"Kanser nedenleri" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Kaynak düzenlenmesi
(Unutulan kaynaklar eklendi)
(Kaynak düzenlenmesi)
 
==== Radyasyon ====
[[Morötesi|Ultraviyole]] ışınları ve [[iyonlaştırıcı radyasyon]] kanserojen etkisi olan fiziksel nedenlerin başında gelir. <ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4">Lichtenstein P, Holm NV, Verkasalo PK, et al. Environmental and heritable factors in the causation of cancer--analyses of cohorts of twins from Sweden, Denmark, and Finland. ''New England Journal of Medicine,'' 343 (2): 78–85, 2000</ref>
 
Güneş ısınları ''(ultraviyole),'' deride [[DNA]] zararı oluşturur; DNA zararlarının onarılamadığı durumlarda [[skuamöz hücreli karsinom]], [[bazal hücreli karsinom]] ve [[Melanom|malign melanoma]] gibi deri kanserleri gelişir. [[Melanin]]<nowiki/>in deriyi ultraviole ışınlarının zararlı etkilerinden koruyucu etkisi vardır. Bu nedenle deri rengi koyulaştıkça ultraviyoleye bağlı karsinomlar de azalır. Tropikal bölgelerde ve uzun yıllar güneş altında çalışan açık renk derili insanlarda (gemici, çiftçi) yüz ve eller gibi güneş gören yerlerde deri kanserleri daha sıktır. İkinci derecede güneş yanıklarının melanom etyolojisinde önemli bir yeri vardır. ''[[Melanin|Xeroderma pigmentosum]]'' kalıtımla geçen bir hastalıktır. Bu hastalığı olan kişilerin derileri güneş ışınlarına karşı çok duyarlıdır. Daha çocuklukta güneş gören yerler kurudur (''xero'') zamanla güneş ışınlarının zararlı etkileri belirir ''(solar dermatitis)'' ve zamanla deri kanserleri gelişir.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
 
=== KİMYASAL KARSİNOJENLER ===
Günümüzde içinde bulunduğumuz ortamdaki çevre kirliliği, besinler içersindeki katkı maddeleri, tütün kullanımının yaygınlaşması, petrol ürünleri, ağır metaller ve benzeri faktörler genotoksik etkileriyle kanser oluşumunda başrolü oynarlar. Çevresel nedenlere ve kronik yangılara bağlı tümörlerin büyük bölümünde DNA zararına yol açan ''“[[serbest radikaller]]”'' önemli bir yer tutar.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>Lichtenstein P, Holm NV, Verkasalo PK, et al. Environmental and heritable factors in the causation of cancer--analyses of cohorts of twins from Sweden, Denmark, and Finland. ''New England Journal of Medicine,'' 343 (2)name=":4" 78–85, 2000</ref>
 
Kimyasal karsinojenlerin belirlenmesini anlatan klasik iki örnek vardır: Tümörlerin etiyolojisi konusundaki araştırmalar ve bulgular İngiliz bilim insanları ''Dr. John Hill'' ve ''Sir Percivall'' ''Pott'' ile başlar. 1771’de ''Hill'' burnuna enfiye çekenlerin burun mukozasındaki agressif kanserlere tütünün neden olduğunu bildirdi. 1775’de ''Pott'' Londralı baca temizleyicilerinin skrotumunda görülen deri kanse­rinin baca kurumuna ''([[katran]])'' bağlı olduğunu ileri sürdü. ''Pott’''un bulgusundan 140 yıl sonra (1915’te) iki Japon araştırıcı, ''Yama­giwa'' ve ''Ichikawa,'' deney tavşanlarının kulaklarının iç yüzüne uzun süre katran sürdüler. 3 ay kadar sonra papillomatöz kitleler oluştu. Bu oluşumlar daha sonra kan­serleşti ve bölgesel lenf düğümlerine [[metastaz]] yaptı. Böylece ilk kez deneysel olarak kanser yapılabileceği gösterilerek yeni bir çığır açıl­dı. İkinci adım katrandaki etkili maddeleri ayırmak oldu. Uzun araştırmalardan sonra, 1932’de ''Ken­naway'' ve ''Cook,'' yüksek derecede karsinojen etkisi olan bir hidrokarbonu ''([[Benzo(a)piren|benzypyrene]])'' izole ettiler. Daha sonraki yıllarda bu yol üzerinden yürü­yen birçok araştırıcı değişik kaynaklardan yüzlerce kimyasal madde çıkar­dılar.<ref name=":3" />
 
Kimyasal kanserojenlerin tümör yapma güçleri farklıdır; bazıları çok güçlüdür. Bir bölümünde ise maddenin dozu ve etki süresi önemlidir. Kimyasal karsinojenler ikiye ayrılır:<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>Poirier MC. Carcinogens, DNA Damage and Cancer Risk: Mechanisms of Chemical Carcinogenesis.World Scientific Publishing, Singapore-London-New Jersey, 2019</ref><ref>Penning TM (editor). Chemical Carcinogenesis. Springer, New York-Heidelberg-London, 2011</ref>
2.996

değişiklik