Ana menüyü aç

Değişiklikler

k
Kaynaklar ve referanslarda düzenleme
4. yüzyıldan 6. yüzyıla kadar yaşanan bazı göze çarpan olaylar, Roma İmparatorluğu'nun [[Grek Doğu ve Latin Batı]] şeklinde ayrışma sürecini belirledi. [[I. Konstantin]] (taht: 324–337) imparatorluğu yeniden organize ederek [[Konstantinopolis]]'i başkent yaptı ve [[Hristiyanlık]] dinini yasallaştırdı. [[I. Theodosius]] (taht: 379–395) döneminde, Hristiyanlık ülkenin [[devlet dini]] olarak kabul edildi ve [[I. Theodosius döneminde Hristiyanlık tarafından paganizme yönelik zulüm|diğer dinler yasaklandı]]. Son olarak [[Herakleios]] zamanında (taht: 610–641), imparatorluğun askerî ve idari sistemi yeniden yapılandırıldı ve Latince yerine Yunanca resmî dil olarak benimsendi.{{Kdş|Ostrogorsky|1969|1pp=105–107, 109|Norwich|1998|2p=97|Haywood|2001|3pp=2.17, 3.06, 3.15}} Böylece, her ne kadar Roma devleti ve devlet gelenekleri sürdürüldüyse de, Konstantinopolis çevresinde, Latin'den ziyade Yunan kültürü ve [[Doğu Ortodoks Kilisesi|Ortodoks Hristiyanlık]] geleneklerine göre şekillendiğinden ötürü, modern tarihçiler Bizans'ı [[Antik Roma]]'dan ayırır.{{Kdş|1a1=Millar|1y=2006|1pp=2, 15|2a1=James|2y=2010|2p=5|3a1=Freeman|3y=1999|3pp=431, 435–437, 459–462|4a1=Baynes|4a2=Moss|4y=1948|4p=xx|5a1=Ostrogorsky|5y=1969|5p=27|6a1=Kaldellis|6y=2007|6pp=2–3|7a1=Kazhdan|7a2=Constable|7y=1982|7p=12|8a1=Norwich|8y=1998|8p=383}}
 
İmparatorluğun sınırları, ülkenin var olduğu süre içinde, bazı gerileme ve toparlanma döngüleriyle kendini belli eden kayda değer değişiklikler gösterdi. [[I. Justinianus]] (taht: 527–565) döneminde Kuzey Afrika, İtalya ve bizzat &ndash;daha sonraki iki asır elde tutulacak olan&ndash; Roma şehri de dahil olmak üzere Batı [[Akdeniz|Akdeniz kıyıları]] yeniden ele geçirildi ve imparatorluk en geniş sınırlarına erişti. [[Mauricius]] (taht: 582–602) döneminde ülkenin doğu sınırları genişledi ve kuzey sağlamlaştırıldı. Ancak imparator bir suikaste kurban gidince [[Bizans-Sasani Savaşı (602-628)]] patlak verdi ve kaynaklar bakımından zayıflayan Bizans İmparatorluğu, 7. yüzyılda [[İslam'ın yayılışı]] sürecinde çok büyük toprak kayıpları yaşadı. Birkaç yıl içerisinde en zengin illeri olan Mısır ve Suriye'yi Araplara kaybetti.<ref>{{Kitap kaynağı |url=https://books.google.com/books?id=iSWPAgAAQBAJ |titlebaşlık=Warfare, State And Society In The Byzantine World 560–1204 |workeser= |pagesayfa=47}}</ref>
 
[[Makedon Hanedanı]] (10-11. yüzyıllar) süresince imparatorluk sınırları tekrar genişledi ve iki yüzyıl süren [[Makedon Rönesansı]] yaşandı. Bu dönem 1071 [[Malazgirt Savaşı]] sonrası [[Anadolu]]'da başlayan büyük toprak kayıplarıyla son buldu. Bu savaşta yaşanan kayıp sonucunda Türkler Anadolu'ya yerleşmeye başladı.
 
[[Dosya:The seizure of Edessa in Syria by the Byzantine army and the Arabic counterattack from the Chronicle of John Skylitzes.jpg|thumb|sol|250px|[[Edessa]]'nın [[Georgios Maniakes]] komutasındaki Bizanslılar tarafından zapt edilmesi ve [[Selçuk Türkleri]] tarafından verilen karşılık.]]
Bunlara karşın bütün bu felaketlerin en kötüsü Anadolu'da yaşandı: 1065 ila 1067 yıllarında Selçuk Türkleri doğu Bizans sınırları dolaylarında Ermenistan içlerine keşiflere başladı. Bu acil durum, 1068'de kendilerinden biri olan [[IV. Romanos Diogenes|Romen Diyojen]]'i imparator olarak seçen Anadolu'daki askerî aristokrasiyi etkiledi. 1071 yazında Romen Diyojen, Selçuklular'ı Bizans ordusuyla yüzleştirecek devasa bir doğu seferi düzenledi. [[Malazgirt Savaşı]]'nda Bizanslılar, sürpriz bir şekilde [[Sultan]] [[Alp Arslan]] tarafından yenilgiye uğradı ve imparator esir düştü. Alp Arslan, imparatora saygıyla yaklaştı ve Bizanslılara katı yaptırımlar empoze etmedi.<ref name="PM"/> Konstantinopolis'te ise bir askerî darbe sonucunda [[VII. Mihail|Mihail Dukas]] başa geçti ve bu iktidar, [[Nikeforos Bryennios (yaşlı)|Nikeforos Bryennios]] ve [[III. Nikeforos|Nikeforos Botaneiates]]'ten muhalefet gördü. 1081 yılı itibarıyla Selçuklular, Anadolu'da Ermenistan'dan [[Bitinya]]'ya kadarki Anadolu platosunu görünürde ele geçirmişti ve başkentlerini Konstantinopolis'e sadece 90&nbsp;km uzakta bulunan [[İznik]]'e taşımışlardı.<ref>{{Ansiklopedi kaynağı|titlebaşlık=Byzantine Empire|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|yearyıl=2002}}; Markham, "[http://faculty.uml.edu/ethan_spanier/Teaching/documents/TheBattleofManzikert.pdf The Battle of Manzikert]".</ref>
 
=== Komnenos Hanedanı ve haçlı seferleri ===
[[Dosya:Byzantiumforecrusades.jpg|250px|sol|thumb|[[Birinci Haçlı Seferi]] öncesi Bizans İmparatorluğu ve [[Anadolu Selçuklu Devleti]].]]
 
Malazgirt sonrasında Komnenos Hanedanı'nın çalışmaları sayesinde Komnenos restorasyonu da denilen kısmi bir toparlanma gözlemlendi.<ref name="M124">{{harvnb|Magdalino|2002|p=124}}.</ref> İlk Komnenos hükümdarı [[I. İsaakios Komnenos|I. İsaakios]] (1057–1059) idi. Bundan hemen sonra başlayan [[Dukas|Dukas Hanedanı]]'nı (1059–81) izleyen süreçte I. Aleksios 1081'de başa geçerek Komnenos'ların tekrar güç kazanmasına yol açtı. Tahta çıkışının başlangıcından itibaren Aleksios, Robert Guiscard ve oğlu [[I. Boemondo|Tarantolu Boemondo]] önderliğindeki Normanlar tarafından haşmetli saldırılara maruz kaldı: [[Dyrrhachium Muharebesi (1081)|Dıraç]] ve [[Korfu]] elden çıktı, [[Teselya]]'daki [[Larissa]] kuşatıldı. Robert Guiscard'ın 1085'te ölümü Norman sorununu bir süre yatıştırdı. Bir sonraki sene Selçuk sultanı da ölünce sultanlık iç rekabet nedeniyle parçalandı. Aleksios kendi çabalarıyla, 28 Nisan 1091'deki [[Levounion Muharebesi]]'nde sürpriz saldırı yaptığı [[Peçenekler]]'i ağır yenilgiye uğrattı.<ref name="Br">{{Ansiklopedi kaynağı|titlebaşlık=Byzantine Empire|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref>
 
Batı'da istikrar sağlayan Aleksios, ekonomik sorunlara ve imparatorluğun geleneksel savunmasının bölünmesine eğilmek için zaman buldu.<ref name=Birkenmeier>{{harvnb|Birkenmeier|2002}}.</ref> Buna rağmen, Selçukluların üzerine yürüyüp kayıp toprakları geri kazanacak insan gücüne sahip değildi. 1095'teki [[Piacenza Konsili]]'nde Aleksios'un elçileri [[II. Urbanus|Papa II. Urbanus]]'a Doğu Hristiyanlarının zulüm altında olduğunu söyleyerek, Batı'nın yardımı olmadan Hristiyanların Müslüman yönetimi altında zulüm görmeye devam edeceklerinin altını çizdi.<ref name=Harris>{{harvnb|Harris|2014}}; {{harvnb|Read|2000|p=124}}; {{harvnb|Watson|1993|p=12}}.</ref>
[[Dosya:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg|thumb|200px|sol|''Haçlıların Konstantinopolis'e Girişi'' &ndash; [[Eugène Delacroix]] (1840).]]
 
