Yongle: Revizyonlar arasındaki fark

136 bayt kaldırıldı ,  2 yıl önce
düzeltme, değiştirildi: 1360 → 1360 (32), 12 Ağustos → 12 Ağustos, Ağustos → Ağustos AWB ile
(→‎top: düzeltme AWB ile)
(düzeltme, değiştirildi: 1360 → 1360 (32), 12 Ağustos → 12 Ağustos, Ağustos → Ağustos AWB ile)
[[Dosya:明太宗.jpg|sağ|thumb|Yongle'nın bir portresi - Ulusal Saray Müzesi, Taipei]]
 
'''Yongle''', [[Wade-Giles]] yazımında '''Yung-Le''', soy sıfatı (Ming) '''Cheng-Zu''' ya da (Ming) '''Ch'eng Tsu''' ya da (Ming) '''T'ai Tsung''', ös sıfatı (''shi'') '''Wen Di''', [[Wade-Giles]] yazımında '''Wen Ti''', asıl adı '''Zhu Di''', [[Wade-Giles]] yazımında '''Chu Ti''' (d. 2 Mayıs [[1360]], [[Nanjing]] - ö. [[12 Ağustos]] [[1424]], [[Pekin]] yakınları, [[Çin]]), [[Ming Hanedanı]]nın üçüncü imparatoru ([[1402]]-[[1424]]). Hanedanın gücünü doruk noktasına çıkarmış, başkenti [[Nanjing]]'den [[Pekin]]'e taşımıştır.
 
== İlk yılları ==
[[Moğollar|Moğol]] egemenliğine son vererek [[Ming hanedanı]]nı kuran [[Hongwu]]'nun 26 oğlundan dördüncüsüydü. On yaşındayken [[Pekin]]'i çevreleyen Yan bölgesinin prensi ilan edildi ve 20 yaşına geldiğinde [[Pekin]]'e yerleşti. Dönemin büyük komutanlarının koruyuculuğu altında kuzey sınırlarındaki çarpışmalara katılarak askeri deneyim kazandı. [[1390]]'da üvey ağabeyi Jin prensiyle birlikte [[Çin Seddi]]'nin ötesinde bir seferin komutanlığına, [[1393]]'te de kuzey sınırının orta kesimini savunmakla görevli kuvvetlerin başına getirildi. İzleyen dönemde Moğol kuvvetlerinin toparlanmasını önlemek amacıyla hemen her yıl sefere çıktı.
 
== İktidara yükselişi ==
Üç ağabeyinin ([[1392]], [[1395]] ve [[1398]]) ve babasının ([[1398]]) ölümünden sonra tahta genç yaştaki yeğeni [[Zhu Yunwen]] geçtiyse de imparatorluk ailesinin en büyüğü olarak güçlü konumunu korudu. Zhu Yunwen'ın [[Konfüçyüsçülük|Konfüçyüsçü]] bilgin-memurların etkisiyle yönetimi merkezileştirmeye çalışması üzerine [[Ağustos]] [[1399]]'da ayaklanarak Shandong bölgesinin batısını ve Huai Havzasının kuzeyini ele geçirdi. Kendisine bağlı birliklerin [[1402]]'de kuzeydeki imparatorluk ordularını yararak [[Büyük Kanal]] boyunca hemen hiçbir direnişle karşılaşmadan güneye doğru ilerlemesinden ve [[Nanjing]]'i teslim almasından sonra yönetimi eline aldı ve [[1403]]'te resmen imparatorluk tahtına geçti.
 
