"Nakşa Kuşatması (MÖ 499)" sayfasının sürümleri arasındaki fark

değişiklik özeti yok
(→‎Yakın geçmiş: düzeltme AWB ile)
[[Bronz Çağı Çöküşü]] ardından Antik Yunanistan'da [[saray ekonomisi|saray ekonomileri]]nin çökmesiyle nüfusun önemli bir bölümü, daha güvenli bulunan [[Anadolu|Önasya]]'ya göç ederek oralarda yerleştiler.<ref name = "I14x">Herodotus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;layout=;query=chapter%3D%23142;loc=1.141.1 I, 142–151]</ref> Bu yerleşimciler Antik Yunanistan'ın dört ana kabilesinden üçü olan [[Aioller]], [[İyonlar]] ve [[Dorlar]]dır. İyon boyları, [[Lidya]] ve [[Karya]] kıyılarına yerleşerek İyonyayı oluşturacak 12 [[şehir devleti|kent devleti]] kurdular.<ref name = "I14x"/> Bu kentler [[Karya]]'da [[Milet]], [[Myus]], [[Priene]], [[İyonya]]'da [[Efes]], [[Colophon]], [[Lebedos]], [[Teos]], [[Klozomenai]], [[Phokaia]], [[Erytrae]] ve [[Ege Adaları]]'nda [[Sisam]] ile [[Sakız Adası|Sakız]]'dır. İyon kent devletleri ünlü Lidya kıralı [[Krezüs]] tarafından MÖ 560 yılı civarında boyun eğdirilene kadar bağımsız kalmaya devam etmişlerdi.<ref name = "I142">Herodotus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;layout=;query=chapter%3D%23142;loc=1.143.1 I, 142]</ref> Bu tarihten [[Ahameniş İmparatorluğu|Akamenid İmparatorluğu]]'nu kuran [[Büyük Kiros|II. Kiros]] tarafından yıkıldığı tarihe kadar (MÖ 564<ref>[http://classics.mit.edu/Herodotus/history.mb.txt Herodot]</ref>) Lidya hakimiyetinde kaldılar.<ref name = "I141">Herodotus [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126;query=chapter%3D%23141;layout=;loc=1.140.1 I, 141]</ref> Önasya'daki Pers yönetimi, özellikle Batı Anadolu kıyılarını ticari ilişkileri yönünden serbest bırakmıştı. "Ancak ekonomik ağırlık merkezi olan Batı Anadolu ile bağları kesilmiş olan Yunanistan, buradaki kolonileri Pers'lere karşı ayaklanmaları yönünde desteklemiştir."<ref>Hale Güney, [http://www.belgeler.com/blg/14jd/soloi-pompeiopolis-sikkeleri-coins-of-soloi-pompeiopolis ''Soloı-Pompeıopolis Sikkeleri''] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20120603221851/http://www.belgeler.com/blg/14jd/soloi-pompeiopolis-sikkeleri-coins-of-soloi-pompeiopolis |tarih=3 Haziran 2012 }} – Yüksek Lisans Tezi, Sh.: 40</ref>
 
Öte yandan Pers İmparatoroluğuİmparatorluğu için İyon kentlerini hakimiyet altında tutmak, istila edilmiş olan diğer imparatorluk bölgelerine oranla bazı güçlükler göstermektedir. II. Kiros, İmparatorluğun diğer bölgelerinde [[Yahudiler|Musevi]] din adamları gibi, "seçkin" grupları, hakimiyetini güçlendirmek amacıyla desteklemiş, kollamıştı.<ref name = h147/> Söz konusu dönemde Yunanistan'da benzer bir seçkin zümre yoktu. Her ne kadar aristokrat bir toprak sahipliği varsa da bu sınıf kendi içinde birlik halinde değildi ve böyle olunca da kaçınılmaz olarak birbirine rakip durumdaydı.<ref name = h147>Holland, Sh.: 147–151.</ref> Bu yüzden Pers Sarayı İyon kent devletlerinde bir tiranın yönetime gelmesini, kendilerini İyonya'nın iç çatışmalarına sürüklese de desteklemek durumunda kalmışlardır. Bir başka risk de bazı tiranların kendi yönetimlerini olabildiğince bağımsız kılma girişimleri olabilecekti ve bu tiranların bir şekilde değiştirilmesi zorunluydu.<ref name = h147/> Tiranlar da ayrıca zorlu bir işin üstesinden gelmeliydiler, vatandaşlarının Pers düşmanlığını yumuşatmalı, mümkünse gidermeli ve bu yolla Pers hakimiyetinin sürmesini garantilemeliydiler.<ref name = h147/>
 
