"Kızılderililer" sayfasının sürümleri arasındaki fark

151.135.76.8 tarafından yapılan 22646592 sayılı değişiklik geri alınıyor.
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
(151.135.76.8 tarafından yapılan 22646592 sayılı değişiklik geri alınıyor.)
Etiket: Geri al
{{Etnik grup bilgi kutusu
| grup = AmerikalilarKızılderililer
| resim = [[Dosya:Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg|250px]]
| başlık =En üst soldan sağa 1., 3. ve 4. Eskimo, diğerleri Kızılderili halklarıdır
 
== Diller ==
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: &nbsp;[[Eskimolar|Eskimo]] &nbsp;ile &nbsp;[[Aleutlar]]ın &nbsp;konuştuğu &nbsp;[[Eskimo-Aleut dilleri]], Kızılderili &nbsp;[[Na-Dene halkları]]nın &nbsp;konuştuğu &nbsp;[[Na-Dene dilleri]] &nbsp;ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu &nbsp;[[Amerind dilleri]]. Bu ana dil filumları yanında hiçbir &nbsp;[[dil ailesi]]ne &nbsp;girmeyen &nbsp;[[izole dil]]ler &nbsp;de bulunmaktadır. &nbsp;[[UNESCO]]'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir<ref>Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). Ethnologue: Languages of the world (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. &nbsp;ISBN 1-55671-159-X. (Online version:[http://www.ethnologue.com/ http://www.ethnologue.com]).</ref>
 
== Genetik sınıflandırma ==
|}
]]
Amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın &nbsp;[[haplogrup]] &nbsp;olarak &nbsp;Haplogrup Q1a3a (Y-DNA) &nbsp;verilmektedir<ref>[https://web.archive.org/web/20130808050408/http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Bortolini-AJHG-03-YAmer.pdf "Y-Chromosome Evidence for Differing Ancient Demographic Histories in the Americas"] &nbsp;(PDF).''Department of Biology, University College, London; Departamento de Gene´tica, Universidade Federal do Rio Grande do Sul, Porto Alegre, Brezilya; Instituto Venezolano de Investigaciones Cientı´ficas, Caracas, Venezuela; Departamento de Gene´tica, Universidade Federal do Parana´, Curitiba, Brezilya; 5Department of Anthropology, University of New Mexico, Albuquerque; 6Laboratorio de Gene´tica Humana, Universidad de los Andes, Bogota´; Victoria Hospital, Prince Albert, Canada; Subassembly of Medical Sciences, Mongolian Academy of Sciences, Ulaanbaatar, Mongolia; Laboratorio de Gene´tica Molecular, Facultad de Medicina, Universidad de Antioquia, Medellı´n, Colombia; Universite´ de Montreal''. University College London 73:524–539. 2003. 8 Ağustos 2013 tarihinde [http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Bortolini-AJHG-03-YAmer.pdf kaynağından] {{Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20120708164148/http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Bortolini-AJHG-03-YAmer.pdf |tarih=8 Temmuz 2012 }} &nbsp;arşivlendi. Erişim tarihi: 2010-01-22</ref>. Tıpkı mtDNA gibi Y-DNA da diğer çekirdek [[kromozom]]lardan &nbsp;farklıdır ve Y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup &nbsp;[[mayoz]] &nbsp;bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. Bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir<ref>Orgel L (2004). &nbsp;[http://www.d.umn.edu/~pschoff/documents/OrgelRNAWorld.pdf "Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world"] &nbsp;(PDF). &nbsp;''Crit Rev Biochem Mol Biol'' &nbsp;'''39''' &nbsp;(2): 99–123. &nbsp;[[Sayısal nesne tanımlayıcısı|DOI]]:.[[PubMed Identifier|PMID]] &nbsp;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15217990 15217990]. Erişim tarihi: 2010-01-19.</ref>. Bu dokular biribirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, Amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, Amerika'nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri<ref name="genebase.com">{{Web kaynağı|başlık=Learn about Y-DNA Haplogroup Q|ad=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor|url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16|biçim=Verbal tutorial possible|yayıncı=Genebase Systems|yıl=2008|erişimtarihi=21 Kasım 2009|alıntı=Haplogroups are defined by unique mutation events such as single nucleotide polymorphisms, or SNPs. These SNPs mark the branch of a haplogroup, and indicate that all descendents of that haplogroup at one time shared a common ancestor. The Y-DNA SNP mutations were passed from father to son over thousands of years. Over time, additional SNPs occur within a haplogroup, leading to new lineages. These new lineages are considered subclades of the haplogroup. Each time a new mutation occurs, there is a new branch in the haplogroup, and therefore a new subclade. Haplogroup Q, possibly the youngest of the 20 Y-chromosome haplogroups, originated with the SNP mutation M242 in a man from Haplogroup P that likely lived in Siberia approximately 15,000 to 20,000 years before present|arşivurl=https://web.archive.org/web/20110121211829/http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16|arşivtarihi=21 Ocak 2011|ölüurl=yes}}</ref><ref>{{Kitap kaynağı|ad1=Spencer|soyadı1=Wells|ad2=Mark|soyadı2=Read|başlık=The Journey of Man&nbsp;– A Genetic Odyssey|url=http://books.google.ca/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PP1#v=onepage&q=&f=false|biçim=Digitised online by Google books|yayıncı=Random House|isbn=0-8129-7146-9|erişimtarihi=21 Kasım 2009|yıl=2002}}</ref>. Eski olan, kurucu &nbsp;[[haplotip]] &nbsp;ve &nbsp;[[gen]] &nbsp;çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki amerika yerlilerinde bulunmaktadır.<ref name="genebase.com"/>
 