== Hükümdarlığı ==
Yongle ilk iş olarak [[Zhu Yunwen]]'ın danışmanlarını ve yakınlarını hedef alan kanlı bir sindirme hareketine girişti. Ardından kurumsal ve siyasal değişikliklere son vererek önceki dönemin izlerini ortadan kaldırmaya yöneldi. Ama prenslerin güçlerini kırma politikasını sürdürerek onları stratejik noktalardan uzaklaştırdı ve ellerindeki bütün yönetsel yetkileri aldı. Önemli devlet görevlerine kendisine bağlı genç kişileri atadı, ayrıca [[hadım]]lara geleneksel saray görevleri dışında elçi olarak başka ülkelere gitme, bayındırlık işlerini yürütme ve askeri garnizonları denetleme gibi birçok görev verdi. [[1420]]'de devlete yönelik gizli tertipleri açığa çıkarmakla görevli özel bir hadım örgütü kurdu. [[Dongchang]] adlı bu örgüt daha sonraları imparatorluk muhafızlarıyla işbirliği yapan ve dehşet salan gizli bir polis merkezi durumuna geldi. Yongle aynı zamanda çevresinde Hanlin Akademisi'nden yetişmiş genç bilgin memurlardan oluşan bir danışmanlar kurulu topladı; Neige adlı bu kurula bürokrasiyle ilişkileri sağlayan güçlü bir konum kazandırdı.
 
Bazen çok acımasız davranmakla birlikte etkili bir yönetim mekanizması yarattı ve böylece ülkeye siyasal ve ekonomik istikrar getirdi. Genelde din ve kültür konularına pek ilgi duymamakla birlikte, danışman olarak sarayına aldığı [[Tibet]]li bir [[lama]]nın ve Daoyan adlı [[Taocu]] bir rahibin düşüncelerine değer verdi. [[Konfüçyüsçülük|Konfüçyüsçü]] ve Yeni-Konfüçyüsçü Klasikler'in derlenerek basılmasını sağladı. Başka nüshası bulunmayan 11 bini aşkın kitabın el yazmalarını ''Yongle dadian'' (Yongle Çağının Büyük Yasası) adı altında bir araya getirtti.
 
[[Dosya:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|sol|thumb|300px|Yongle döneminde Çin'in sınırları (1424)]]
Yongle dış politika alanında öncelikle imparatorluğun nüfuz alanını güneye doğru genişletmeye ağırlık verdi. Bu amaçla [[1403]]'te görevlendirdiği üç filo [[Cava]] ve [[Güney Hindistan]]'a kadar giderek [[Güneydoğu Asya]] ülkelerinin [[Çin]]'e bağlılık bildirmelerini sağladı. [[Malaka]] ve [[Brunei]] gibi birçok ülke Çin'e heyetler göndermek zorunda kaldı. Denizaşırı seferlere girişen Çin amirallerinin en ünlüsü olan, Müslüman hadım [[Zheng He]] [[1405]]-[[1433]] arasında yedi büyük yolculuk yaparak [[Basra Körfezi]], [[Kızıldeniz]] ve [[Zengibar]]'a kadar ulaştı. Aynı dönemde [[Tibet]], [[Nepal]], [[Afganistan]] ve [[Rus Türkistanı]]'na da Çinli elçiler gönderildi.
 
Aşikaga [[şogun]]larının yönetimi altındaki [[Japonya]], Yongle'yı egemen olarak tanıdı ve vergi ödemeyi kabul etti. Bu bağlılık, [[Kore]] ve [[Çin]] kıyılarını yağmalayan Japon [[korsan]]larını cezalandırmak üzere Çin'e teslim edilmesine kadar vardı. Ama bir süre sonra yeni bir şogunun başa geçmesiyle Japonların uysal tutumu değişmeye başladı. [[1411]]'den sonra Çin'e vergi ödemeleri kesildi ve Japon korsanları Çin kıyılarını yeniden yağmalamaya girişti. Bunun üzerine Yongle Japonya'ya savaş açma tehdidinde bulunduysa da başka sorunlarla uğraştığından bunu gerçekleştiremedi.
 