İyonya'nın istilasından 40 yıl sonra, (ki Büyük Kiros'un ardından tahta çıkan üçüncü kraldı) Pers kralı [[I. Darius]]'un döneminde, [[Milet]] tiranı [[Aristagoras]]'ta kendini, bu içinden çıkılması güç durumda bulmuştur.<ref name = h153>Holland, Sh.: 153–154.</ref> Aristagoras'ın amcası Histiaeus, MÖ 513 yılında I. Darius'la sefere katılmıştı. İstediği ödül sorulduğunda istila edilmiş [[Trakya]] topraklarının bir bölümünü talep etmiştir. Bu istek yerine getirilmekle birlikte Histiaeus'un hırsı, I. Darius'un danışmanlarının dikkatinden kaçmamıştır. Sonuçta, ''daha fazlasıyla'' ödüllendirildi ve Kral'ın yakın çevresine dahil edilerek kışlık başkent [[Susa]]'da kalması istendi.<ref name = h153/> Milet tahtını Histiaeus'tan Aristagoras devraldığında, kentte Pers hakimiyetine karşı duyulan hoşnutsuzluk artmaktaydı.
Nitekim Grek tarihinde bu dönem birçok Grek kent devletinde önemli sosyal ve siyasal değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. Bu değişimler içinde belki de en önemlisi [[Atina demokrasisi]]'nin oluşmasıydı.<ref name = fine/> Nakşa Adası da [[Kiklad Adaları]] grubu içinde yer alan ve bu dönemde söz konusu politik çalkantılardan etkilenen bir adaydı. Ada, Sparta tarafından yerinden edildiği MÖ 524 yılına kadar, Atina tiranı Peisistratos'un desteklediği tiran Lygdamis'ın yönetiminde kalmıştır. Bu tarihten sonra yerli aristokrasi gelişti ve Ada, Ege adaları içinde en müreffeh ve güçlü adalardan biri haline geldi.<ref name = fine/><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D28%3Asection%3D1 Herodot, 5.28]</ref> Aristokratların bu başarısına karşın Nakşa, sınıfsal gerilimler ve iç çekişmeler karşısında bütün bütün savunmasız değildi. Nitekim kısa bir süre sonra MÖ 500 öncesinde halk aristokratları dışlayarak siyasal erki ele geçirdi ve Ada'da demokrasiyi kurdu.<ref name = fine/><ref name="Lloyd143">Lloyd, Sh.: 143.</ref>
 
[[Nakşa]]'dan sürgün edilmiş olan söz konusu aristokratlardan bazıları MÖ 500 yılında Aristagoras'a baş vurarak Ada'yı ele geçirmesi için teşvik ettiler.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D30%3Asection%3D1 Herodot, 5.30.1-3]</ref> Dahası, tüm seferin masraflarını karşılayaklarınakarşılayacaklarına söz verdiler ve diğer Kiklad Adaları'nın da Darius'a boyun eğeceğini vadettiler.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D30%3Asection%3D6 Herodot, 5.30.6]</ref> Nakşa'yı istila etmekle Milet'teki durumunu güçlendireceğinin hesabını yapan Aristagoras, [[Lidya]] Satrap'ı [[Artaphernes]]'e bir teklifle yaklaşmıştır. Eğer Artaphernes, bir orduyla kendisini askeri yönden desteklerse, Nakşa'yı ele geçirdiğinde, ki böylece I. Darius'un İmparatorluğu'nun sınırlarını genişletmiş olacaktır, ele geçen ganimetten, genişleteceği ordusunun maliyetini karşılamakta kullanabileceği bir pay verecekti. Artaphernes bu tekliften çok memnun kaldı ve Aritagoras'ın istediğ 100 gemi yerine 200 gemi vereceğini söyledi. Ancak önce sefer için I. Darius'un onayı alınmalıydı.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D31%3Asection%3D1 Herodot, 5.31.1-3]</ref> I. Darius bunu onaylayınca, ertesi yıl 200 [[trireme]]'den oluşan bir donanma Nakşa'ya saldırı için toplandı.<ref name="h532">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D32%3Asection%3D1 Herodot, 5.32]</ref>
 
