"Macarca" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(düzeltme AWB ile)
 
== Sınıflandırma ==
Macarca [[Ural Dil Ailesi|Ural dil ailesine]] mensuptur. Bu aile içerisinde ise [[Batı Sibirya]] ile Kuzey [[Norveç]] arasında yaşayan kavimlerin konuştukları [[Fin-Ugor]] dilleri grubunda yer alır. Lapça, [[Fince]], [[Estonca]], Mordvince, Çeremisçe, [[Züryence]], Votyakça, Vogulca, Ostyakça da bu dil ailesi içinde yer almaktadır. Buna rağmen Fin-Ugor dillerinin gerçek bir Ural dil ailesi alt grubu olup olmadığı tartışmalıdır.<ref name="SalmTax">[http://www.helsinki.fi/~tasalmin/kuzn.html Salminen, Tapani (2002): ''Problems in the taxonomy of the Uralic languages in the light of modern comparative studies'']</ref> Fin-Ugor dilleri içerisinde, Macarca, [[Hantıca]] ve [[Mansice]] [[Ugor dilleri|Ugor dillerini]]ni oluşturur ve aile içinde birbirlerine en yakın akrabalık ilişkisini gösterirler.
 
=== Eski teoriler ===
Eskiden Macarca Ural dilleri içerisinde daha geniş bir [[Ural-Altay dil ailesi]] içerisinde sınıflandırılmış olmasına rağmen, günümüzde genel kabul edilen görüş, Ural dillerinin kendi başına bir genetik aile oluşturduğu, [[Altay dilleri|Altay dillerinin]]nin ise aralarında akrabalık bulunmadığı ve bu benzerliklerin kültürel difüzyon ve [[Alıntı kelime|alıntılamalar]] ile açıklanabileceği yönündedir.<ref>"...[T]his selection of features does not provide good evidence for common descent" and "we can observe convergence rather than divergence between Turkic and Mongolic languages—a pattern than is easily explainable by borrowing and diffusion rather than common descent", Asya Pereltsvaig, Languages of the World, An Introduction (2012, Cambridge) has a good discussion of the Altaic hypothesis (pp. 211-216).</ref><ref>Robert Lawrence Trask: The Dictionary of Historical and Comparative Linguistics - PAGE: 357, Publisher: Psychology Press (2000), {{ISBN|9781579582180}}</ref> Aynı zamanda 18. ve 19. yüzyılda, Macarcanın Ural dilleri yerine Türk dilleri içerisinde sınıflandırılması gerektiğine dair, ''"''Ugor-Türk Savaşı" (''Az ugor-török háború)'' lakaplı akademik tartışmalar meydana gelmiştir, ancak fikir birliği Ugor dilleri üzerinde sağlanmıştır.<ref>{{cite journal|journal=Linguistica Uralica|issue=2/2001|author1-first=Angela|author1-last=Marcantonio|author2-first=Pirjo|author2-last=Nummenaho|author3-first=Michela|author3-last=Salvagni|url=http://www.kirj.ee/public/va_lu/l37-2-1.pdf|title=The "Ugric-Turkic Battle": A Critical Review|accessdate=8 October 2017|year=2001}}</ref>
 
Tarih boyunca, İbranice, Hunca, Sümerce, Mısırca, Etrüskçe, Baskça, Farsça, Pelasgce, Yunanca, Çince, Sanskritçe, İngilizce, Tibetçe, Magarca, Keçuva, Ermenice, Japonca ve diğer 40 dilin de aralarında bulunduğu pek çok dil ile Macarcanın ilişkili olduğu iddia edilmiş olmasına rağmen, ana akım dilbilimciler bu iddiaları [[Sözdebilim|sözdebilimselsözdebilim]]sel bulmaktadır.<ref name="zsirai">Miklós Zsirai: ''Őstörténeti csodabogarak''. Budapest, 1943.</ref>
 
