"TÜPRAŞ" sayfasının sürümleri arasındaki fark

Bilgi kutusu ve girişteki tanım yenilendi. Tarihçe ve Tesisler alt maddeleri açıldı. Özet tablo oluşturuldu.
k (Ulam güncellendi)
(Bilgi kutusu ve girişteki tanım yenilendi. Tarihçe ve Tesisler alt maddeleri açıldı. Özet tablo oluşturuldu.)
{{Şirket bilgi kutusu
{{Banka
|adı ad = Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.
|resim logo = [[Dosya:Tüpraş logo.svg]]
| işlem_kodu = [[BİST]]:[https://www.kap.org.tr/tr/sirket-bilgileri/ozet/1105-tupras-turkiye-petrol-rafinerileri-a-s TUPRS]
|rçerçeve =
| tip = [[Anonim Şirket]]
|rboyut = 100px
|rtanım tür =
| şirket_sloganı = Enerjimiz Bitmez
|harita =
|hboyut kader = 190
| önceli = [[Batman Rafinerisi]]<br> İzmit Rafinerisi<br> [[TÜPRAŞ İzmir Rafinerisi|İzmir Rafinerisi]]
|htanım =
| ardılı =
|İşlem_kodu =
| kuruluş = {{Açılış tarihi ve yaşı|1983|05|20}}
|slogan =
| kurucu =
|kuruluş = 16 Kasım [[1983]] <ref>http://www.tupras.com.tr/file.debug.php?lFileID=3442</ref>
|kapanış feshedilme =
| iflas =
|genelmudur = İbrahim Yelmenoğlu <ref>http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/30200755.asp</ref>
| şehir = [[Körfez, Kocaeli|Körfez]], [[Kocaeli]]
|personel = 4780|websitesi =http://www.tupras.com.tr/
|eftkodu ülke = {{TUR}}
| konum =
|swiftkodu =
| hizmet_bölgesi =
|subesayisi =
| önemli_kişiler = İbrahim Yelmenoğlu (Genel Müdür)<ref>{{web kaynağı |başlık=Yöneticiler |url=https://www.tupras.com.tr/yoneticiler |website=tupras.com.tr |yayıncı=TÜPRAŞ |erişimtarihi=29 Ocak 2020}}</ref>
|atmsayisi =
| alan = [[Petrol endüstrisi]], [[Petrokimya]]
| ürün = [[Akaryakıt]], [[Bitüm]], [[Fuel oil]], [[Gaz yağı]], [[LPG]], [[Motor yağı]]<ref>{{web kaynağı |başlık=Ürünler |url=https://www.tupras.com.tr/urunler |website=tupras.com.tr |yayıncı=TÜPRAŞ |erişimtarihi=29 Ocak 2020}}</ref>
| hizmetleri =
| gelir = {{artış}} 88,5 Milyar [[Türk lirası|₺]] (2018)
| işletme_gelir =
| net_gelir = {{artış}} 3,76 Milyar [[Türk lirası|₺]] (2018)<ref>{{Web kaynağı | başlık = 2018 Konsolide Finansal Tablolar | url = https://tprstaticfilessa.blob.core.windows.net/assets/uploads/finansalraporlar/turkce/TUPRAS%20KONSOLIDE%20SPK%20TR%2031.12.2018.pdf | yayıncı = TÜPRAŞ | erişimtarihi = 29 Ocak 2020}}</ref>
| yönetilen_varlıklar =
| toplam_varlıklar =
| özkaynak =
| sahibi = [[Koç Holding]]: %51<br> [[BİST|Halka açık]]: %49<ref>{{web kaynağı |başlık=Kurumsal Yönetim |url=https://www.tupras.com.tr/kurumsal-yonetim |website=tupras.com.tr |yayıncı=TÜPRAŞ |erişimtarihi=29 Ocak 2020}}</ref>
| lisans =
| adres =
| çalışan_sayısı = 5.952 (2018)
| kaynak =
| bölgeler =
| yan_kuruluş = [[Opet]] (%50)<br> [[Opet Fuchs]] (%25)<br> [[Körfez Ulaştırma]] (%100)
| web_sitesi = [https://www.tupras.com.tr/ tupras.com.tr]
| dipnotlar =
| intl =
| modül =
}}
 
