"Akyuvar" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Bilgi, resim ve kaynak eklendi
k (Bot: Kozmetik değişiklikler)
(Bilgi, resim ve kaynak eklendi)
'''Akyuvar'''lar ya da '''lökosit''' olarak da adlandırılan beyaz seri kan hücreleri; [[kemik iliği]] ve [[lenf bezleri]]<nowiki/>nde üretilirler. Akyuvarlar [[bağışıklık sistemi]]<nowiki/>nin önemli bir bölümünü oluştururlar; vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korumaya koşullanmış hücrelerdir. Sağlıklı bir yetişkin insanın bir milyon hücreli kanında 4×10<sup>3</sup>–11×10<sup>3</sup> adet, bir başka tanımla bir damla [[kan]]<nowiki/>da yaklaşık 4.000 ilâ 11.000 arasında akyuvar bulunur.<ref>http://www.genelsaglikbilgileri.com/akyuvarlar/</ref>
{{ek kaynak gerekli|tarih=Haziran 2020}}
{{uzman|tarih=Haziran 2020}}
'''Akyuvar'''lar ya da '''lökosit''' olarak da adlandırılan beyaz kan hücreleri; [[kemik iliği]], [[lenf bezleri]], [[dalak]] ve [[Timüs|timüs bezinde]] üretilir. Çapları 20 mikron olan akyuvarlar vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı koruyarak, [[bağışıklık sistemi]]nin önemli bir bölümünü oluştururlar. Akyuvarlar iki gruba ayrılmaktadır. Çok çekirdekliler [[Granülositler]], tek çekirdekliler ise [[Lenfositler]] ve [[Monositler]] olarak tanımlanır. Her akyuvarın kendine özgü savunma mekanizması vardır. [[Nötrofil]]ler hastalığa sebep olan hücreleri yok eder, [[Monosit]]ler ölmüş dokulardan kalma hücreleri yok eder, [[Eozinofil]]ler zehirli maddeleri, alerji yapan hücreleri ve parazitleri yok eder, Lenfositler ise vücudun tam bağışıklık sistemini oluşturur ve onu korur. Sağlıklı bir yetişkin insanın bir milyon hücreli kanında 4×10<sup>3</sup>–11×10<sup>3</sup> adet, bir başka tanımla bir damla [[kan]]da yaklaşık 4.000 ilâ 11.000 arasında akyuvar bulunur. Bu durum [[lösemi]] hastalarında değişir: akyuvar sayısı şiddetle yukarı çıkar (özellikle Akut Lösemi'lerde) ve 100.000 değerini aşabilir.<ref>http://www.genelsaglikbilgileri.com/akyuvarlar/</ref>
 
Akyuvarlar 3 ana grupta toplanırlar:<ref name=":0">Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 9th edt., Elsevier Saunders, Philadelphia, 2015</ref><ref name=":1">Goljan EF. Rapid Review Pathology. 5th edt., Elsevier, Philadelphia, 2019</ref><ref>Tahsinoğlu M, Çöloğlu AS, Erseven G. Dişhekimleri için Genel Patoloji, Altın Matbaacılık, İstanbul, 1981</ref><ref>Blumenreich MS. The White Blood Cell and Differential Count. In: Walker HK, Hall WD, Hurst JW, editors. Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations. 3rd edition. Butterworths, Boston, 1990</ref><ref>Schmid-Schönbein GW, Skalak R, Sung KLP, Chien S. Human Leukocytes in the Active State. In: Bagge U., Born G.V.R., Gaehtgens P. (eds) White Blood Cells. Microcirculation Reviews, Volume-1. Springer, Dordrecht, 1982</ref><ref>Zon LI (editör). Hematopoiesis: A Developmental Approach. Oxford University Press, Oxford-New York-Melbourne, 2001 </ref>
[[Dosya:Monosit ve malarya mikrobu.jpg|küçükresim|Malarya (sıtma) parazitini yutmuş, hazmeden bir monosit]]
 
=== 1. [[Fagositoz]] yapan hücreler (fagositler) ===
== Granülositler ==
[[Dosya:Phagocytosis and Exocytosis.svg|küçükresim|440x440pik|'''Fagositoz:''' Bir fagosit önce bakteriyi yutar (sol resim); sonra da artıklarını dışarıya atar (sağ resim) ]]
Üç tip [[granülosit]] vardır.
Canlı etkenleri ve yabancı gördükleri cisimleri/maddeleri yutarlar (fagositoz) ve eriterek ortadan kaldırmaya çalışırlar.
* [[Bazofil]]ler,
* [[Eozinofil]]ler.
* [[Nötrofil]]ler,
 