Kurucu nüfus için &nbsp;[[Beringia]]'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte &nbsp;[[Bering Denizi]] &nbsp;kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur.<ref>{{Web kaynağı|başlık=First Americans Endured 20,000-Year Layover&nbsp;– Jennifer Viegas, Discovery News|url=http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american.html|erişimtarihi=18 Kasım 2009|alıntı=Archaeological evidence, in fact, recognizes that people started to leave Beringia for the New World around 40,000 years ago, but rapid expansion into North America didn't occur until about 15,000 years ago, when the ice had literally broken|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}|arşivurl=https://web.archive.org/web/20121010092348/http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american.html|arşivtarihi=10 Ekim 2012|ölüurl=no}}</ref><ref>{{Web kaynağı|başlık=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|ad=Ker|soyadı=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|yayıncı=National Geographic Society|yıl=2008|erişimtarihi=23 Ocak 2010|alıntı=Over time descendants developed a unique culture—one that was different from the original migrants' way of life in Asia but which contained seeds of the new cultures that would eventually appear throughout the Americas|arşivurl=https://web.archive.org/web/20140826215631/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|arşivtarihi=26 Ağustos 2014|ölüurl=no}}</ref>.[[Mikrosatelit]] &nbsp;çeşitliliği ve Y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş &nbsp;[[Güney Amerika]] &nbsp;bölgelerinde yaşayan Kızılderili gruplarına özgüdür.<ref>{{Web kaynağı|başlık=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|yayıncı=Genebase Systems|yıl=2009|erişimtarihi=22 Kasım 2009|arşivurl=https://web.archive.org/web/20131101142751/http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|arşivtarihi=1 Kasım 2013|ölüurl=yes}}</ref>. &nbsp;[[Na-Dene dilleri|Na-Dene]], &nbsp;[[İnuitler|İnuit]] &nbsp;ve &nbsp;[[Alaska Yerlileri]] &nbsp;haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır<ref>{{Dergi kaynağı|doi=10.1073/pnas.95.23.13994|yazar=Ruhlen M|başlık=The origin of the Na-Dene|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|cilt=95|sayı=23|sayfalar=13994–6|yıl=1998|ay=Kasım|pmid=9811914|pmc=25007|url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9811914}}</ref><ref>{{Dergi kaynağı|yazar=Zegura SL, Karafet TM, Zhivotovsky LA, Hammer MF|başlık=High-resolution SNPs and microsatellite haplotypes point to a single, recent entry of Native American Y chromosomes into the Americas|journal=Molecular Biology and Evolution|cilt=21|sayı=1|sayfalar=164–75|yıl=2004|ay=Ocak|pmid=14595095|doi=10.1093/molbev/msh009}}</ref><sup>[[Amerika yerlileri|<nowiki>]</nowiki>]]</sup><ref>{{Web kaynağı|başlık=mtDNA Variation among Greenland Eskimos. The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1|ad=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|çalışma=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|yıl=2000|erişimtarihi=22 Kasım 2009|alıntı=The relatively lower coalescence time of the entire haplogroup A2 including the shared sub-arctic branches A2b (Siberians and Inuit) and A2a (Eskimos and Na-Dené) is probably due to secondary expansions of haplogroup A2 from the Beringia area, which would have averaged the overall internal variation of haplogroup A2 in North America.|arşivengelli=evet}}</ref>. Bu da gösteriyor ki, Grönland ve Kuzey Amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.<ref>{{Web kaynağı|başlık=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/content/abstract/130/1/153|ad=A. Torroni, T. G. Schurr, C. C. Yang, EJE. Szathmary, R. C. Williams, M. S. Schanfield, G. A. Troup, W. C. Knowler, D. N. Lawrence, K. M. Weiss and D. C. Wallace|çalışma=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|yayıncı=Genetics Society of America. Vol 130, 153-162|erişimtarihi=28 Kasım 2009|alıntı=The divergence time for the Nadene portion of the HaeIII np 663 lineage was about 6,000-10,000 years. Hence, the ancestral Nadene migrated from Asia independently and considerably more recently than the progenitors of the Amerinds|arşivurl=https://web.archive.org/web/20101231140408/http://www.genetics.org/cgi/content/abstract/130/1/153|arşivtarihi=31 Aralık 2010|ölüurl=no}}</ref>
 
== Tarih ==
28.984

değişiklik