"Kanser nedenleri" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Bilgi düzenlemesi, kaynak ve resim eklemesi yapıldı
(Bilgi düzenlemesi, kaynak ve resim eklemesi yapıldı)
|Lösemiler, karsinomlar (meme, tiroid. akciğer)
|}
[[Dosya:Operation Crossroads Baker Edit.jpg|küçükresim|353x353pik|'''Nükleer Patlama''' (deney)]]
 
====Mekanik travma====
 
===[[Kimyasal]] kanserojenler===
Günümüzde içinde bulunduğumuz ortamdaki çevre kirliliği, besinler içersindeki katkı maddeleri, tütün kullanımının yaygınlaşması, petrol ürünleri, ağır metaller ve benzeri faktörler genotoksik etkileriyle kanser oluşumunda başrolü oynarlar. Çevresel nedenlere ve kronik yangılara bağlı tümörlerin büyük bölümünde DNA zararına yol açan ''“[[serbest radikaller]]”'' önemli bir yer tutar.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
 
Kimyasal karsinojenlerin belirlenmesini anlatan klasik iki örnek vardır: Tümörlerin etiyolojisi konusundaki araştırmalar ve bulgular İngiliz bilim insanları ''Dr. John Hill'' ve ''Sir Percivall'' ''Pott'' ile başlar. 1771’de ''Hill'' burnuna enfiye çekenlerin burun mukozasındaki agressif kanserlere tütünün neden olduğunu bildirdi. 1775’de ''Pott'' Londralı baca temizleyicilerinin skrotumunda görülen deri kanse­rinin baca kurumuna ''([[katran]])'' bağlı olduğunu ileri sürdü. ''Pott’''un bulgusundan 140 yıl sonra (1915’te) iki Japon araştırıcı, ''Yamagiwa'' ve ''Ichikawa,'' deney tavşanlarının kulaklarının iç yüzüne uzun süre katran sürdüler. 3 ay kadar sonra papillomatöz kitleler oluştu. Bu oluşumlar daha sonra kan­serleşti ve bölgesel lenf düğümlerine [[metastaz]] yaptı. Böylece ilk kez deneysel olarak kanser yapılabileceği gösterilerek yeni bir çığır açıldı. İkinci adım katrandaki etkili maddeleri ayırmak oldu. Uzun araştırmalardan sonra, 1932’de ''Kennaway'' ve ''Cook,'' yüksek derecede karsinojen etkisi olan bir hidrokarbonu ''([[Benzo(a)piren|benzypyrene]])'' izole ettiler. Daha sonraki yıllarda bu yol üzerinden yürü­yen birçok araştırıcı değişik kaynaklardan yüzlerce kimyasal madde çıkar­dılar.<ref name=":3" />
'''''Onkogen DNA virüsleri:''''' DNA virüslerinin bir bölümü insanlarda tümör oluşmasına yol açabilmektedir.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />
 
* [[Dosya:Verruca.jpg|küçükresim|'''HPV ve Siğil:''' [[İnsan papilloma virüsü|Human Papilloma Virus]] olarak bilinen virüs deride [[siğil]] (verruca vulgaris) olarak adlandırılan tümörlerin oluşumunda etkindir.]]''Papilloma virüsü [human papilloma virus (HPV)]'': skuamöz epitelle döşeli deri ve mukozalarda oluşan tümörlerin (papillom, karsinom) en önemli nedenlerinden biridir. Siğil grubu oluşumlarda (verruca vulgaris, condyloma acuminatum) HPV6 ve HPV11 belirlenir. Uterus serviksi karsinomunda ise HPV’nin 16, 18, 31, 33 tipleri etkindir. Anüs ve penis karsinomlarının çoğunda HPV saptanır. Tümör süpressör genlerini (p53, Rb) inhibe ettikleri saptanmıştır.
* ''Molluscum contagiosum:'' bir poxvirus olan ''Molluscum contagiosum'' deride papilloma benzeyen ancak tümörden çok hiperplazi niteliğindeki oluşumlara yol açar.
* ''Human Herpes Virus ailesi - Epstein-Barr virüsü (EBV):'' HHV ailesinin tümör oluşumunda en etkin olan üyesi Epstein-Barr virüsüdür. İnfeksiyöz mononükleozis akut bir EBV enfeksiyonudur. Virüs özellikle B lenfositlerini etkiler ve tümöral proliferasyonlarına yol açabilir. Afrika’da sıtma kuşağında görülen Burkitt lenfomasında, uzakdoğuda görece sık rastlanan nazofarinks karsinomlarında ve bazı lenfoma türlerinde EBV genomu bulunabilmektedir.
 