1198'de, [[III. Innocentius|Papa III. Innocentius]], yeni bir Haçlı Seferi'ni [[papa elçisi|elçiler]] ve [[papa genelgesi|genelgeler]] yoluyla yaydı.<ref name="Norwich299">{{harvnb|Norwich|1998|p=299}}.</ref> Bu yeni Haçlı Seferi'nin amacının amacı Mısır ve Müslümanların güç merkezinin bulunduğu [[Levant]]'ı ele geçirmek olarak belirtildi. 1202 yazında [[Venedik Cumhuriyeti|Venedik]]'e varan Haçlı ordusu, beklenenden küçüktü ve donanması Haçlı devletleri tarafından kiralanan Venediklilerin parasını ödeyecek kadar zengin değildi. Yaşlı ve kör olduğu halde halen azimli [[Doc (unvan)|Doc]] [[Enrico Dandolo]] yönetimindeki Venedik otoritesi Papa ile olası bir anlaşmazlığa sürüklendi, çünkü Venedik Mısır'a ticari açıdan oldukça yakındı.<ref name="Br4Cr">{{Ansiklopedi kaynağı|titlebaşlık=The Fourth Crusade and the Latin Empire of Constantinople|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> Bunun sonucunda, Haçlılar [[Dalmaçya]]'daki (Hristiyan) liman kenti [[Zadar|Zara]]'yı (bu şehir önceden Venedik'in bir vasalıydı fakat 1186'da ayaklanıp Macaristan'a katılmıştı) yeniden fethetmekte Venedik'e yardım ederek ödeme yapmayı kabullendi.<ref name="BrC">Britannica Concise, [http://concise.britannica.com/ebc/article-9383275/Siege-of-Zara Siege of Zara].</ref> [[Zara Kuşatması|Kuşatma]]nın ardından Kasım 1202'de şehir düştü.<ref>{{harvnb|Geoffrey of Villehardouin|1963|p=46}}.</ref> Innocentius bir Hristiyan şehrine böylesi bir siyasî saldırının yapılmasını yasaklamaya çalıştıysa da dinlenmedi. Haçlı Seferi konusundaki planlarını riske atmaya isteksiz olan Papa, Haçlılara değilse bile Venediklilere özel şartlı af çıkardı.<ref name="Br4Cr" />
 
[[III. Theobald, Champagne Kontu|Champagne Kontu III. Theobald]] ölünce Haçlı'nın liderliği, [[Hohenstaufen Hanedanı]]'ndan [[Svabyalı Filip]]'in arkadaşı olan [[I. Boniface (Montferrat Markisi)|Montferrat Markisi I. Boniface]]'ye geçti. Hem Boniface hem Filip Bizans İmparatorluğu sarayından kimselerle evliydi. Hatta görevden alınıp kör edilmiş imparator [[II. İsaakios]]'un oğlu ve Filip'in kayınbiraderi [[IV. Aleksios]], yardım istemek ve Haçlılar ile görüşmek adına Avrupa yollarına düşmüştü. Aleksios, Bizans kilisesini Roma'dakiyle birleştirmeyi, Haçlılar'a 200.000 gümüş marka vermeyi, Mısır yolunda onlara her türlü desteği sağlamayı teklif etti.<ref name="Norwich301">{{harvnb|Norwich|1998|p=301}}.</ref> Innocentius Haçlıların ikiye bölünüp bir kolunun Konstantinopolis'e gitmeyi planladığının farkındaydı ve bu şehre herhangi bir saldırıyı yasakladı, ancak donanmaya yazdığı mektup Zara'ya ulaştığında Haçlılar çoktan yola koyulmuştu.
[[Dosya:Aya sofya.jpg|thumb|250px|Konstantinopolis Patrikliği'nin evrensel prestijinin bir sembolü ve dışavurumu olarak Justinianus, "Tanrı'nın Kutsal Bilgeliği Kilisesi" ya da bilenen adıyla [[Ayasofya]]'yı dört sene gibi kısa bir sürede inşa ettirdi (532–537).]]
 
Bizans İmparatorluğu bir [[teokrasi]]ydi ve [[Teslis|Tanrı]]'nın ülkeyi imparator aracılığıyla yönettiğine inanılıyordu. Jennifer Fretland VanVoorst bu konuda şunları söyledi: "Bizans İmparatorluğu, Hristiyanlık değerleri ve fikirlerinin ülkedeki siyasî fikirlere zemin oluşturduğu ve ülkenin siyasî hedefleriyle iç içe geçtiği bir teokrasidir."<ref>{{Kitap kaynağı|authoryazar=Jennifer Fretland VanVoorst|titlebaşlık=The Byzantine Empire|url=https://books.google.com/books?id=RyOoBQiCm88C&pg=PA14|yearyıl=2012|publisheryayıncı=Capstone|pagesayfa=14}}</ref> ''Bizans Teokrasisi'' (2004) adlı kitabında Steven Runciman şunları söyler:
:Bizans İmparatorluğu'nun anayasası, ülkenin Cennet Krallığı'nın dünyevi bir kopyası olduğuna olan inanç üzerinden temellenir. Nasıl ki Tanrı Cennet'te yönetici konumdaysa, onun görüntüsünden yaratılan imparator da dünya üzerinde yönetmeli ve onun emirlerine uymalıdır&nbsp;... Kendini evrensel bir imparatorluk olarak görüyordu. İdeal olarak, her biri ideal dünyada tek ve gerçek Hristiyan Kilisesi'ne, yani Ortodoks Kilisesi'ne bağlı insanlarla dolu dünyanın bütün insanlarını kucaklamalıydı. Zira insan Tanrı'nın görüntüsüydü ve dolayısıyla insanın dünyadaki krallığı da Cennet Krallığı'nın bir görüntü olmak durumundaydı.<ref>{{harvnb|Runciman|2004|pp=1–2, 162-163}}.</ref> İmparatorluğun Doğu'da hayatta kalışı, imparatorun Kilise işleri üzerinde aktif rol almasını garantiledi. Bizans devleti, pagan dönemlerden, dinî işlerin idari ve finansal rutinlerini miras almıştı ve bu rutinler olduğu gibi [[Hristiyan Kilisesi]]'ne uygulandı. [[Eusebius]] tarafından ortaya konulan modelin ardından, Bizanslılar imparatoru paganlar arasında Hristiyanlık dinini yaymakla ve dinin dış yönlerini (özellikle idare ve finans gibi) yönetmekle yükümlü olan bir [[İsa]] temsilcisi/habercisi olarak kabul etti. [[Cyril Mango]]'nun da değindiği üzere Bizans siyasî düşüncesi, "Tek Tanrı, tek imparatorluk, tek din" mottosuyla özetlenebilir.<ref name="M108">{{harvnb|Mango|2007|p=108}}.</ref>
 
Bizans edebiyatında dört farklı kültürel bileşen gözlemlenir: [[Yunan edebiyatı|Yunan]], Hristiyan, [[Latin edebiyatı|Roma]] ve Oryantal. Bizans edebiyatı sıklıkla beş grupta kategorilendirilir. Bunlardan üçünü tarihçiler ve analistler, ansiklopedi yazarları (Patrik Fotios, [[Mihail Psellos]] ve [[Mihail Khoniates]] Bizans'ın en büyük ansiklopedi yazarları olarak gösterilir) ve denemeciler ile din-dışı şairler doldururken geriye kalan iki grupta yeni edebi tarzlar yer alır: dinî-teolojik edebiyat ve popüler şiir.<ref name="Mango275–276">{{harvnb|Mango|2007|pp=275–276}}.</ref> Buna ek olarak Bizans'ın tek epik destanı ''[[Digenis Akritis]]''{{'}}tir.
 
