"Fince" sayfasının sürümleri arasındaki fark

(→‎Kelime Dağarcığı: Tablo eklendi.)
Fince, diğer dillere oranla kökeni kendisine ait olan temel bir kelime dağarcığına sahiptir ve bundan dolayı kelime hazinesindeki sözcük sayısını artırmak için yapım eklerini kullanır. Örnek olarak kirja (kitap) sözcüğünü ele alalım. Bu kelimeden yapım ekleri kullanılarak birçok kelime türetilebilir. Mesela kirjain ‘harf’, kirje ‘mektup’, kirjasto ‘kütüphane’, kirjailija ‘müellif’, kirjallisuus ‘edebiyat’, kirjoittaa ‘yazmak’, kirjoittaja ‘yazar’, kirjuri ‘kâtip’, kirjallinen ‘yazılı şekilde’, kirjata ‘kaydetmek’, kirjasin ‘yazı tipi’ sözcüklerinde olduğu gibi. Kelime türetme mantığı açısından Türkçe ile Fince arasında bir benzerlik bulunmaktadır. Her bir yapım ekinden hangisinin kullanılacağı, ünlü uyumu kurallarına uygun olacak şekilde ekin ekleneceği kelimenin içerisindeki ünlülere bağlıdır. İşte bu tür yaygın isim yapım eklerinden bazıları şunlardır:
 
{| class="wikitable"
- ja/ jä: bir şeyin yapan anlamını katar. Örneğin lukea ‘okumak’,→ lukija ‘okuyucu’.
|-
 
! Yapım Eki !! Kattığı Anlam !! Yeni Sözcük
- lainen/läinen: bir yerden olan veya bir yerde yaşayan anlamını katar. Örneğin Turkki ‘Türkiye’ → turkkilainen ‘Türkçe veya Türk’.
|-
 
-| <center> ja/ : || <center> bir şeyinşeyi yapan anlamını|| katar. Örneğin<center> lukea ‘okumak’, → lukija ‘okuyucu’.
- sto/stö: bir şeyi toplama, koleksiyon yapma anlamı katar. Örneğin kirja ‘kitap’ → kirjasto ‘kütüphane’ veya laiva ‘gemi’ → laivasto ‘filo, donanma’.
|-
 
-| <center> lainen/läinen: || <center> bir yerden olan veya bir yerde yaşayan anlamını katar.|| Örneğin<center> Turkki ‘Türkiye’ → turkkilainen ‘Türkçe veya Türk’.
- in: araç-gereç anlamı katar. Örneğin kirjata ‘kaydetmek’ → kirjain ‘harf’ veya vatkata ‘çırpmak’ → vatkain ‘mikser’.
|-
 
-| uri<center> sto/yri:stö || <center> bir şeyi yapantoplama, kişikoleksiyon yayapma da|| araç-gereç<center> anlamıkirja katar. Örneğin kaivaa ‘kazmak’‘kitap’kaivurikirjasto ‘kepçe’‘kütüphane’ veya laiva ‘gemi’ → laivurilaivasto ‘filo, ‘kaptan’.donanma’
|-
 
-| <center> in: || <center> araç-gereç anlamı katar.|| Örneğin<center> kirjata ‘kaydetmek’ → kirjain ‘harf’ veya vatkata ‘çırpmak’ → vatkain ‘mikser’.
- os/ös: bazı eylemlerin sonucunda ortaya çıkan ürün ya da şey anlamını katar. Örneğin tulla ‘gelmek’ → tulos ‘sonuç’ veya tehdä ‘yapmak’ → teos ‘yapıt’.
|-
 
| <center> uri/yri || <center> bir şeyi yapan kişi ya da araç-gereç || <center> kaivaa ‘kazmak’ → kaivuri ‘kepçe’ veya laiva ‘gemi’ → laivuri ‘kaptan’
- ton/tön: bir şeyin eksik olması anlamını katar. Örneğin onni ‘mutluluk’ → onneton ‘mutsuz’ veya koti ‘ev’ → koditon ‘evsiz’.
|-
 
-| <center> os/ös: bazı|| eylemlerin<center> sonucundaeylemler sonucu ortaya çıkan ürün ya da şey anlamını katar.|| Örneğin<center> tulla ‘gelmek’ → tulos ‘sonuç’ veya tehdä ‘yapmak’ → teos ‘yapıt’.
- llinen: bir şeyin niteliğini belirtme anlamını katar. Örneğin lapsi ‘çocuk’ → lapsellinen ‘çocukça’ veya kauppa ‘ticaret’ → kaupallinen ‘ticari’.
|-
 
-| <center> ton/tön: || <center> bir şeyin eksik olmasıyokluğu, anlamınıeksikliği katar.|| Örneğin<center> onni ‘mutluluk’ → onneton ‘mutsuz’ veya koti ‘ev’ → koditon ‘evsiz’.
- kas/käs: ‘llinen’ ekine benzer bir anlam katar. Örneğin itse ‘kendi’ → itsekäs ‘bencil’ veya neuvo ‘öğüt’ → neuvokas ‘becerikli’.
|-
 
-| <center> llinen: || <center> bir şeyin niteliğini belirtme anlamını katar.|| Örneğin<center> lapsi ‘çocuk’ → lapsellinen ‘çocukça’ veya kauppa ‘ticaret’ → kaupallinen ‘ticari’.
- va/vä: bir şeyi yapmak ya da bir şeye sahip olmak anlamı katar. Örneğin taitaa ‘-e bilmek’ → taitava ‘kabiliyetli’ veya johtaa ‘yol göstermek’ → johtava ‘önder’.
|-
 
-| <center> kas/käs: ‘llinen’|| ekine benzer<center> bir anlamözelliğe sahip olma katar.|| Örneğin<center> itse ‘kendi’ → itsekäs ‘bencil’ veya neuvo ‘öğüt’ → neuvokas ‘becerikli’.‘kurnaz’
- la/lä: eklendiği kelimeyle ilgili bir yer anlamını katar. Örneğin kana ‘tavuk’ → kanala ‘kümes’ veya pappi ‘papaz’ → pappila ‘manastır’.
|-
-| <center> va/vä: || <center> bir şeyi yapmak ya da bir şeye sahip olmak anlamı katar.|| Örneğin<center> taitaa ‘-e bilmek’ → taitava ‘kabiliyetli’ veya johtaa ‘yol göstermek’ → johtava ‘önder’.
|-
-| <center> la/lä: eklendiği|| kelimeyle<center> bir kişi veya varlıkla ilgili bir yer anlamını katar.|| Örneğin<center> kana ‘tavuk’ → kanala ‘kümes’ veya pappi ‘papaz’ → pappila ‘manastır’.
|-
|}
 
Fiil yapım ekleri ekleri ise son derece çeşitlidir. Tekrarlama, devamlılık, nedensellik, geçicilik, istemlilik, öngörülmezlik, nedensizlik bildiren çeşitli fiil yapım ekleri bulunmaktadır. Genellikle bu yapım ekleri birbiriyle birleşir ve çoğunlukla dolaylılık ifade ederler. Örneğin:
225

değişiklik