== Kuvvetler ==
== Sonuçları ve devamı ==
 
Nakşa seferi başarısızlıkla sonuçlanınca Aristagoras oldukça zor bir duruma düşmüştü. Her şeyden önce Artaphernes'e, vadetmiş olduğu gibi seferin maliyetlerini karşılayacak bir ödeme yapamıyordu. Öte yandan Pers kraliyet ailesi ile artık daha soğuk ilişkiler içinde olacaktı. Artaphernes tarafından görevden alınması her an beklenebilirdi. Bu durumdan kurtulmak için zor bir yol seçerek Milet halkını, kendi efendilerine karşı ayaklanmaya teşvik etti. Böylece İyon Ayaklanmasını başlatmış oldu.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D35%3Asection%3D1 Herodot, 5.35.1]</ref> Herodot İyon Ayaklanması'nı her ne kadar Aristagoras'ın kişisel endişe ve hırslarına bağlıyorsa da açıktır ki, yine Herodot'a göre Pers Sarayı tarafından dayatılan tiranların yönetimine karşı genel bir hoştuksuzlukhoşnutsuzluk yaygındı ve bu durum olayları zaten bir ayaklanma yönünde geliştiriyordu.<ref name="fine"/> Ancak Herodot'un ortaya attığı bu neden, ikincil bir neden olabilir. Esas neden bölgedeki Pers hakimiyetine karşı gelişen ya da geliştirilen karşı tutumdur.<ref>{{Web kaynağı |url=http://gsf.baskent.edu.tr/duyuru/eskiyunan.doc |başlık=Eski Yunan Uygarlığı'nın Klasik Çağı |erişimtarihi=21 Nisan 2012 |arşivurl=https://web.archive.org/web/20150210232959/http://gsf.baskent.edu.tr/duyuru/eskiyunan.doc |arşivtarihi=10 Şubat 2015 |ölüurl=yes }}</ref><ref group=not>Herodot'un tarih yazımının neden-sonuç ilişkileri vermediği, olayların kaydı niteliği taşıdığı kabul edilir. ([http://forum.arkeo-tr.com/viewtopic.php?f=14&t=769&view=next forum-arkeo.tr)]</ref> Bu yüzden Aristagoras'ın her yerde tiranlık yerine demokrasi hükümet şeklini geçirmesi, İyonya'nın tümüne yayılacak bir ayaklanmayı teşvik etmiştir.<ref name = h155>Holland, Sh.: 155–157.</ref>
[[Dosya:Ionian Revolt Campaign Map.png|thumb|sağ|300px|İyon Ayaklanması'nın askeri harekatları]]
Aristagoras Önasya'daki tüm Grek dünyasını ayaklanma içine çekmeyi başardı. Fakat, Pers kuvvetleriyle savaşabilmek için başka müttefiklere ihtiyaçları olduğunu da fark etmiştir.<ref name = h157>Holland, Sh.: 157–159.</ref> Bu amaçla MÖ 499 kışında Yunanistan'a giderek müttefik bulmaya çalıştı. Ancak Sparta'yı ikna etmekte başarılı olamadı. Yine de Atina ve Eretria İyon Ayaklanması'nı desteklemeyi kabul etmişlerdir.<ref name="h157"/> Atina'dan yirmi, Eretria'dan beş olmak üzere 25 triremeden oluşan bir müttefik kuvveti MÖ 498 baharında iyonya'ya doğru denize açılmıştır.<ref name = h160>Holland, Sh.: 160–162.</ref> Bu filo, [[Efes]] yakınlarında İyonya esas kuvvetleriyle birleşti.<ref name="h51001">[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D100%3Asection%3D1 Herodot, 5.100.1]</ref> Daha sonra bu kuvvet Efesliler'in önderliğinde Artaphernes'in satraplık başkenti [[Sard]]'a yürümüştür.<ref name = h160/> Saldırı Sard'daki Pers kuvvetlerini hazırlıksız yakaladı ve aşağı şehri ele geçirdi.<ref name="h51001"/> Ancak aşağı şehirde yangın çıkması ve hızla yayılması nedeniyle muharebe etmek güçleşince Grek kuvvetleri yukarı şehri kuşatmayı bırakarak Efes'e geri çekildiler.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D101%3Asection%3D3 Herodoti-, 5.101.3]</ref> Bu arada Sard'a saldırıldığı haberinin ulaşması üzerine Önasya'daki Pers birlikleri toparlanıp Sard'a yürüşe geçmişlerdir.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D102%3Asection%3D1 Herodot, 5.102.1]</ref> Kente ulaştıklarında düşmanlarının geri çekildiğini öğrendiler. Bunun üzerine Grek ve İyon kuvvetlerinin peşine takılmış ve Efes dışında onlara yetişmişlerdir.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D102%3Asection%3D2 Herodot, 5.102.2]</ref> Yorgun ve moralsiz bu kuvvetler ister istemez muharebeye girdiler ve [[İyon Ayaklanması#Efes Muharebesi|Efes Muharebesi]] sonucunda ağır bir bozguna uğradılar.<ref name = h160/> İyon birlikleri kendi kentlerini korumak için geri çekildiler. Atina ve Eretria kuvvetlerinden sağ kalanlar ise gemilere kaçmayı başardılar ve Yunanistan'a dönmek üzere denize açıldılar.<ref name = h160/><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D5%3Achapter%3D102%3Asection%3D3 Herodot, 5.102.3]</ref>
2.308

değişiklik