Günümüze ulaşan iki ila üç bin ciltlik Bizans edebiyatı mirasından sadece üç yüz otuzu din-dışı şiir, tarih, bilim ve sahte-bilim üzerinedir.<ref name="Mango275–276"/> Her ne kadar din-dışı edebiyat 9 ila 12. yüzyıllar arasında gelişme gösterse de, [[Besteci Romanos]]'un en belirgin temsilcilerinden olduğu dinî edebiyat ([[vaaz]]ler, [[litürji kitapları]] ve şiiri, teoloji, ibadet tezleri, vb.) çok daha önce şekillenmişti.<ref name="CLi">{{Ansiklopedi kaynağı|titlebaşlık=Byzantine Literature|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|url=http://www.newadvent.org/cathen/03113a.htm}}</ref>
 
== Müzik ==
[[Dosya:Dion654a ancient organ.jpg|thumb|upright|[[Su orgu|Hydraulis]], MÖ 1. yüzyıl, [[Dion Arkeoloji Müzesi]], Yunanistan]]
 
9. yüzyılda yaşayan [[Persler|Pers]] coğrafyacı [[İbn Hurdâzbih]], müzik enstrümanlarının sözlüksel irdelemesinde, ''lir''e (lūrā) ek olarak ''urghun'' ([[org]]), ''shilyani'' (muhtemelen [[arp]] veya [[lir]]in bir başka formu) ve ''salandj'' (muhtemelen bir tür tulum) gibi aletleri Bizans'a ait tipik enstrümanlar olarak gösterir.<ref name=Kartomi124>{{harvnb|Kartomi|1990|p=124}}.</ref> Bunlardan ilki olan yaylı [[Bizans liri]], daha sonraları ''[[lira da braccio]]'' adıyla<ref>{{Kaynak |lastsoyadı=Encyclopædia Britannica |titlebaşlık= lira |url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/343204/lira |workeser=[[Encyclopædia Britannica]] |yearyıl=2009}}</ref> Venedik'te göründü ve birçok kişi tarafından yine aynı şehirde gelişip farklılaşan [[keman]]ın atası olarak gösterilmektedir.<ref name=Arkenberg109>{{Kaynak |lastsoyadı=Arkenberg|firstad=Rebecca |titlebaşlık=Renaissance Violins |datetarih=OctoberEkim 2002| publisheryayıncı=[[Metropolitan Museum of Art]] |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |accessdateerişimtarihi=2006-09-22 Eylül 2006}}</ref> Yaylı "lira", halen eskiden Bizans'a dahil olan topraklarda çalınmaktadır: Yunanistan'da [[Politiki lyra]] (Türkçe: "Şehir lirası" yani [[Konstantinopolis]]), Güney İtalya'da [[Calabria lirası]] ve [[Dalmaçya]]'da [[Lijerica]] olarak bilinmektedir. İkinci müzik aleti olan org, [[Helenistik]] dönemden kalmadır (bkz: [[Su orgu|Hydraulis]]) ve yarışlar sırasında [[Hipodrom]]'da çalınmıştır.<ref>Journal of Sport History, Vol. 8, No. 3 (Winter, 1981) [http://rbedrosian.com/Byz/Byz_Sports.pdf p. 44].</ref><ref name=Bush-Kassel-327>Douglas Earl Bush, Richard Kassel editors, ''The Organ: An Encyclopedia'' Routledge. 2006. [https://books.google.com/books?id=cgDJaeFFUPoC&pg=PA327 p. 327]</ref> "Büyük kurşun borular"ı olan bir [[org]], imparator [[V. Konstantinos]] tarafından 757 yılında [[Franklar|Frank]] kralı [[Kısa Pepin]]'e gönderildi. Pepin'in oğlu [[Şarlman]] da 812 yılında [[Aachen]]'deki şapeli için benzer bir org talep ederek Batı kilise müziğinin ilk tohumlarını atmış oldu.<ref name=Bush-Kassel-327/> Sonuncu müzik aleti olan tulum ''[[dankiyo]]'' ([[Antik Yunanca]]'dan: angion (Τὸ ἀγγεῖον) "konteynır"), Roma döneminde dahi çalınmaktaydı. [[Dio Chrysostom]]'un 1. yüzyılda yazdığı yazılarında, dönemininde bir hükümdarın (muhtemelen [[Neron]]), kavalı (Yunan kamış kavalına benzeyen [[Tibia (müzik aleti)|tibia]]) hem ağzıyla hem de koltukaltına yerleştirdiği bir kese yardımıyla çalabildiği geçmektedir.<ref>{{Web kaynağı | başlık = Discourses by Dio Chrysostom (Or. 71.9) | url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/71*.html#9 | eser = The Seventy-first Discourse: On the Philosopher (Volume V) | yayıncı = [[Loeb Classical Library]] | volumecilt = V | pagesayfa = 173 | erişimtarihi = 25 JuneHaziran 2016 | arşivengelli = evet}}</ref> Tulum, imparatorluk zamanlarından günümüze aynı topraklarda çalınmaya devam etti. (Bkz: Balkanlar'da [[gayda]], Yunanistan'da [[tsampuna]], [[Pontus]]'ta [[tulum]], Girit'te [[askomandura]], Ermenistan'da [[parkapzuk]] ve Romanya'da [[cimpoi]].)
 
