"Dolomit" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Dolomit hakkında bilgiyi arttırma
(Dolomit hakkında bilgiyi arttırma)
Dolomit minerallerinin oluşturduğu kayaçlara [[dolotaşı]] adı da verilmektedir. Bu kayaçların oluşumu dolomitlerin doğrudan kimyasal bir çökelme ile değil kireçtaşlarının [[magnezyum]] bakımından zengin suların etkisi altında oluştuğu bilinmektedir. Aşırı buharlaşmanın olduğu denizden bir yükselti ile ayrılmış yarı kapalı ortamlarda suyun [[magnezyum]] bakımından giderek zenginleşmesi, tabana çökmüş [[kalsit]]ten ibaret [[çamur]]un bu yoğun çözeltilerle etkileşmeye girerek '''dolomit'''leşmesi mümkün olabilir.
 
=== Dolomit, basta demir-çelik sanayi olmak üzere cam, [[seramik]], boya, gübre, tugla, [[çimento]] ve insaat sanayilerinde, tarimda toprak islahi gibi çok genis bir alanda kullanilmaktadir. ===
Dünya’da ve Türkiye’de oldukça genis bir yayilima sahip olup rezerv problemi olmayan bir mineraldir.
 
120 milyon ton civarinda olan dünya üretiminin yariyayarıya yakini ABD’de gerçeklestirilmektedir. [[Amerika Birleşik Devletleri]]'nin dışında [[Birleşik Krallık]], [[Avusturya]], [[Belçika]], [[Japonya]], [[Polonya]], [[İspanya]], [[Kanada]], [[Brezilya]], [[Almanya]] ve [[Avustralya]] yılda 1 milyon tonun üzerinde dolomit üreten ülkelerdir.
 
Dünya’da 3 milyon tonun üzerindeki ihracatinihracatın 2 milyon tonunu Belçika ve Kanada yapmaktadir. 2 milyon ton civarindaki ithalatin ise 1,3 milyon tonu Japonya tarafından yapilmaktadir.
 
Dünya’da dolomit büyük miktarlarda ve çok değişik sektörlerde kullanilmasinakullanılmasına ragmenrağmen [[Türkiye]]'de üretimin çok önemli bölümü sadece demir-çelik ve cam sanayinde kullanilmaktadir.
 
[[Petrol]]ün hazne kayacı özelliği göstermesinden dolayı '''dolomit'''ler [[jeoloji]]de büyük önem taşımaktadır.
 
== Tarihi ==
Büyük olasılıkla mineral olarak dolomit ilk olarak 1768'de [[Carl Linnaeus]] tarafından tanımlanmıştır.<ref>Linnaeus, C. (1768): Systema naturae per regnum tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus & differentiis. Tomus III. Laurentii Salvii, Holmiae, 236 p. On p.41 of this very book, Linnaeus stated (in Latin): "Marmor tardum - Marmor paticulis subimpalpabilibus album diaphanum. Hoc simile quartzo durum, distinctum quod cum aqua forti non, nisi post aliquot minuta & fero, effervescens." In translation: "Slow marble - Marble, white and transparent with barely discernable particles. This is as hard as quartz, but it is different in that it does not, unless after a few minutes, effervesce with "aqua forti</ref> 1791'de, Fransız doğa bilimci ve jeolog Déodat Gratet de Dolomieu (1750–1801) tarafından, önce eski Roma kentinin binalarında ve daha sonra Dolomit Alpleri olarak bilinen dağlarda toplanan örnekler kayaç olarak tanımlandı. [[Kuzey İtalya|Kuzey İtalya.]] [[Nicolas-Théodore de Saussure]] ilk olarak Mart 1792'de mineral ismini verdi.<ref>Saussure le fils, M. de (1792): Analyse de la dolomie. Journal de Physique, vol.40, pp.161-173.</ref>
 
== Özellikleri ==
Dolomit minareli, üçgen-eşkenar dörtgen sistemde kristalleşir. Beyaz, ten rengi, gri veya pembe gibi renklerde kristaller oluşturur. Dolomit, [[kalsiyum]] ve [[magnezyum]] iyonlarının alternatif bir yapısal düzenlemesine sahip olan karbonattır. İnce toz formunda olmadığı sürece, soğuk seyreltik hidroklorik asit içinde kalsitte olduğu gibi hızla çözünemez ya da köpüremez.<ref>"Dolomite Mineral - Uses and Properties" . ''geology.com''.</ref> Kristalleşme oldukça yaygındır.
 
Dolomit, baskın demir ankerit ve baskın magnez kutnohorit arasında katı bir çözelti olarak bulunur.<ref>Klein, Cornelis and Cornelius S. Hurlbut Jr., ''Manual of Mineralogy,'' Wiley, 20th ed., p. 339-340 ISBN 0-471-80580-7</ref> Yapıda az miktarda bulunan [[demir]], kristallere sarı veya kahverengi bir ton verir. Yapıdaki manganez ikameleri de yaklaşık yüzde üç MnO'dur. Yüksek mangan içeriği kristallere pembe renk vermektedir. [[Kurşun]], [[çinko]] ve [[kobalt]] da yapı içerisindeki  magnezyumun yerini alır. Dolomit minerali, bileşik huntit Mg3Ca (CO3) 4 ile yakından ilişkilidir. Dolomit hafif asidik suda çözülebildiğinden, dolomit alanları akifer olarak önemlidir ve karstik arazi oluşumuna katkıda bulunmaktadır<ref>Kaufmann, James. Sinkholes Archived 2013-06-04 at the Wayback Machine. USGS Fact Sheet. Retrieved on 2013-9-10.</ref>.
 