'''Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.''' ('''TÜPRAŞ'''), [[1983]]'te [[Türkiye]]'deki [[rafineri]]lerin devlet eliyle tek çatı altında toplanması için kurulan çatı şirkettir. [[Kocaeli]], [[Kırıkkale]], [[İzmir]] ve [[Batman]]'da rafinerileri bulunmaktadır. Tüpraş benzin, dizel, kerosene(jet yakıtı), bitüm(asfalt), LPG vb. petrol türevlerini üretir.
'''Türkiye Petrol Rafinerileri''' veya kısaca '''TÜPRAŞ''', [[1983]]'te [[Batman Rafinerisi|Batman]], [[TÜPRAŞ İzmir Rafinerisi|İzmir]], İzmit ve [[TÜPRAŞ Kırıkkale Rafinerisi|Kırıkkale]]'deki devlete ait 4 petrol rafinerisinin birleştirilmesiyle çatı şirket olarak kurulan ve 2006'da özelleştirilerek Koç Holding'e devredilen [[anonim şirket]]. [[Akaryakıt]] ürünleri, [[bitüm]], [[fuel oil]], jet yakıtı, [[gaz yağı]], [[LPG]], [[motor yağı]] gibi petrol türevlerini üretir.
 
== Tarihçe ==
20 Mayıs 1983 tarihinde yayınlanan [[KİT|kamu iktisadî teşebbüsleri]] hakkındaki 60 sayılı [[KHK]] ile ''Türkiye Petrol Kurumu'' (PETKUR) kuruldu. Aynı KHK ile TÜPRAŞ'ın da kurulmasına karar verildi. Böylece TÜPRAŞ, PETKUR'un bağlı ortaklığında bir kamu iktisadî teşebbüsü olarak faaliyetine başladı.<ref>{{web kaynağı |başlık=İktisadî Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadî Kuruluşları Hakkında Kanun Hükmünde Kararname |url=https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18052.pdf |website=resmigazete.gov.tr |sayfa=26 |tarih=20 Mayıs 1983}}</ref>
Tüpraş'ın kuruluşu, 1961 yılında Amerikan Caltex kurduğu Türkiye'nin ilk rafinerisi olan İPRAŞ'a (İstanbul Petrol Rafinerisi A.Ş.) dayanır. Kamu İktisadi Teşekkülleri’nin ([[KİT]]'lerin) daha verimli olmaları için yapılan düzenlemeler kapsamında, İPRAŞ ve kamuya ait diğer 3 rafineri, 1983'te Tüpraş adı altında toplandı.
 
18 Haziran 1984 tarihinde yayımlanan 233 sayılı KHK ile PETKUR'nun varlığına son verildi. [[TPAO]], bağlı ortaklık statüsünden yükseltilerek PETKUR'un yerini aldı. Bu sefer TÜPRAŞ, TPAO'nun bağlı ortaklığında bir KİT olarak faaliyetini sürdürdü.<ref>{{web kaynağı |başlık=Kamu İktisadî Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname |url=https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/4.5.233.pdf |website=mevzuat.gov.tr |yayıncı=T.C. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı |sayfa=317 |tarih=18 Haziran 1984}}</ref>
2001'de iş çeşitlemesi kapsamında satın alınan İzmit Rafinerisinin bitişiğindeki[[Petkim]] Yarımca Tesisleri'nin bulunduğu bulunduğu alanda, rafinerilerin ülke motorin açığını optimum düzeyde karşılamasını sağlamak üzere, en gelişmiş rafinaj teknolojileri kullanılarak tasarlanan 3 milyar dolarlık Fuel Oil Dönüşüm Tesisi tamamlanarak üretime başlamıştır.
 
TÜPRAŞ, 5 Temmuz 1990 yılında [[Özelleştirme İdaresi Başkanlığı|Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı]]'na bağlandı ve böylece [[özelleştirme]]si yolunda ilk adım atıldı.<ref>{{web kaynağı |başlık=Petrol Ürünleri Özel İhtisas Komisyonu Raporu |url=http://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/08_PetrolUrunleri.pdf |yayıncı=Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı |sayfa=12 |tarih=9 Mart 2000}}</ref>
 
28 Ekim 1983'de yayınlanan kanunla İPRAŞ, Batman Rafinerisi, İzmir Rafinerisi ve yapımı devam etmekte olan Kırıkkale Rafinerisinin TÜPRAŞ'a bağlanmasına karar verildi. 16 Kasım 1983'de TÜPRAŞ, TPAO'dan ayrılarak Enerji Bakanlığı'na bağlı yarı-özel bir şirket olarak faaliyetine başladı.<ref>{{web kaynağı |başlık=Türkiye Petrol Kurumu Kuruluşu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK/98) |url=https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/18205_1.pdf |website=resmigazete.gov.tr |yayıncı=T.C. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı |tarih=28 Ekim 1983}}</ref>
 
