaycan]]'ın kuzey kesimlerinde yerleşik halk. Kafkasya'nın yerli halklarından biridir. [[Azeriler]]in parçası, [[Azerbaycan]]'ın aborigen nüfusu, etnik azınlıklarından olan [[Şahdağ halkları]]ndan biridir. Konuştukları dil [[Cekce]] veya [[Cek dili]] olarak adlandırılır.
 
== Tarihçe ==
Ceklilerin etnografik özelliklerine bakınca, onların [[Azerbaycan]]'ın diğer halklarına, özellikle de [[Oğuzlar|Oğuz Türkleri]]ne<ref>'''T. Paşazadə'''. ''«Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri – ceklilər»'', «Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Хəbərləri», № 1, Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu, Bakı, «Müəllim», 2009, s. 39</ref> özgü pek benzer yanları sahip olmakla beraber, hem de lokal özelliklerini koruyup sakladıklarını da görmek mümkündür.
 
XIX yüzyılın 80'li yıllarına ait bir belgede ceklilerin sayısı 1277 kişi gösterilmiştir<ref>[http://www.edebiyyatqazeti.com/cgi-bin/edebiyyat/index.cgi?id=1594 '''İmaməddin Zəkiyev'''. ''"Naməlum xınalıqlı alimlər"''. "Ədəbiyyat" qəzeti] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20120308035903/http://www.edebiyyatqazeti.com/cgi-bin/edebiyyat/index.cgi?id=1594 |tarih=8 Mart 2012 |date=8 Mart 2012 }} {{Aze}}</ref><ref>'''H. Həvilov.''' ''Azərbaycan etnoqrafiyası.'' Bakı. Elm. 1991. səh. 40</ref>.
[[Dosya:Ceklilər Cek kəndində, 1880 (kişilər)-Yermakov Dmitriy Ivanovich.jpg|sol|thumb|200px|Cekliler, 1880<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/items/item-view.seam?c=PHOTO&id=66091&cid=195179 |başlık=Ермаков Дмитрий Иванович. Группа мужчин и мальчиков из селения Джег. Джеки. |erişimtarihi=6 Ekim 2011 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20120401092003/http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/items/item-view.seam?c=PHOTO&id=66091&cid=195179 |arşivtarihi=1 Nisan 2012 |ölüurl=yes }}</ref>]]
[[Dosya:Ceklilər Cek kəndində, 1880 (qadınlar)-Yermakov Dmitriy Ivanovich.jpg|sağ|thumb|200px|Cekliler, 1880<ref>{{Web kaynağı |url=http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/items/item-view.seam?c=PHOTO&id=66090&cid=195179 |başlık=Ермаков Дмитрий Иванович. Группа девочек и старуха из селения Джег. Джеки. |erişimtarihi=6 Ekim 2011 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20120401092011/http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/items/item-view.seam?c=PHOTO&id=66090&cid=195179 |arşivtarihi=1 Nisan 2012 |ölüurl=yes }}</ref>]]
Diğer [[Şahdağ halkları]] gibi Cekliler'de [[I. Dünya Savaşı|Birinci]] ve [[II. Dünya Savaşı|İkinci Dünya]] savaşlarında, ayrıca [[Karabağ Savaşı]]′nda yer almıştır. Savaşların diğer katılımcıları gibi onlar da ağır kayıplara uğramış, vatanın özgürlüğü uğruna canlarını feda etmişlerdir. Özellikle, 1941-1945 yıllarında yaşanan Büyük Vatan Savaşı diğer [[Şahdağ halkları]] gibi Cekliler'in de demografik gelişimini ciddi etkilemiştir. Öyle ki, özellikle Kuba - Kusar - Şabran bölgesinde 1941 yılının Ekim ayında düzenlenen 223 saylı divizyonun yönetiminde savaşa yollanmış yüzlerce Cekliler'in çok büyük çoğunluğu cepheden kendi öz yurtlarına dönmemiştir. Fakat onların savaşta katılımı konusunda yeterli bilgi toplamak çok zordur. Bunun temel nedenleri şimdiye kadar bu alanda hiçbir temel araştırmanın yapılmamasıdır. Özellikle de Cekliler'in kendilerinin konuyu araştırmaması bu alanda gerçeklerin ortaya çıkmaması ile sonuçlanmış ve boşluklarla görülen bir düzlem yaratmıştır<ref name="T.P. 7 may 2010"/>.
 