Yongle'nın yayılmacı eğilimleri Çin'i komşu [[Vietnam]]'a yönelik başarısız bir askeri serüvene sürüklendi. Vietnam'da tahttan uzaklaştırılan [[Tran hanedanı]]nın müdahale çağrısı üzerine [[1406]]'da bu ülkeye bir heyet gönderildi. Heyetteki elçilerin öldürülmesine misilleme olarak Çin kuvvetlerinin Vietnam'ı işgal etmesinden sonra [[1407]]'de oluşturulan bağımlı yönetim, yaygın halk ayaklanmaları karşısında giderek çıkmaza girdi. Özellikle [[1418]]'den sonra sarsılan [[Ming]] egemenliği Yongle'nın ardılının Çin kuvvetlerini geri çekmesiyle [[1428]]'de sona erdi.
Yongle imparatorluğunun ilk yıllarında, tahta çıkışında kendisine destek vermiş olan [[Moğollar]]la iyi ilişkiler kurmaya özen gösterdi. [[Büyük Timur İmparatorluğu|Timurluların]] [[Orta Asya]]'da yeni bir güç odağı olarak yükselmesinden sonra da temkinli bir politika izleyerek Orta Asya ticaret yollarını açık tutmaya çalıştı. Moğol önderi [[Aruktay]]'ın bölünmüş kabileleri birleştirme girişimi üzerine, [[1410]]'dan başlayarak kuzeyde bir dizi sefere girişti. Bu seferlerde belirgin bir üstünlük sağlayamamakla birlikte, geniş çaplı bir Moğol konfederasyonunun kurulmasını önledi. Ayrıca kuzeydoğudaki Ruzhenleri belirli ölçüde denetim altında tuttu.
 
Çin'in dış politikasında kuzey sınırındaki gelişmelerin öne çıkmasıyla birlikte, başkentin [[Nanjing]]'den [[Pekin]]'e taşınması gündeme geldi. Öteden beri Yongle'nun başlıca güç dayanağı olan Pekin, ülkenin ekonomik ve kültürel merkezlerinden çok uzaktı. Ama stratejik konumundan dolayı kuzey savunmasını denetlemeye son derece elverişliydi. Başkenti değiştirme emrini [[1407]]'de veren ve [[1409]]'dan sonra zamanının çoğunu kuzeyde geçiren Yongle, [[1417]]'de Pekin'in yeniden inşası için geniş kapsamlı çalışmalar başlattı ve bir daha Nanjing'e geri dönmedi. İmparatorluk sarayı olarak tasarlanan [[Yasak Kent]]'i inşası [[1420]]'de tamamlandı ve ''1421'''de Pekin resmen ülkenin başkenti oldu.
 
İmparatorluk merkezinin Pekin'e kaydırılması için, öncellikle [[Yangtze Vadisi]]nden [[Kuzey Çin]]'e [[tahıl]]ın güvenle taşınabilmesi gerekiyordu. [[Yangtze]]'yi [[Huang Irmağı]]na bağlayan [[Büyük Kanal]] büyük halde kullanılmaz halde olduğundan, [[Shandong Yarımadası]] çevresinde kıyı taşımacılığı yeniden düzenlendi ve [[Chen Xuan]]'ın yönetiminde bu sistem başarıyla kullanıldı. Bu arada kuzeydeki eski suyolları da onarılarak genişletildi. [[1411]]'de deniz taşıtları Shandong'un güneyinden Huang Irmağına girebiliyor, böylece kıyı yolunun en tehlikeli bölümünden geçilmiyordu. [[1415]]'te Büyük Kanal'ın güney kesimlerinin de onarılmasıyla deniz ulaşımı tümüyle bırakıldı. Güneyde [[Hangzhou]]'dan Pekin'in dışına kadar uzanan ve ordu denetiminde bulunan suyolu şebekesi, zamanla kuzeyin tahıl gereksinmesini karşılayabilecek bir duruma geldi. Pekin'in başkent olduğu [[1421]]'de bu yolla taşınan yük miktarı yılda 200 bin tonu buluyordu.
 
[[Moğolistan]] seferinden dönerken hastalanarak Pekin yolunda ölen Yongle'nın yerine en büyük oğlu [[Ren Zong]] geçti.
 
{{başlangıç kutusu}}
{{sıra kutusu| önce = [[Zhu Yunwen]] | başlık= Çin imparatoru | yıllar= [[1402]] - [[1424]]| sonra= [[Ren Zong]]}}
{{bitiş kutusu}}