28 Mayıs 1991'de Tüpraş'ın ilk halka arzı gerçekleşti ve %2,5 oranında hisseyle [[İMKB]]'de işlem görmeye başladı.<ref>{{web kaynağı |başlık=Cumhuriyet Arşivi |url=https://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/192/sayfa/1991/5/28/13.xhtml |website=cumhuriyetarsivi.com |yayıncı=Cumhuriyet Gazetesi |tarih=28 Mayıs 1991 |sayfa=13}}</ref> 1999'da halka açıklık oranı %3,58'e ulaştı.
 
=== Özelleştirilmesi ===
[[13 Ocak]] [[2004]]'te yapılan özelleştirme ihalesini [[Tatneft]] - [[Zorlu Grubu]] 1,3 milyar dolarla kazandı, ancak [[Petrol-İş]]’in açtığı iptal davası [[Danıştay (Türkiye)|Danıştay]]’ca onaylandı ve yürütme durduruldu. [[12 Eylül]] [[2005]]'teki ikinci ihalede en yüksek teklifi veren [[Koç Holding|Koç]] - [[Shell]] Grubu, ihaleyi 4 milyar 140 milyon dolarla kazandı. [[26 Ocak]] [[2006]]'da TÜPRAŞ hisseleri Koç - Shell Grubu’na devredildi. Şirketin 2011 yılı cirosu 41 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
 
== Tesisler ==
Tüpraş rafinerilerin hampetrol işleme kapasitesi İzmit Rafinerisi 11 milyon ton/yıl, İzmir Rafinerisi 11 milyon ton/yıl, Kırıkkale Rafinerisi 5 milyon ton/yıl ve Batman Rafinerisi 1,1 milyon ton/yıl olmak üzere yoplam 28,1 milyon ton/yıldır. 2001 yılına kadar Türkiye rafinaj kapasitesinin %86'sına sahip olan Tüpraş, Ataş Rafinerisinin (5 milyon ton/yıl) kapanması sonrası Türkiye Rafinaj kapasitesinin %100'üne sahip olmuştur.
=== Batman Rafinerisi ===
Türkiye'nin ilk petrol rafinerisi olan [[Batman Rafinerisi]], [[TPAO]] tarafından 1955 yılında yıllık 330 bin ton ham petrol damıtma kapasitesiyle Batman'da kuruldu. 1983'de TÜPRAŞ'ın parçası hâline geldi.
 
=== İzmit Rafinerisi ===
TÜRKİYE PETROL RAFİNERİLERİ A.Ş. | erişimtarihi = 25 Ağustos 2012 | son = | ilk = | tarih =2006 | yayımcı = Özelleştirme İdaresi Başkanlığı internet sitesi}}</ref>
1961 tarihinde ise [[Kocaeli]]'nin [[İzmit]] semtinde TPAO ve Amerikan [[:en:Caltex|Caltex]] ortaklığında yılda 1 milyon ton kapasiteyle [[İzmit Rafinerisi]] (İPRAŞ) kuruldu. 1972 yılında Caltex, tüm hisselerini TPAO'ya sattı. Mayıs 1983'te TPAO, PETKUR'a bağlı bir alt şirkete dönüştürülünce İPRAŞ da PETKUR'a bağlanmış oldu. Ancak 28 Ekim 1983'de İPRAŞ feshedildi ve TÜPRAŞ'ın bir parçası hâline geldi.
2014 yılının Aralık ayında cumhuriyet tarihinin tek seferde gerçekleştirilen en büyük yatırımıyla [[İzmit]]'te TÜPRAŞ Fuel Oil Dönüşüm Tesisi faliyete geçmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/Kocaeli-Haberleri/tupras-fuel-oil-donusum-tesislerinin-acilisi_24317 | başlık = TÜPRAŞ fuel oil dönüşüm tesislerinin açılışı | erişimtarihi = 18 Aralık 2014 | tarih = 15 Aralık 2014 | yayımcı = [[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]] | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304091344/http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/Kocaeli-Haberleri/tupras-fuel-oil-donusum-tesislerinin-acilisi_24317 | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref>
 