Cekliler'in demografik gelişimine en ciddi darbe ise Ermeniler tarafından vurulmuştur. Öyle ki, 1918 yılının ilkbaharında Ermeniler tarafından gerçekleştirilen soykırım sırasında [[Kuba Rayonu]]'nda, diğer [[Şahdağ halkları]] gibi Cekliler'de çok ciddi zarar görmüştür<ref>[http://www.guba1918.com/?cat=16 Указатель географических названий]{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}</ref><ref>[http://www.guba1918.com/?paged=2 Список селений Кубинского уезда, подвергшихся погромам в апреле-мае 1918 г.]{{Ölü bağlantı|tarih=Nisan 2020 }}</ref><ref>[{{Web kaynağı |url=http://history.az/pdf.php?item_id=20101210031438421&ext=pdf |başlık='''Солмаз Рустамова-Тогиди.''' ''«Куба. Апрель-май 1918 г. Мусульманские погромы в документах».'' Баку. 2010.] |erişimtarihi=11 Haziran 2011 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20160309015237/http://history.az/pdf.php?ext=pdf&item_id=20101210031438421 |arşiv-tarihi=9 Mart 2016 |ölüurl=no }}</ref>.
 
Cekliler'in büyük çoğunluğu Azerbaycan'ın kuzeyinde, [[Kuba Rayonu|Kuba]], [[Haçmaz Rayonu|Haçmaz]], [[Kusar Rayonu|Kusar]] rayonları toprağında toplu bir halde, [[Bakü]], [[Sumgayıt]] şehirlerinde, [[Şabran Rayonu|Şabran]], [[Siyezen Rayonu|Siyezen]] rayonlarında yaşarlar. [[Rusya]]'da ve diğer birkaç ülkede de Cekliler bulunmaktadır. Cekcece'yi hala günlük yaşamda konuşurlar. Kendi genelek ve göreneklerini hala sürdürmektedirler.
[[Dosya:Əbu Müslim məscidi (Cek) 4.JPG|thumb|250px|Cek köyündeki [[Ebu Müslim camileri|Ebu Müslim Cami]]]]
[[Dosya:Matsa yeyən uşaqlar - 1.jpg|sağ|250px|thumb|[[Matsa]] yiyen cekli çocuklar.]]
Cekliler VII yüzyıla kadar [[ateşperest]] olmuşlar<ref>[{{Web kaynağı |url=http://yazikiliteratura.narod.ru/lit49.htm |başlık='''İmaməddin Zəkiyev.''' ''IV-VII əsrlərin mənəvi mənzərəsinə bir baxış.'' "Dil və Ədəbiyyat" jurnalı. 2006. № 1 (49)] |erişimtarihi=11 Haziran 2011 |arşiv-url=https://web.archive.org/web/20121015004855/http://yazikiliteratura.narod.ru/lit49.htm |arşiv-tarihi=15 Ekim 2012 |ölüurl=yes }}</ref>. Cekliler′de bu dinin izleri şimdiye kadar kalmaktadır. Öyle ki, onların tarihi köyleri olan bu köyde şu anda da [[Ateşgah]] vardır.
 
Cekliler VII yüzyıldan sonra [[müslüman]]dırlar. Cek köyündeki [[Ebu Müslim camileri|Ebu Müslim Camisi]] Sovyet hakimiyeti yıllarında yıkılarak, taşından okul binası, ağaçlarından ise tahıl deposu inşa edilmiştir. Cami ülkenin bağımsızlığa kovuştuğu ilk yıllarda, köy aksakallarından biri [[Şihali Muradov]]un girişimi ve köy sakinlerinin yardımlarıyla kısmen restore edilmiştir. Fakat maddi sıkıntılar yüzünden Ebu Müslim Camii'nin inşası henüz gerekli düzeyde tamamlanmamıştır. Onun çevresinde geniş bilimsel arkeolojik ve mimari çalışmalarının yapılması çok önemlidir<ref>'''Tərxan Paşazadə''', ''“Azərbaycanın milli etnik nümayəndələri – ceklilər”'', '''"Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Xəbərləri"''', № 1, Bakı, “Müəllim”, 2009 s.37</ref>. [[Ebu Müslim camileri|Ebu Müslim Camisi]], Azerbaycan'ın en eski camilerinden biridir. Söylentilere göre, bu cami [[Ebu Müslim camileri]] gibi Abbasi hilafetinin kurucusu Abbas'ın ünlü komutanı Ebu Müslüm El Horasani tarafından, yaklaşık VIII yüzyılda dikilmiştir.
== Dış bağlantılar ==
{{Commons kategori|Jeks}}
*[http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&year=2007&Pid=14472 Tərxan Paşazadə, "Dünyanın nadir etnik qrupu - Azərbaycan cekliləri", Azərbaycan qəzeti] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20110706130748/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&year=2007&Pid=14472 |date=6 Temmuz 2011 }}
 
[[Kategori:Azerbaycan'daki etnik gruplar]]
578.583

düzenleme