== Mutfak ==
{{Ayrıca bakınız|Bizans mutfağı}}
Bizans kültürü, ilk dönemlerinde Greko-Romen'in son dönemleriyle aynıydı, ancak imparatorluğun var olduğu sonraki bin yıl boyunca yavaş yavaş günümüz Balkanlar ve Anadolusu'nun kültürüne benzer bir yola evrildi. Mutfak, Greko-Romen balık sosu çeşnisi [[garum|garos]]a dayansa da, günümüz mutfağından aşina olunan tütsülenmiş et [[pastırma]] (Bizans Yunancasında "paston"),<ref>{{harvnb|Ash|1995|p=224: "Having inherited pastirma from the Byzantines, the Turks took it with them when they conquered Hungary and Romania."}}</ref><ref>{{harvnb|Davidson|2014|loc="Byzantine cookery", pp. 123–124: "This is certainly true of Byzantine cuisine. Dried meat, a forerunner of the ''pastirma'' of modern Turkey, became a delicacy."}}</ref><ref>{{harvnb|Dalby|Bourbou|Koder|Leontsinē|2013|p=81: "''paston'' or ''tarichon''...Cured meats were either eaten raw or cooked in ''pasto-mageireia'' with bulgur and greens, Analy cabbage."}}</ref> [[baklava]] (ya da o zamanki adıyla ''[[placenta (yemek)|koptoplakus]]'' κοπτοπλακοῦς),<ref>{{harvnb|Ash|1995|p=223}}; {{harvnb|Faas|2005|p=184}}; {{harvnb|Vryonis|1971|p=482}}.</ref> [[tiropita]] (o zamanki adıyla ''plakuntas tetiromenus'' veya ''tiritas plakuntas''),<ref>{{harvnb|Faas|2005|pp=184–185}}; {{harvnb|Vryonis|1971|p=482}}; {{harvnb|Salaman|1986|pp=184}}.</ref> ve ünlü Orta Çağ tatlı şarapları ([[Komandarya]] ve bir halka ismini de veren [[Rumney şarabı]]) gibi birçok bileşene de sahipti. Çam reçinesi aromalı [[retsina]] şarabı da sıklıkla içilmekteydi ve günümüzde Yunanistan'da halen üretimi devam etmektedir. Cermen Kutsal Roma imparatoru [[I. Otto]] tarafından 968'de Konstantinopolis'e büyükelçi olarak gönderilen [[Kremonalı Liutprand]], bu şarap için, günümüzde de şaraba aşina olmayan içicilerin tepkisine benzer biçimde, şunları söylemiştir: "Faciamız Yunan şarabına ekleme yapacak olursak, karasakız, reçine ve yakı gibi bizim içemediğimiz şeylerle karıştırılıyordu".<ref name=Fordham>{{Web kaynağı | lastsoyadı = Halsall | firstad = Paul | yearyıl = January 1996 | başlık = Medieval Sourcebook: Liutprand of Cremona: Report of his Mission to Constantinople | eser = Internet History Sourcebooks Project | yayıncı = Fordham University | erişimtarihi = 25 JuneHaziran 2016 | url = http://www.fordham.edu/halsall/source/liudprand1.asp | arşivurl = http://web.archive.org/web/20141017151834/http://www.fordham.edu/halsall/source/liudprand1.asp | arşivtarihi = 17 Ekim 2014}}</ref> Balık sosu çeşnisi [[garos]] da aynı şekilde aşina olmayan insanlar tarafından pek hoş karşılanmıyordu; Kremonalı Liutprand, kendisine "fazlasıyla kötü balık likörü"yle kaplanmış yemekler sunulduğunu belirtir.<ref name=Fordham/> Bizanslılar bunun yanında çeşni olarak, mayalanmış arpadan üretilen [[murri (çeşni)|murri]] adında soya sosuna benzer bir çeşni kullanıyorlardı ve bu sayade soya sosunda olduğu gibi yemeklerine [[umami]] tadı katıyorlardı.<ref>{{harvnb|Jayyusi|Marín|1994|p=729}}.</ref><ref>{{Web kaynağı | lastsoyadı = Perry | firstad = Charles | başlık = The Soy Sauce That Wasn't | tarih = October 31, Ekim 2001 | eser = Los Angeles Times | erişimtarihi = 25 JuneHaziran 2016 | url = http://articles.latimes.com/2001/oct/31/food/fo-63688 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160527001857/http://articles.latimes.com/2001/oct/31/food/fo-63688 | arşivtarihi = 27 Mayıs 2016}}</ref>
 
== Eğlence ==
=== Birincil kaynaklar ===
{{Kaynak başı|30em}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Honiatis|firstad=Nikitas |authorlink=Nikitas Honiatis|titlebaşlık=Translations and Reprints from the Original Sources of European History by D.C. Munro (Series 1, Vol 3:1)|location=Philadelphia|publisheryayıncı=University of Pennsylvania Press|pagessayfalar=15–16|yearyıl=1912|chapterbölüm=The Sack of Constantinople (1204)|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kinnamos|firstad=İoannis |authorlink=İoannis Kinnamos|titlebaşlık=Deeds of John and Manuel Comnenus|location=New York and West Sussex|publisheryayıncı=Columbia University Press|yearyıl=1976|isbn=0-231-04080-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|authoryazar=Eusebius|authorlink=Eusebius|titlebaşlık=Life of Constantine (Book IV)|publisheryayıncı=[[Christian Classics Ethereal Library]]|url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.i.html}}
* {{Kitap kaynağı|authoryazar=Geoffroy de Villeha|authorlink=Geoffroy de Villehardouin|titlebaşlık= Chronicles of the Crusades (translated by Margaret R. Shaw)|publisheryayıncı=Penguin Classics|yearyıl=1963|isbn=0-14-044124-7|chapterbölüm=The Conquest of Constantinople|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Komnini|firstad=Anna|authorlink=Anna Komnini|titlebaşlık=The Alexiad (translated by Elizabeth A. S. Dawes)|publisheryayıncı=Internet Medieval Sourcebook|chapterbölüm=Books X-XIII |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/annacomnena-alexiad00.html|yearyıl=1928|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|editoreditör-lastsoyadı=Seeck|editoreditör-firstad=Otto|titlebaşlık=Notitia Dignitatum; accedunt Notitia Urbis Constantinopolitanae Laterculi Prouinciarum|location=Berlin|publisheryayıncı=Weidmann|yearyıl=1876|url=https://archive.org/Detaylar/notitiadignitat00silvgoog|ref=harv}}
{{Kaynak sonu}}
 