Eylül 2014'te yılınınİzmit AralıkRafinerisi'nin ayındabulunduğu cumhuriyetbölgede tarihinin tek seferde gerçekleştirilen en büyük yatırımıyla [[İzmit]]'te TÜPRAŞ 'Fuel Oil Dönüşüm Tesisi'' faliyete geçmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/Kocaeli-Haberleri/tupras-fuel-oil-donusum-tesislerinin-acilisi_24317 | başlık = TÜPRAŞ fuel oil dönüşüm tesislerinin açılışı | erişimtarihi = 18 Aralık 2014 | tarih = 15 Aralık 2014 | yayımcı = [[Hürriyet (gazete)|Hürriyet]] | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304091344/http://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/Kocaeli-Haberleri/tupras-fuel-oil-donusum-tesislerinin-acilisi_24317 | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref> Bu tesiste katma değeri düşük olan [[fuel oil]]in benzin, motorin, LPG gibi değerli akaryakıtlara ve petrokok ile kükürt gibi maddelere dönüşümü sağlanmaktadır.<ref>{{web kaynağı |başlık=Fuel Oil Dönüşüm Tesisi |url=https://www.tupras.com.tr/infografik/fuel-oil-donusum-tesisi |website=tupras.com.tr |yayıncı=TÜPRAŞ |erişimtarihi=30 Ocak 2020}}</ref>
== Derecelenmesi ==
 
=== İzmir Rafinerisi ===
1972'de yıllık 3 milyon ton kapasiteli İzmir Rafinerisi açıldı.
 
=== Kırıkkale Rafinerisi ===
1986 yılında yıllık 5 milyon ton kapasiteli Kırıkkale Rafinerisi açıldı.
 
2001'de iş çeşitlemesi kapsamında satın alınan İzmit Rafinerisinin bitişiğindeki [[Petkim]] Yarımca Tesisleri'nin bulunduğu bulunduğu alanda, rafinerilerin ülke motorin açığını optimum düzeyde karşılamasını sağlamak üzere, en gelişmiş rafinaj teknolojileri kullanılarak tasarlanan 3 milyar dolarlık Fuel Oil Dönüşüm Tesisi tamamlanarak üretime başlamıştır.
 
== Teknik derecelendirmesi ==
Rafineri teknik derecelendirilmesinde kullanılan [[Nelson Kompleksite Endeksi]]'ne göre Tüpraş'ın mevcut rafineri kompleksite değeri [[Fransa]]'nın Akdeniz kıyılarındaki rafinerilerinin kompleksite değerleri ile eştir. Tüpraş'ın halen 7,25 düzeyinde olan rafineri kompleksitesi, 5,95 olan Akdeniz Rafineri Kompleksitesi ortalaması üzerindedir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.tupras.com.tr/detailpage.tr.php?lDirectoryID=3 | başlık = Tüpraş hakkında | erişimtarihi = 25 Ağustos 2012 | son = | ilk = | tarih = | yayımcı = TÜPRAŞ resmi internet sitesi | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151225152918/http://www.tupras.com.tr:80/detailpage.tr.php?lDirectoryID=3 | arşivtarihi = 25 Aralık 2015}}</ref> Fuel Oil Dönüşüm Tesisi'nin devreye girmesi ile İzmit Rafineris'nin Nelson Kompleksite endeksi 14,5'e yükselirken Tüpraş'ın ortalama kompleksitesi 9,5'a yükseşlmiştir.<ref>http://www.tupras.com.tr/detailpage.tr.php?lDirectoryID=3http://www.tupras.com.tr/uploads/TUP_FRAT_2015.pdf</ref>
 
{| class="wikitable sortable"
|-
! Rafineri Adı !! Üretim !! Depolama Kapasitesi !! Nelson Kompleksitesi !! Personel Sayısı
|-
| Batman Rafinerisi || 1,4 Milyon Ton || 268 Bin m<sup>3</sup> || 1,83 || 510
|-
| İzmir Rafinerisi || 11,9 Milyon Ton || 2,5 Milyon m3 || 7,66 || 1.437
|-
| İzmit Rafineri || 11,3 Milyon Ton || 3 Milyon m3 || 14,5 || 2.100
|-
| Kırıkkale Rafinerisi || 5,4 Milyon Ton || 1,3 Milyon m<sup>3</sup> || 6,32 || 969
|-
! Toplam || 30 Milyon Ton || 7,068 Milyon m3 || - || 5.016
|}
 
== Üyelik ==
1.248

değişiklik