* Mikrofajlar (Granülositler; Granulocyte): Polimorf çekirdekli lökositler -- [[Nötrofil polimorf|Nötrofil polimorflar]], [[Eozinofil polimorf|Eozinofil polimorflar]], [[Bazofil polimorf|Bazofil polimorflar]]
== Lenfositler ==
Bağışıklık yanıtının [[humoral bağışıklık|sıvısal bölümünü]] oluşturan [[lenfosit]]ler, kandan çok lenf sisteminde bulunurlar. Kanda üç lenfosit türü bulunur: [[B hücresi|B hücreleri]], [[T hücresi|T hücreleri]] ve [[doğal öldürücü hücre|doğal öldürücü (katil) hücreler]]. [[B hücresi|B hücreleri]] her antijene özel antikor üretirken [[CD4|CD4+]] ([[yardımcı T hücresi|yardımcı]]) T hücreleri bağışıklık sisteminin saldırgana verdiği cevabı düzenlerler. [[CD8+]] ([[sitotoksik T hücresi|sitotoksik]]/öldürücü) T hücreleri ve doğal öldürücü hücreler, [[bakteri]]leri ve [[virüs]]lerle enfekte olmuş vücut hücrelerini yok edebilirler.
 
==* Makrofajlar: [[Monosit|Monositler]], Doku ==makrofajları
 
[[Monosit]]ler [[fagositoz]] yapma özelliğine sahiptirler. Ayrıca [[T hücresi|T hücrelerini]] uyararak onların çoğalmasını sağlarlar. Kan dolaşımından ayrılıp dokulara giren monositler, burada hacimce büyüyüp enzim miktarlarını arttırarak [[makrofaj]] hâlini alırlar.
=== 2. Lenfositler ===
Bir bölümü kanser ücrelri ve virüsleri ortadan kaldırmaya progamlanmış hücrelerdir. Bir başka bölümü ise canlı etkenlere özgü proteinlerin ([[antijen]]) ya da yabancı olarak algılanan antijen nitelikli maddelerin etkisini ortadan kaldırmaya programlanmış akyuvarlardır.
 
* [[T hücresi|T-lenfositleri]]: Hedeflerini eriten (sitotoksik) hücreler (CD8<sup>+</sup>); Yardımcı (helper) lenfositler (T<sub>h</sub>, CD4<sup>+</sup>)
* [[B hücresi|B-lenfositleri]]
* [[NK hücreler]]
 
=== 3. Plazma hücreleri ===
[[Dosya:Multiple myeloma peripheral blood morphology - rouleaux, background staining and plasma cell.jpg|küçükresim|330x330pik|'''Kan incelemesi:''' Yuvarlak çekirdeli iri hücre bir '''''monosit'''''; çekirdekleri boğumlu olarak görlen öteki iki hücre ise '''''nötrofil polimorflar''''']]
[[Plazma hücresi|Plazma hücreleri]] (plasmosit) yabancı olarak (antijen)algılanan proteinlerin etkisizleştirilmesi için gereken karşı-maddeyi ([[antikor]]; [[Antikor|immunoglobulin]]) üreten hücrelerdir.
 
=== Akyuvarlarla ilgili hastalıklar ===
Akyuvarlarla ilgili başlıca [[hastalık]]larhastalıklar:<ref name=":0" /><ref name=":1" />
* [[Lökopeni]], kandaki akyuvar sayısının azalması. Nötrofil sayısının azalmasına "[[nötropeni]]", lenfosit sayısının azalmasına "[[lenfopeni]] / [[lenfositopeni]]" nitelemesi yapılır.
* [[Lökositoz]], kandaki akyuvar sayısının çoğalmasıartmasıdır; daha çok nötrofil polimorfların artması için kullanılır. Lenfosit ayısının artışı "[[lenfositoz]]" tanımıyla açıklanır.
* [[Lösemi]] ve [[lenfoma]], [[kanser]] türlerinde akyuvarakyuvarların kontrolsüz biçimde çoğalmasıdır.
 
{{Kan}}
2.996

düzenleme