=== İkincil kaynaklar ===
{{Kaynak başı|30em}}
* {{Kitap kaynağı|firstad=Agustí|lastsoyadı=Alemany|titlebaşlık=Sources on the Alans: A Critical Compilation|location=Leiden|publisheryayıncı=Brill|yearyıl=2000|pagessayfalar=170–243|isbn=90-04-11442-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Ahrweiler|firstad=Hélène|last2soyadı2=Laiou|first2ad2=Angeliki E.|author1-link=Helene Ahrweiler|author2yazar2-linkbağ=Angeliki Laiou|titlebaşlık=Studies on the Internal Diaspora of the Byzantine Empire|chapterbölüm=Preface|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|yearyıl=1998|isbn=0-88402-247-1|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Anastos|firstad=Milton V.|yearyıl=1962|titlebaşlık=The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961|journal=Dumbarton Oaks Papers|issn=0070-7546|volumecilt=16|pagessayfalar=409–411| doi=10.2307/1291170|jstor=1291170|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Angold|firstad=Michael|titlebaşlık=The Byzantine Empire, 1025–1204: A Political History|location=London|publisheryayıncı=Longman|yearyıl=1997|isbn=978-0-582-29468-4|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Antonucci|firstad=Michael|yearyıl=1993|titlebaşlık=War by Other Means: The Legacy of Byzantium|journal=History Today|volumecilt=43|issuesayı=2|pagessayfalar=11–13|issn=0018-2753|url=http://www.historytoday.com/michael-antonucci/war-other-means-legacy-byzantium|accessdateerişimtarihi=21 MayMayıs 2007|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Apostolides|firstad=Sophocles Evangelinus|titlebaşlık=Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods|location=Hildesheim|publisheryayıncı=Georg Olms|yearyıl=1992|isbn=3-487-05765-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Ash|firstad=John|titlebaşlık=A Byzantine Journey|yearyıl=1995|location=New York|publisheryayıncı=Random House Incorporated|isbn=978-1-84511-307-0|url=https://books.google.com/books?id=1dVtAAAAMAAJ|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Austin|firstad=Roland G.|titlebaşlık=Zeno's Game of τάβλη|journal=The Journal of Hellenic Studies|volumecilt=54|issuesayı=2|yearyıl=1934|pagessayfalar=202–205|url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/626864|doi=10.2307/626864|ref=harv}}
*{{Kaynak|soyadı=Barker|ad=Ernest|başlık=Bizans Toplumsal ve Siyasal Düşünüşü|yıl=1995|yayıncı=İmge Kitabevi Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9755331344|basım=2|yazarbağı=Ernest Barker|diğerleri=Mete Tunçay, çev.}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Bayless|firstad=William N.|yearyıl=1976|titlebaşlık=The Treaty with the Huns of 443|journal=The American Journal of Philology|volumecilt=97|pagessayfalar=176–179|jstor=294410|ref=harv|doi=10.2307/294410}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Baynes|firstad=Norman Hepburn|yearyıl=1912|titlebaşlık=The Restoration of the Cross at Jerusalem|doi=10.1093/ehr/XXVII.CVI.287|journal=The English Historical Review|volumecilt=27|issuesayı=106|issn=0013-8266|pagessayfalar=287–299|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|editor1-last=Baynes|editor1-first=Norman Hepburn|editor2editör2-lastsoyadı=Moss|editor2editör2-firstad=Henry St. Lawrence Beaufort|titlebaşlık=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|location=Oxford|publisheryayıncı=Clarendon Press|yearyıl=1948|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Baynes|firstad=Spencer|chapterbölüm=Vlachs|titlebaşlık=Encyclopædia Britannica|editionbaskı=11th|location=New York|yearyıl=1907|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Beaton|firstad=Roderick|titlebaşlık=The Medieval Greek Romance|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|yearyıl=1996|isbn=0-415-12032-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Beckwith|firstad=John|titlebaşlık=Early Christian and Byzantine Art|location=New Haven|publisheryayıncı=Yale University Press|origyearözgünyıl=1970|yearyıl=1993|isbn=0-300-05296-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Béhar|firstad=Pierre|titlebaşlık=Vestiges d'Empires: La Décomposition de l'Europe Centrale et Balkanique|location=Paris|publisheryayıncı=Éditions Desjonquères|yearyıl=1999|isbn=2-84321-015-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Benz|firstad=Ernst|titlebaşlık=The Eastern Orthodox Church: Its Thought and Life|yearyıl=1963|location=Piscataway|publisheryayıncı=Aldine Transaction|isbn=978-0-202-36298-4|url=https://books.google.com/books?id=Q5Z_evECb1UC|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Bideleux|first1ad1=Robert|last2soyadı2=Jeffries|first2ad2=Ian|titlebaşlık=A History of Eastern Europe: Crisis and Change|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|yearyıl=1998|isbn=0-415-16111-8|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Birkenmeier|firstad=John W.|titlebaşlık=The Development of the Komnenian Army: 1081–1180|location=Leiden|publisheryayıncı=Brill|yearyıl=2002|isbn=90-04-11710-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Blume|firstad=Fred H.|editoreditör-lastsoyadı=Kearley|authorlink=Fred H. Blume|editoreditör-firstad=Timothy|titlebaşlık=Annotated Justinian Code|yearyıl=2008|url=http://www.uwyo.edu/lawlib/blume-justinian/index.html|location=Laramie|publisheryayıncı=University of Wyoming|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Bowersock|firstad=G.M.|titlebaşlık=Julian the Apostate|publisheryayıncı=Harvard University Press|yearyıl=1997|isbn= 978-0-674-48882-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Bray|firstad=R. S.|titlebaşlık=Armies of Pestilence: The Impact of Disease on History|publisheryayıncı=James Clarke|yearyıl=2004|isbn=0-227-17240-X|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Browning|firstad=Robert|chapterbölüm=The Continuity of Hellenism in the Byzantine world: Appearance or Reality?|pagessayfalar=111–128|editor1-last=Winnifrith|editor1-first=Tom|editor2editör2-lastsoyadı=Murray|editor2editör2-firstad=Penelope|titlebaşlık=Greece Old and New|yearyıl=1983|location=New York|publisheryayıncı=Macmillan|isbn=0-333-27836-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Browning|firstad=Robert|titlebaşlık=The Byzantine Empire|location=Washington, DC|publisheryayıncı=The Catholic University of America Press|yearyıl=1992|isbn=0-8132-0754-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Bryce|firstad=James|titlebaşlık=Studies in History and Jurisprudence, Vol. 1|publisheryayıncı=H. Frowde|yearyıl=1901|isbn=1-4021-9046-8|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Brooke|firstad=Zachary Nugent|titlebaşlık=A History of Europe, from 911 to 1198|location=London|publisheryayıncı=Methuen|yearyıl=1962|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Burns|firstad=Thomas S.|titlebaşlık=A History of Ostrogoths|location=Bloomington and Indianapolis|publisheryayıncı=Indiana University Press|yearyıl=1991|isbn=0-253-20600-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Bury|firstad=John Bagnall|authorlink=J. B. Bury|titlebaşlık=History of the Later Roman Empire|location=London|publisheryayıncı=Macmillan|yearyıl=1923|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/home.html|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Bury|first1ad1=John Bagnall|last2soyadı2=Philotheus|titlebaşlık=The Imperial Administrative System of the Ninth Century: With a Revised Text of the Kletorologion of Philotheos|yearyıl=1911|location=London|publisheryayıncı=Oxford University Press|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Bury|first1ad1=John Bagnall|titlebaşlık=The Early History of the Slavonic Settlements in Dalmatia, Croatia, & Serbia|location=New York|publisheryayıncı=Macmillan|yearyıl=1920|url=https://archive.org/stream/earlyhistoryofsl00consrich|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Cameron|firstad=Averil|authorlink=Averil Cameron|yearyıl=1979|titlebaşlık=Images of Authority: Elites and Icons in Late Sixth-century Byzantium|doi=10.1093/past/84.1.3|journal=Past and Present|volumecilt=84|issuesayı=1|pagesayfa=3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Cameron|firstad=Averil|titlebaşlık=The Byzantines|yearyıl=2006|location=Oxford|publisheryayıncı=Blackwell|isbn=978-1-4051-9833-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Cameron|firstad=Averil|script-title=el:Οι Βυζαντινοί|location=Athens|publisheryayıncı=Psychogios|yearyıl=2009|languagedil=GreekYunanca|isbn=978-960-453-529-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Campbell|firstad=George L.|titlebaşlık=Compendium of the World's Languages: Abaza to Kurdish|yearyıl=2000|origyearözgünyıl=1991|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|isbn=0-415-20296-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Chapman|firstad=John H.|titlebaşlık=Studies on the Early Papacy|yearyıl=1971|publisheryayıncı=Kennikat Press, University of Michigan|isbn=0-8046-1139-4|ref=harv}}
