Tengri: Revizyonlar arasındaki fark

Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi - Kaynaklandırıp ekleyebilirsiniz.
[kontrol edilmemiş revizyon][kontrol edilmiş revizyon]
(→‎Eski Türkler'de Tanrı inancı: Eksik anlamlar eklendi.)
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil ağ değişikliği
(Gerekçe: + kaynak gerektiren bilgi eklentisi - Kaynaklandırıp ekleyebilirsiniz.)
{{Tengricilik}}
 
'''Tengri''', [[Eski Türkçe]]de ''Tanrı, Gökyüzü ve Mavi''; Eski [[Türkler]]in ve [[Moğollar]]ın inancı [[Tengricilik]]te ''Gök Tanrı'' (''Kök Tengri'') ya da Gök'ün yüce tini (ruhu) dir. Aynı zamanda [[Orhun Yazıtları|Orhun Yazıtları']]nda ilk çözümlenen sözcük olup<ref>Göktürk tarihinin meseleleri-Osman Fikri Sertkaya-sayfa 130,Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1995 Ankara 360 sayfa</ref><ref>Adnan Binyazar-Türk dilinde 25 ünlü eser ( sayfa 8),Varlık Yayınları,263 sayfa,1982</ref> yazılışı "[[Dosya:Old Turkic letter I.svg|12px]][[Dosya:Old Turkic letter R2.svg|12px]][[Dosya:Old Turkic letter NG.svg|12px]][[Dosya:Old Turkic letter T2.svg|12px]]" şeklindedir. Yer Tengri Gök Tengri'nin torunu, [[Kayra Han]]'ın oğlu, [[Ülgen]]'in kardeşi ve [[Erlik]]'in amcası. Gök Tengri ise Kayra Han'ın babası, Yer Tengri'nin dedesi, Ülgen'in dedesi ve Erlik'in büyük dedesi
 
== Gök-Kültürü ==
'''Tengri''', ''kişiselleştirilmeyen Gök Tanrısı'', ''ya da Gök'ün tanrısal yüce tini(ruhu)''. Tengricilik inancına göre doğadaki tüm nesneler birer tine sahiptir ([[Animizm]]). Tengri bunların en yücesi, en büyükleridir. İklim doğrudan Tengri'nin isteğine göre değişir. Tengri, acunda (dünyada) dengenin yaratıcısı ve koruyucusudur ve iklimlerin doğal süreçleri, iklimlerin devinimleri onun tarafından sağlanır. Diğer tanrısal varlıklar Tengrici toplumların [[mitoloji]]lerinde ve kamlarının dualarında insanlara benzer kişiselleştirilmiş bir şekilde tarif edilir; ama Tengri kişiselleştirilmez; sadece zamansız ve sonsuz mavi Gök olarak anılır("Kök" = mavi, "Tengri"= Gökyüzü ; daha sonraları mavi renginden dolayı Gökyüzü'ne de Kök/Gök denilmiştir.).
 
Tarihte Moğolistan'ın birleştiricisi [[Cengiz Han]], gücünü Tengri'den bir vekilliğe (Kut) dayandırıyordu ve bütün fermanlarını "''Sonsuz Gök'ün dileğiyle...''" sözleriyle başlatırdı. Gök Babasına zamansız ve sonsuz gök olarak tapılırdı. Her ne kadar iki oğlu olduğu söylense de ([[Ülgen]] ve [[Erlik]]), bir kişi olarak görülmezdi.
 
Ama kutsal görülen Gök'ün Adı "''Tengri''"yi Doğadaki başka nesnelerle bağlantılı bir şekilde karşılaşmak da mümkündür; mesela Tengri Dağ, Tengri Göl. Çünkü ''Tengri'' ayrıca bir ''ruh kategorisi'' nin de isimiydi; Gök'e bağlı doğa tinleri. Rafael Bezertinov, "''Tengrianizm:Türklerin ve Moğolların Dini''" Adlı Kitabında Türklerde 17 ve Moğollarda 99 Gök Ruhu, 77 [[Yer Su]] Ruhlarına denk olduğunu öne sürüyor. Ama asıl Göktanrı'yı, Tengri'yi, bunlarla karıştırmamak gerekir. Çünkü Tengricilik'te tek bir yaratıcı vardır ve Onun yardımcısı, eşi ya da kocası yoktur. ''Tengri tektir''.
[[Dosya:Orkhon.svg|sağ|Orhun yazıtlarında Tengri ismi]]
 
[[Orta Asya]]'nın uçsuz bucaksız bozkırlarında yaşayan Eski Türklerin inancı, Gök Tanrı = Kök Tengri inancıdır. Eski Türkçede Tanrı sözcüğü Tengri biçiminde söylenirdi (ayrıca Tengri sözcüğü, gök ve mavi anlamlarınaanlamına da gelirdi). Eskiden Kök olarak söylenen gök sözcüğünün ise Eski Türkçede üç anlamı vardı: Biri bugünkü kullandığımız anlamı ile gök, gökyüzü; biri, yine bugünkü kullandığımız anlamı ile mavi renk; biri de, bugün kullanmadığımız anlamı ile ulu, yüce, kutsal. İşte Kök Tengri/Gök Tanrı deyiminde geçen kök/gök sözünün taşıdığı anlam ulu, yüce, kutsal'dır. Buna bağlı olarak da, Kök Tengri/Gök Tanrı deyimi Ulu Tanrı, Yüce Tanrı veya Ulu Gök anlamlarına gelir. Söz konusu olan tek bir yaratıcı Tanrı ve bu tek Tanrı'ya yapılan saygı dolu bir sesleniştir.
 
Zaten Eski Türklerin öz inançları, tek tanrıcılığa dayanır.{{Kaynak belirt}}Tarihin hiçbir döneminde Türklerin öz dininde birden çok Tanrı olmamıştır. {{Kaynak belirt}} Bugüne değin yapılan arkeolojik araştırmalar da bunu desteklemektedir. Eski Türklerden kalan [[arkeoloji]]k buluntularda tanrı yontularına ve putlara rastlanmamıştır. Tabii ki, inanç değiştirip de başka inançlara geçen ve Eski Türklerin budunsal (millî) inancı olan Gök Tanrı inancından ayrılanlardan kalan put ve tanrı yontuları konu dışıdır. Çünkü bu ürünler, Gök Tanrı inancının kapsamı dışında oluşturulmuş nesnelerdir. Putçulukta putların, temsil ettikleri varlıkların manevi gücü ile dolu olduklarına inanılır; ama, Eski Türklerde manevi gücün biricik kaynağı Tanrı'dır. Eski Türkler, tüm evreni içeren tek ve ulu yaratıcı Gök Tanrı'nın yontusunu hiçbir zaman yapmamışlardır.
6.462

düzenleme