== Tarih ==
Macarlar yaklaşık MÖ 1000 yılında önce bağımsız bir kavim olarak yaşamaya başlamış ve Milat sıralarında [[Ural dağları]]nın doğusuna ulaşmışlardır. MS 5. yüzyılda Macarlar [[İç Asya]]'dan batıya doğru göç eden [[Türkler]]e katılarak onlarla birlikte [[Kafkas]] bölgesine gelmişler ve kesintisiz 500 yıl boyunca da burada oğuz Türkleri ile birlikte yaşamışlardır.{{Kaynak belirt}} Macarlar tarihte [[Onogurlar|Onoğurlar]] ve [[Ön Bulgarlar]] ile yakın bir ilişkide bulunmuş ve bu dönemde Macarcaya [[Oğur dilleri]] kökenli özellikle de hayvan yetiştiriciliği ve [[tarım]]la ilgili yaklaşık 250{{Kaynak belirt}} kadar sözcük geçmiştir.<ref>{{citeWeb webkaynağı|title=Hungary&nbsp;– Early history|url=http://memory.loc.gov/frd/cs/hutoc.html|work=[[Library of Congress]] (public domain)|accessdate=2008-06-29}}</ref> Bunlara örnek olarak árpa (arpa), búza (buğday), borsó (burçak), gyümölcs (yemiş), szőlő (<sidleğ / üzüm), bor (şarap), bika (boğa), ökör (öküz), borjú (buzağı),<ref>András Róna-Tas & Árpád Berta, ''West Old Turkic: Turkic Loanwords in Hungarian. Part 1: Introduction, A-K'' (Wiesbaden: Harrassowitz, 2011), 151-2.</ref> barsony (<barçın/kadife), sátor (çadır), kapu (kapı), tenger (deniz), sárga (sarı), bélyeg (<bilig / pul) yer almaktadır.{{Kaynak belirt}} Oğurlar, Macarların yazıyla tanışmasında önemli bir rol oynamıştır. Günümüz Macarcasında kullanılan ve Macarcaya Batı Türkçesinden geçen ír (yazmak) ve betű (<betik / harf) sözcükleri bu etkiyi göstermektedir.{{Kaynak belirt}}
 
Günümüzdeki yurtları olan [[Karpatlar|Karpatlar Havzası'na]] 896 yılında yerleşen Macarlar, 1001 yılında [[Hristiyanlık|Hristiyanlığın]] kabulünden sonra bulundukları bölgenin etnik karakteri dolayısıyla [[Eski Kilise Slavcası]], [[Sırp-Hırvatça]], [[Slovenler|Sloven]], [[Çekler|Çek]], [[Slovaklar|Slovak]] dillerinden de [[tarım]], [[ekonomi]], ev aletleri, [[din]], [[devlet yönetimi]]ne ilişkin birçok sözcük almışlardır. Bu dillerin yanı sıra Türk dilleri ailesinde yer alan [[Kumanca]] ve [[Peçenekçe]] de 12. ve 13. yüzyıl civarında Macarca üzerinde etkiler bırakmıştır. Macarca ise [[Rumence|Rumenceyi]]yi etkilemiş olup, Rumencede yer alan söz varlığının yaklaşık %1.5'inin kökeni Macarcaya dayanmaktadır.<ref>Kim Schulte, "Loanwords in Romanian", ''Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook'' (Berlin: De Gruyter Mouton, 2009), 239.</ref>
 
Bunun dışında Macar diline Latinceden de özellikle [[Hristiyanlık]], [[devlet yönetimi]], devletlerarası ilişkiler, [[eğitim]] ve [[hukuk]] alanlarında birçok sözcük girmiştir. Macarcaya en başta [[Almanca]]dan olmak üzere, [[İtalyanca]] ve [[Fransızca]], [[Arapça]] ve [[Farsça]]dan da birtakım sözcükler girmiştir.
 
== Alfabe ==
Macarlar kendi dillerine özgü bazı sesleri gösteren işaretleri de ekleyerek [[Orhun alfabesi|Orhun alfabesindeki]]ndeki harflere çok benzeyen harflerden meydana gelen bir tür oyma yazısı kullanmışlardır.{{Kaynak belirt}} Hristiyanlığı kabul ettikten sonra bu alfabe yerini [[Latin]] abecesine bırakmış olmakla birlikte bugünkü Romanya'nın Doğu Erdel bölgesinde oturan bir Macar boyu olan Székely'ler (Sekeller) tarafından yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. Modern [[Macar alfabesi]] 42 [[harf]]tir.
 
== Macarcaya geçen Türkçe sözcükler ==
1.041.692

değişiklik