*{{Kaynak|soyadı=Cheynet|ad=Jean-Claude|başlık=Bizans Tarihi|yıl=2008|yayıncı=Dost Kitabevi Yayınları|yer=Ankara|isbn=9789752983526|yazarbağı=Jean-Claude Cheynet|diğerleri=İsmail Yerguz, çev.}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Chrysos|firstad=Evangelos|titlebaşlık=Byzantine Diplomacy: Papers from the Twenty-Fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March 1990 (Society for the Promotion of Byzant)|yearyıl=1992|publisheryayıncı=Variorum|isbn=0-86078-338-3|editoreditör=Jonathan Shepard, Simon Franklin|chapterbölüm=Byzantine Diplomacy, CE 300–800: Means and End|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Clark|firstad=Victoria|titlebaşlık=Why Angels Fall: A Journey through Orthodox Europe from Byzantium to Kosovo|location=London|publisheryayıncı=Macmillan|yearyıl=2000|isbn=0-312-23396-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Cohen|firstad=H. Floris|titlebaşlık=The Scientific Revolution: A Historiographical Inquiry|location=Chicago|publisheryayıncı=University of Chicago Press|yearyıl=1994|isbn=0-226-11280-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Comrie|firstad=Bernard|chapterbölüm=Russian|pagessayfalar=91–152|editoreditör-lastsoyadı=Shopen|editoreditör-firstad=Timothy|titlebaşlık=Languages and Their Status|location=Philadelphia|publisheryayıncı=University of Pennsylvania Press|yearyıl=1987|isbn=0-8122-1249-5|ref=harv}}
*{{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Dalby|first1ad1=Andrew|last2soyadı2=Bourbou|first2ad2=Chryssi|last3soyadı3=Koder|first3ad3=Johannes|last4soyadı4=Leontsinē|first4ad4=Maria|yearyıl=2013|titlebaşlık=Flavours and Delights: Tastes and Pleasures of Ancient and Byzantine Cuisine|location=Athens and Thessaloniki|publisheryayıncı=Armos Publications|isbn=9789605277475|url=https://books.google.com/books?id=0bdvnQEACAAJ|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Davidson|firstad=Alan|titlebaşlık=The Oxford Companion to Food|yearyıl=2014|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=RL6LAwAAQBAJ|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Davies|firstad=Norman|authorlink=Norman Davies|titlebaşlık=Europe: A History|yearyıl=1996|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|isbn=0-19-820171-0|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Day|firstad=Gerald W.|titlebaşlık=Manuel and the Genoese: A Reappraisal of Byzantine Commercial Policy in the Late Twelfth Century|journal=The Journal of Economic History|volumecilt=37 |issuesayı=2|pagessayfalar=289–301|doi=10.1017/S0022050700096947|yearyıl=1977|jstor=2118759|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Dennis|firstad=George T.|titlebaşlık=Three Byzantine Military Treatises|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|yearyıl=1985|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Diehl|firstad=Charles|authorlink=Charles Diehl|chapterbölüm=Byzantine Art|editor1-last=Baynes|editor1-first=Norman Hepburn|editor2editör2-lastsoyadı=Moss|editor2editör2-firstad=Henry St. Lawrence Beaufort|titlebaşlık=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|location=Oxford|publisheryayıncı=Clarendon|yearyıl=1948|oclc=1058121|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Drake|firstad=H. A.|titlebaşlık=Constantine and Consensus|journal=Church History|volumecilt=64|issuesayı=1|yearyıl=1995|pagessayfalar=1–15|jstor=3168653|ref=harv|doi=10.2307/3168653}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Duiker|first1ad1=William J.|last2soyadı2=Spielvogel|first2ad2=Jackson J.|titlebaşlık=The Essential World History|yearyıl=2010|location=Boston|publisheryayıncı=Wadsworth|isbn=978-0-495-90227-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=El-Cheikh|firstad=Nadia Maria|titlebaşlık=Byzantium Viewed by the Arabs|publisheryayıncı=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|yearyıl=2004|isbn=0-932885-30-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Esler|firstad=Philip Francis|titlebaşlık=The Early Christian World|yearyıl=2004|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|isbn=0-415-33312-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Evans|firstad=James Allan Stewart|titlebaşlık=The Emperor Justinian and the Byzantine Empire|location=Westport|publisheryayıncı=Greenwood|yearyıl=2005|isbn=0-313-32582-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Evans|firstad=Helen C.|titlebaşlık=Byzantium, Faith and Power (1261–1557)|yearyıl=2004|location=New York, NY|publisheryayıncı=Metropolitan Museum of Art/Yale University Press|isbn=1-58839-114-0|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/58371/rec/3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Faas|firstad=Patrick|titlebaşlık=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome|yearyıl=2005|origyearözgünyıl=1994|location=Chicago|publisheryayıncı=University of Chicago Press|isbn=9780226233475|url=https://books.google.com/books?id=YXGlAr17oekC|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Fine|firstad=John V.A.|titlebaşlık=The early medieval Balkans|publisheryayıncı=The University of Michigan Press|yearyıl=1983|isbn=0-472-08149-7|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Foss|firstad=Clive|yearyıl=1975|titlebaşlık=The Persians in Asia Minor and the end of antiquity|journal=The English Historical Review|volumecilt=90|issuesayı=357|pagessayfalar=721–747|doi=10.1093/ehr/XC.CCCLVII.721|jstor=567292|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Fossier|first1ad1=Robert|last2soyadı2=Sondheimer|first2ad2=Janet|titlebaşlık=The Cambridge Illustrated History of the Middle Ages|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1997|isbn=0-521-26644-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Fouracre|first1ad1=Paul|last2soyadı2=Gerberding|first2ad2=Richard A.|titlebaşlık=Late Merovingian France: History and Hagiography, 640–720|location=Manchester|publisheryayıncı=Manchester University Press|yearyıl=1996|isbn=0-7190-4791-9|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Freeman|firstad=Charles|titlebaşlık=The Greek Achievement – The Foundation of the Western World|location=New York|publisheryayıncı=Penguin|yearyıl=1999|isbn=0-670-88515-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Friell|first1ad1=Gerard|last2soyadı2=Williams|first2ad2=Stephen|titlebaşlık=Theodosius: The Empire at Bay|publisheryayıncı=Routledge|yearyıl=2005|isbn=978-1-135-78262-7|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Gabriel|firstad=Richard A.|yearyıl=2002|titlebaşlık=The Great Armies of Antiquity|location=Westport|publisheryayıncı=Greenwood|isbn=0-275-97809-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Garland|firstad=Lynda|yearyıl=1999|titlebaşlık=Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium, CE 527–1204|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|isbn=0-415-14688-7|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Gibbon|firstad=Edward|authorlink=Edward Gibbon|titlebaşlık=The Decline and Fall of the Roman Empire (Volumes II, III, and IX)|editoreditör=J. B. Bury (with an Introduction by W. E. H. Lecky)|location=New York|publisheryayıncı=Fred de Fau|yearyıl=1906|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Grabar|firstad=André|titlebaşlık=L'iconoclasme Byzantin: le dossier archéologique|publisheryayıncı=Flammarion|yearyıl=1984|isbn=2-08-081634-9|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Grant|firstad=Robert M.|jstor=1202069|titlebaşlık=Religion and Politics at the Council at Nicaea|journal=The Journal of Religion|volumecilt=55|issuesayı=1|yearyıl=1975|pagessayfalar=1–12|ref=harv|doi=10.1086/486406}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Greatrex|first1ad1=Geoffrey B.|editoreditör-lastsoyadı=Maas|editoreditör-firstad=Michael|chapterbölüm=Byzantium and the East in the Sixth Century|titlebaşlık=The Cambridge Companion to the Age of Justinian|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2005|pagessayfalar=477–509|isbn=0-521-81746-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Greatrex|first1ad1=Geoffrey|last2soyadı2=Lieu|first2ad2=Samuel N. C.|titlebaşlık=The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (Part II, 363–630 AD)|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|yearyıl=2002|isbn=0-415-14687-9|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Gregory|firstad=Timothy E.|titlebaşlık=A History of Byzantium|location=Malden|publisheryayıncı=Wiley-Blackwell|yearyıl=2010|isbn=1-4051-8471-X|ref=harv}}
*{{Kaynak|soyadı=Gregory|ad=Timothy|başlık=Bizans Tarihi|yıl=2008|yayıncı=Yapı Kredi Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9789750815072|yazarbağı=Timothy E. Gregory|diğerleri=Esra Ermert, çev.}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Grierson|firstad=Philip|titlebaşlık=Byzantine Coinage|yearyıl=1999|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|url=http://www.doaks.org/byzcoins.pdf|archiveurlarşivurl=https://web.archive.org/web/20070927000204/http://www.doaks.org/byzcoins.pdf|archivedatearşivtarihi=27 SeptemberEylül 2007|deadurl=yes|isbn=0-88402-274-9|formatbiçim=PDF|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Gross|firstad=Feliks|titlebaşlık=Citizenship and Ethnicity: The Growth and Development of a Democratic Multiethnic Institution|yearyıl=1999|location=Westport|publisheryayıncı=Greenwood|isbn=0-313-30932-9|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Gutas|firstad=Dimitri|titlebaşlık=Greek Thought, Arabic Culture: The Graeco-Arabic Translation Movement|yearyıl=1998|isbn=0-415-06132-6|location=New York and London|publisheryayıncı=Routledge|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Hacikyan|first1ad1=Agop Jack|last2soyadı2=Basmajian|first2ad2=Gabriel|last3soyadı3=Franchuk|first3ad3=Edward S.|last4soyadı4=Ouzounian|first4ad4=Nourhan|titlebaşlık=The Heritage of Armenian Literature: From the Sixth to the Eighteenth Century|location=Detroit|publisheryayıncı=Wayne State University Press|yearyıl=2002|isbn=0-8143-3023-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Haldon|firstad=John|titlebaşlık=Byzantium in the Seventh Century: The Transformation of a Culture|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1990|isbn=978-0-521-31917-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Haldon|firstad=John|titlebaşlık=The Byzantine and Early Islamic Near East VI: Elites Old and New in the Byzantine and Early Islamic Near East|yearyıl=2004|publisheryayıncı=Darwin|editoreditör=John Haldon and Lawrence I. Conrad|chapterbölüm=The Fate of the Late Roman Senatorial Elite: Extinction or Transformation?|isbn=0-87850-144-4|ref=harv}}