==== Kanserojen parazitler ====
[[Dosya:Schistosoma haematobium egg 4843 lores.jpg|küçükresim|'''''[[Schistosoma haematobium]]''''' '''yumurtaları:''' Mesanede biriken yumurtalar kanser oluşumunu tetiklemektedir.]]
Kan paraziti olan ''[[Schistosoma haematobium]],'' karaciğerde yerleşen ''[[Opisthorchis viverrini]]'' ve ''[[Clonorchis sinensis]]'' adlı parazitlerin kanser yapıcı etkileri olduğu bilinmektedir. ''Schistosoma haematobium'' yumurtaları mesane kanserine neden olur.<ref>Antoni S. Ferlay J. Soerjomataram I, et al. (2017). Bladder Cancer incidence and mortality: A global overview and recent trends. European Urology. 71 (1): 96–108, 2017</ref> ''Opisthorchis viverrini'' safra yolları kanserinin (kolanjiyokarsinom) oluşmasında;<ref name=":5">Kaewpitoon N, Kaewpitoon SJ, Pengsaa P, Sripa B. ''Opisthorchis viverrini'': the carcinogenic human liver fluke. World Journal of Gastroenterology. 14 (5): 666–674, 2008</ref><ref name=":6">Hughes T, O'Connor T, Techasen A, et al. (2017). Opisthorchiasis and cholangiocarcinoma in Southeast Asia: an unresolved problem. International Journal of General Medicine. 10:227–237, 2017</ref> ''Clonorchis sinensis'' ise, karaciğer epitel hücrelerinin kanseri olan hepatosellüler karsinomun gelişmesinde etkin parazitlerdir.<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref>Sung-Tae H, Yueyi F. ''Clonorchis sinensis'' and clonorchiasis, an update". Parasitology International. 61(1): 17–24, 2012</ref>
 
==== Kanserojen bakteriler ====
Kanser nedeni olan bakteriler arasındaki en somut örnek ''[[Helicobacter pylori]]'' 'dir. Helicobacter pylori, [[Mide kanseri|mide adenokarsinomu]]<ref>Laird-Fick HS, Saini S, Hillard JR. Gastric adenocarcinoma: the role of ''Helicobacter pylori'' in pathogenesis and prevention efforts. Postgraduate Medical Journal. 92 (1090): 471–477, 2016 </ref> ve mide [[lenfoma]]<nowiki/>sı<ref>Violeta Filip P, Cuciureanu D, Sorina Diaconu L, et al. MALT lymphoma: epidemiology, clinical diagnosis and treatment. Journal of Medicine and Life. 11 (3): 187–193, 2018</ref> olarak bilinen kanserlerin nedeni olarak belirlenmiştir.
 
==== Kanserojen mantarlar ====
Uygun olmayan ortamlarda (özellikle nemli) depolanan kurutulmuş gıda maddelerinde (kuruyemişler, tahıllar, baharat, vb) üreyen Aspergillus ailesi mantarların ''([[Aspergillus flavus]]'' ve ''[[Aspergillus parasiticus|Aspergillus parasiticus)]]'' ürettiği [[aflatoksin]] adı verilen toksik madde karaciğer ve safra kesesi kanserlerine neden olmaktadır.<ref>Nogueira L, Foerster C, Groopman J, et al. Association of aflatoxin with gallbladder cancer in Chile. Journal of American Medical Association,. 313 (20): 2075–2077, 2015</ref>
 
==Organizmanın kendisinde bulunan (endojen) kanserojenler==
2.996

değişiklik