== Formasyon ==
Modern dolomit oluşumunun [[Brezilya]]'nın [[Rio de Janeiro]] sahili boyunca fazla doymuş tuzlu lagünlerde, yani Lagoa Vermelha ve Brejo do Espinho'da anaerobik koşullar altında oluştuğu bulunmuştur. Dolomitin sadece sülfat azaltıcı bakterilerin, yardımı ile gelişeceği inanılmaktadır.<ref>Vasconcelos C.; McKenzie J. A.; Bernasconi S.; Grujic D.; Tien A. J. (1995). "Microbial mediation as a possible mechanism for natural dolomite formation at low temperatures". ''Nature''. '''337''' (6546): 220–222. Bibcode:1995Natur.377..220V. doi:10.1038/377220a0.</ref> Bununla birlikte, sıcaklığı düşük dolomit, organik madde ve mikrobik hücre yüzeyleri bakımından zengin olan doğal ortamlarda ortaya çıkmaktadır.<ref>Snyder, Glen T.; Matsumoto, Ryo; Suzuki, Yohey; Kouduka, Mariko; Kakizaki, Yoshihiro; Zhang, Naizhong; Tomaru, Hitoshi; Sano, Yuji; Takahata, Naoto; Tanaka, Kentaro; Bowden, Stephen A. (2020-02-05). "Evidence in the Japan Sea of microdolomite mineralization within gas hydrate microbiomes". ''Scientific Reports''. '''10''' (1): 1–13. doi:10.1038/s41598-020-58723-y. ISSN 2045-2322.</ref> Bu, organik madde ile ilişkili karboksil grupları tarafından [[magnezyum]] kompleksleşmesinin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.<ref>oberts, J. A.; Kenward, P. A.; Fowle, D. A.; Goldstein, R. H.; Gonzalez, L. A. & Moore, D. S. (1980). "Surface chemistry allows for abiotic precipitation of dolomite at low temperature". ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United State'' '''110''' (36): 14540–5. Bibcode:2013PNAS..11014540R. doi:10.1073/pnas.1305403110. PMC 3767548. <nowiki>PMID 23964124</nowiki>.''s of America''.</ref> Jeolojik kayıtta büyük dolomit yatakları vardır, ancak mineral modern ortamlara nispeten daha nadirdir. 1999 yılında ilk kez tekrar edilebilir, inorganik düşük sıcaklıklı dolomit ve manyezit sentezleri yayınlandı.Bu laboratuvar deneyleri, yarı kararlı bir "öncünün" ilk çökelmesinin, periyodik çözünme ve yeniden çökelme aralıkları boyunca kademeli olarak, kararlı faza nasıl değişebileceğini gösterdi. Bu geri dönüşümü bulunmayan jeokimyasal reaksiyonun seyrini düzenleyen genel prensip "Oswald'ın adım kuralını çiğnemek" olarak tanımlanmıştır.<ref>Deelman, J.C. (1999): "Low-temperature nucleation of magnesite and dolomite"Archived 2008-04-09 at the Wayback Machine, ''Neues Jahrbuch für Mineralogie'', Monatshefte, pp. 289–302.</ref>
 
== Kullanımları ==
[[Dosya:Piz Popena+Cristallo~2019 07 16.jpg|sol|küçükresim|[[Cortina d'Ampezzo]] yakınındaki Dolomitlere [[mineral]] adı verilmektedir.]]
Dolomit, süs taşı, beton agregası ve magnezyum oksit kaynağı olarak ve de ayrıca magnezyum üretimi için Pidgeon işleminde kullanılmaktadır. Önemli bir petrol rezervuar kayasıdır ve [[kurşun]], [[çinko]] ve [[bakır]] gibi ana metallerin büyük tabakalara bağlı Mississippi Vadisi Tipi cevher yatakları için ana kaya olarak hizmet etmektedir.
 
Kalsit kireçtaşının nadir veya çok maliyetli olduğu durumlarda, bazen demirin yerine ve çeliği eritmek için dolomit bir akış olarak kullanılmaktadır.
 
Bahçecilikte, dolomit ve dolomitik kireçtaşı, topraklara ve topraksız saksı karışımlarına pH tamponu ve magnezyum kaynağı olarak eklenebilmektedir.
 
Dolomit, suyun ph'ındaki tampon değişiklikliğine yardımcı olması için deniz (tuzlu su) akvaryumlarında substrat olarak da kullanılılmaktadır.
 
Kalsine dolomit ayrıca biyokütlenin yüksek sıcaklıklarda gazlaştırılmasında katranın tahrip edilebilmesi için bir katalizör olarak da kullanılmaktadır.<ref>A Review of the Literature on Catalytic Biomass Tar Destruction Archived 2015-02-04 at the Wayback Machine National Renewable Energy Laboratory.</ref> Parçacık fiziğinin araştırmacıları, dedektörlerin mümkün olan en fazla sayıda egzotik parçacığı algılanabilmesini sağlamak için dolomitin katmanlarının altında parçacık dedektörleri oluşturmayı sever. Dolomit nispeten daha az miktarda radyoaktif madde içerdiğinden, arka plan radyasyon seviyelerine katkıda bulunmadan kozmik ışınların oluşturduğu parazitlere karşı izole edilebilmektedir.<ref>Short Sharp Science: Particle quest: Hunting for Italian WIMPs underground Archived2017-05-17 at the Wayback Machine. Newscientist.com (2011-09-05). Retrieved on 2011-10-10.</ref>
 
<br />{{mineral-taslak}}
<!--
{{petrology-stub}}
-->
 
== Kaynakça ==
[[Kategori:Tortul kayaçlar]]
[[Kategori:Kireç taşı]]
[[Kategori:Petroloji]]
[[Kategori:Bilgi kutusu bulunmayan kimyasal maddeler]]
<references />
24

değişiklik