* {{Web kaynağı | lastsoyadı = Halsall | firstad = Paul | başlık = East Asian History Sourcebook: Chinese Accounts of Rome, Byzantium and the Middle East, c. 91 B.C.E. – 1643 C.E. | url = http://www.fordham.edu/halsall/eastasia/romchin1.html | location = New York | yayıncı = Fordham University | yearyıl = 1998 | erişimtarihi = 21 AprilNisan 2012 | ref = harv | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140910050947/http://www.fordham.edu:80/halsall/eastasia/romchin1.html | arşivtarihi = 10 Eylül 2014}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Harris|firstad=Jonathan|yearyıl=2014|titlebaşlık=Byzantium and the Crusades|publisheryayıncı=Bloomsbury|editionbaskı=2nd|isbn=978-1-78093-767-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Harvey|firstad=Alan|titlebaşlık=Economic Expansion in the Byzantine Empire, 900–1200|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2003|isbn=0-521-52190-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Haywood|firstad=John|titlebaşlık=Cassell's Atlas of World History|location=London|publisheryayıncı=Cassell|yearyıl=2001|origyearözgünyıl=1997|isbn=0-304-35757-X|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Heather|firstad=Peter|titlebaşlık=The Fall of the Roman Empire|yearyıl=2005|location=London|publisheryayıncı=Macmillan|isbn=978-0-330-49136-5|url=https://books.google.com/books?id=dYR4ngEACAAJ|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Hindley|firstad=Geoffrey|titlebaşlık=A Brief History of the Crusades|yearyıl=2004|location=London|publisheryayıncı=Robinson|isbn=978-1-84119-766-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Hooper|first1ad1=Nicholas|last2soyadı2=Bennett|first2ad2=Matthew|titlebaşlık=The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: The Middle Ages|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1996|isbn=0-521-44049-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=James|firstad=Liz|titlebaşlık=A Companion to Byzantium|location=Chichester|publisheryayıncı=John Wiley|yearyıl=2010|isbn=1-4051-2654-X|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Jayyusi|first1ad1=Salma Khadra|last2soyadı2=Marín|first2ad2=Manuela|yearyıl=1994|origyearözgünyıl=1992|titlebaşlık=The Legacy of Muslim Spain|editionbaskı=2nd|location=Leiden, New York and Köln|publisheryayıncı=E.J. Brill|isbn=978-90-04-09599-1|url=https://books.google.com/books?id=cbfORLWv1HkC|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Jenkins|firstad=Romilly James Heald|authorlink=Romilly James Heald Jenkins|titlebaşlık=Byzantium: The Imperial Centuries, CE 610–1071|location=Toronto|publisheryayıncı=University of Toronto Press|yearyıl=1987|isbn=0-8020-6667-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Jones|firstad=Arnold Hugh Martin|titlebaşlık=The Later Roman Empire, 284–602: A Social Economic and Administrative Survey|location=Baltimore|publisheryayıncı=Johns Hopkins University Press|yearyıl=1986|isbn=0-8018-3353-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kaegi|firstad=Walter Emil|titlebaşlık=Heraclius, Emperor of Byzantium|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2003|isbn=0-521-81459-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kaldellis|firstad=Anthony|titlebaşlık=Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition|yearyıl=2007|publisheryayıncı=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-87688-5|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Karlin-Heyer|firstad=P.|yearyıl=1967|titlebaşlık=When Military Affairs Were in Leo's Hands|journal=Tradition|volumecilt=23|pagessayfalar=15–40|jstor=27830825|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kartomi|firstad=Margaret J.|titlebaşlık=On Concepts and Classifications of Musical Instruments|yearyıl=1990|location=Chicago|publisheryayıncı=University of Chicago Press|isbn=0-226-42548-7|url=https://books.google.com/books?id=gYSOnQEACAAJ|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|editoreditör-lastsoyadı=Kazhdan|editoreditör-firstad=Alexander Petrovich|editoreditör-linkbağ=Alexander Kazhdan|titlebaşlık=[[Oxford Dictionary of Byzantium]]|location=New York and Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|yearyıl=1991|isbn=978-0-19-504652-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Kazhdan|first1ad1=Alexander Petrovich|last2soyadı2=Constable|first2ad2=Giles|titlebaşlık=People and Power in Byzantium: An Introduction to Modern Byzantine Studies|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|yearyıl=1982|isbn=0-88402-103-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Kazhdan|first1ad1=Aleksandr Petrovich|last2soyadı2=Epstein|first2ad2=Ann Wharton|titlebaşlık=Change in Byzantine Culture in the Eleventh and Twelfth Centuries|location=Berkeley and Los Angeles|publisheryayıncı=University of California Press|yearyıl=1985|isbn=0-520-05129-7|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kean|firstad=Roger Michael|titlebaşlık=Forgotten Power: Byzantium: Bulwark of Christianity|location=Shropshire|publisheryayıncı=Thalamus|yearyıl=2006|isbn=1-902886-07-0|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|titlebaşlık=Reviews: ''The Astronomical Works of Gregory Chioniades, Volume I: The Zij al- Ala'i'' by Gregory Chioniades, [[David Pingree]]; ''An Eleventh-Century Manual of Arabo-Byzantine Astronomy'' by Alexander Jones|firstad=David A.|lastsoyadı=King|journal=[[Isis (journal)|Isis]]|volumecilt=82|issuesayı=1|datetarih=MarchMart 1991|pagessayfalar=116–118|doi=10.1086/355661|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Klein|firstad=Holgen A.|titlebaşlık=Eastern Objects and Western Desires: Relics and Reliquaries between Byzantium and the West|journal=Dumbarton Oaks Papers|volumecilt=58|yearyıl=2004|pagessayfalar=283–314|jstor=3591389|ref=harv|doi=10.2307/3591389}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Köprülü|firstad=Mehmet Fuad|othersdiğerleri=Translated and edited by Gary Leiser|yearyıl=1992|titlebaşlık=The Origins of the Ottoman Empire|location=Albany|publisheryayıncı=State University of New York Press|isbn=0-7914-0819-1|url=https://books.google.com/books?id=D-WaKed2iNgC|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Kountoura-Galake|firstad=Eleonora|titlebaşlık=Ο βυζαντινός κλήρος και η κοινωνία των "Σκοτεινών Αἰώνων ["The Byzantine Clergy and the Society of the 'Dark Ages'"]|yearyıl=1996|location=Athens|publisheryayıncı=Ethniko Idryma Erevnon|isbn=978-960-7094-46-9|languagedil=GreekYunanca|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Kuhoff|firstad=Wolfgang|yearyıl=2002|titlebaşlık=Die diokletianische Tetrarchie als Epoche einer historischen Wende in antiker und moderner Sicht|doi=10.1007/BF02898434|journal=International Journal of the Classical Tradition|volumecilt=9|issuesayı=2|pagessayfalar=177–194|jstor=30224306|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Laiou|firstad=Angeliki E.|authorlink=Angeliki Laiou|titlebaşlık=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|yearyıl=2002|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|editoreditör=Angeliki E. Laiou|chapterbölüm=Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries|pagessayfalar=697–708|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb36-trade|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Laiou|first1ad1=Angeliki E.|last2soyadı2=Morisson|first2ad2=Cécile|titlebaşlık=The Byzantine Economy|yearyıl=2007|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|isbn=0-521-84978-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Laiou|firstad=Angeliki E.|titlebaşlık=The Economic History of Byzantium (Volume 1) |yearyıl=2002|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|editoreditör=Angeliki E. Laiou|chapterbölüm=Writing the Economic History of Byzantium|pagessayfalar=3–8|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/EHB01-Writing%20the%20economic%20history%20of%20Byzantium.pdf|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Lapidge|first1ad1=Michael|last2soyadı2=Blair|first2ad2=John|last3soyadı3=Keynes|first3ad3=Simon |titlebaşlık=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England|location=Malden|publisheryayıncı=Blackwell|yearyıl=1998|isbn=0-631-22492-0|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Lenski|firstad=Noel|yearyıl=1999|titlebaşlık=Assimilation and Revolt in the Territory of Isauria, From the 1st Century BC to the 6th Century AD |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|issn=0022-4995|volumecilt=42|pagessayfalar=413–465|doi= 10.1163/1568520991201687|jstor=3632602|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Louth|firstad=Andrew|titlebaşlık=The New Cambridge Medieval History (Volume I)|editoreditör=Paul Fouracre and Rosamond McKitterick|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2005|isbn=0-521-36291-1|chapterbölüm=The Byzantine Empire in the Seventh Century|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Lowry|firstad=Heath W.|yearyıl=2003|titlebaşlık=The Nature of the Early Ottoman State|location=Albany, NY|publisheryayıncı=State University of New York Press|isbn=9780791487266|url=https://books.google.com/books?id=31j8T6XoigYC|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Madden|firstad=Thomas F.|authorlink=Thomas Madden|titlebaşlık=Crusades: The Illustrated History|location=Ann Arbor|publisheryayıncı=University of Michigan Press|yearyıl=2005|isbn=0-472-03127-9|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Magdalino|firstad=Paul|titlebaşlık=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|yearyıl=2002|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|editoreditör=Angeliki E. Laiou|chapterbölüm=Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development|pagessayfalar=529–537|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb20-cp|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Magdalino|firstad=Paul|titlebaşlık=The Empire of Manuel I Komnenos, 1143–1180|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2002|isbn=0-521-52653-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Mango|firstad=Cyril A.|authorlink=Cyril Mango|titlebaşlık=Η Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης |trans-title=Byzantium: The Empire of the New Rome |location=Athens|publisheryayıncı=Educational Institution of the National Bank of Greece|yearyıl=2007|languagedil=GreekYunanca |translator=Dimitris Tsoungarakis|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Mango|firstad=Cyril A.|authorlink=Cyril Mango|titlebaşlık=The Oxford History of Byzantium|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|yearyıl=2002|isbn=0-19-814098-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Matschke|firstad=Klaus-Peter|titlebaşlık=The Economic History of Byzantium (Volume 2)|yearyıl=2002|location=Washington, DC|publisheryayıncı=Dumbarton Oaks|editoreditör=Angeliki E. Laiou|chapterbölüm=Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries|pagessayfalar=771–806|url=http://www.doaks.org/resources/publications/doaks-online-publications/byzantine-studies/the-economic-history-of-byzantium/ehb37-trade-late|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=McDonnell|firstad=Myles Anthony|titlebaşlık=Roman Manliness: Virtus and the Roman Republic|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2006|isbn=978-0-521-82788-1|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Meier|firstad=William N.|yearyıl=2003|titlebaşlık=Die Inszenierung einer Katastrophe: Justinian und der Nika-Aufstand|issuesayı=142|pagessayfalar=273–300|journal=Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik|jstor=20191600|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Merryman|first1ad1=John Henry|last2soyadı2=Perez-Perdomo|first2ad2=Rogelio|titlebaşlık=The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America|yearyıl=2007|publisheryayıncı=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-5569-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Meyendorff|firstad=John|authorlink=John Meyendorff|titlebaşlık=The Byzantine Legacy in the Orthodox Church|yearyıl=1982|location=Yonkers|publisheryayıncı=St Vladimir's Seminary Press|isbn=0-913836-90-7|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Millar|firstad=Fergus|titlebaşlık=A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450)|location=Berkeley and Los Angeles|publisheryayıncı=University of California Press|yearyıl=2006|isbn=0-520-24703-5|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Miller|firstad=William|titlebaşlık=Monemvasia|journal=The Journal of Hellenic Studies|volumecilt=27|yearyıl=1907|url=https://archive.org/stream/journalofhelleni27sociuoft|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Moravcsik|firstad=Gyula|titlebaşlık=Byzantium and the Magyars|yearyıl=1970|location=Amsterdam|publisheryayıncı=Hakkert|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Neumann|firstad=Iver B.|yearyıl=2006|titlebaşlık=Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary|journal=Millennium: Journal of International Studies |volumecilt=34|issuesayı=3|pagessayfalar=865–888|issn=1569-2981|ref=harv|doi=10.1177/03058298060340030201}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Neville|firstad=Leonora Alice|titlebaşlık=Authority in Byzantine Provincial Society, 950–1100|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2004|isbn=0-521-83865-7|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Nicol|firstad=Donald MacGillivray|titlebaşlık=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1993|isbn=0-521-43991-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Norwich|firstad=John Julius|titlebaşlık=A Short History of Byzantium|location=Ringwood, Vic.|publisheryayıncı=Penguin|yearyıl=1998|isbn=978-0-14-025960-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Norwich|firstad=John Julius|yearyıl=1982|titlebaşlık=A History of Venice|location=New York|publisheryayıncı=Alfred A. Knopf Incorporated|isbn=0-394-52410-1|url=https://books.google.com/books?id=Cd-AAAAAIAAJ|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Nystazopoulou-Pelekidou|firstad=Maria|yearyıl=1970|titlebaşlık=Συμβολή εις την χρονολόγησιν των Αβαρικών και Σλαβικών επιδρομών επί Μαυρικίου (582–602) (μετ' επιμέτρου περί των Περσικών πολέμων) [=Contribution to the chronology of Avar and Slav raids during the reign of Maurice (582–602), with an excursus about the Persian Wars"]|languagedil=GreekYunanca|url=http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/649/567|journal=Byzantina Symmeikta|issn=1105-1639 |volumecilt=2 |pagessayfalar=145–206|accessdateerişimtarihi=10 MarchMart 2012|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Obolensky|firstad=Dimitri|authorlink=Dimitri Obolensky|titlebaşlık=Byzantium and the Slavs|yearyıl=1994|location=Yonkers|publisheryayıncı=St Vladimir's Seminary Press|isbn=0-88141-008-X|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Oikonomides|firstad=Nikos|yearyıl=1999|titlebaşlık=L᾽"Unilinguisme" Officiel de Constantinople Byzantine|url=http://www.byzsym.org/index.php/bz/article/view/857/753|journal=Byzantina Symmeikta|issn=1105-1639|volumecilt=13|pagessayfalar=9–22|accessdateerişimtarihi=11 MarchMart 2012|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Ostrogorsky|firstad=George|authorlink=George Alexandrovič Ostrogorsky|titlebaşlık=History of the Byzantine State|location=New Brunswick|publisheryayıncı=Rutgers University Press|yearyıl=1969|isbn=0-8135-1198-4|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Ostrogorsky|firstad=George|titlebaşlık=The Byzantine Empire in the World of the Seventh Century|journal=Dumbarton Oaks Papers|volumecilt=13|pagessayfalar=1–21|yearyıl=1959|jstor=1291126|ref=harv|doi=10.2307/1291127}}
*
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Paparrigopoulos|first1ad1=Constantine|author1-link=Constantine Paparrigopoulos|last2soyadı2=Karolidis|first2ad2=Pavlos|author2yazar2-linkbağ=Pavlos Karolidis|titlebaşlık=Ιστορία του Ελληνικού Έθνους ["History of the Greek Nation"], vol. 4|publisheryayıncı=Eleftheroudakis|languagedil=GreekYunanca|yearyıl=1925|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Parry|firstad=Kenneth|titlebaşlık=Depicting the Word: Byzantine Iconophile Thought of the Eighth and Ninth Centuries|location=Leiden and New York|publisheryayıncı=Brill |yearyıl=1996|isbn=90-04-10502-6|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Patterson|firstad=Gordon M.|titlebaşlık=The Essentials of Medieval History: 500 to 1450 AD, the Middle Ages|location=Piscataway|publisheryayıncı=Research and Education Association|yearyıl=1995|origyearözgünyıl=1990|isbn=978-0-87891-705-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Perrottet|firstad=Tony|titlebaşlık=The Naked Olympics: The True Story of the Ancient Games|publisheryayıncı=Random House|yearyıl=2004|isbn=978-1-58836-382-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Postan|first1ad1=Michael Moïssey|last2soyadı2=Miller|first2ad2=Edward|last3soyadı3=Postan|first3ad3= Cynthia|titlebaşlık=The Cambridge Economic History of Europe (Volume 2)|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1987|isbn=0-521-08709-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Pounds|firstad=Norman John Greville|titlebaşlık=An Historical Geography of Europe, 1500–1840|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=1979|isbn=0-521-22379-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Read|firstad=Piers Paul|authorlink=Piers Paul Read|titlebaşlık=The Templars: The Dramatic History of the Knights Templar, The Most Powerful Military Order of the Crusades|location=New York|publisheryayıncı=St. Martin's Press|yearyıl=2000|origyearözgünyıl=1999|isbn=0-312-26658-8|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Reinert|firstad=Stephen W.|editoreditör=Cyril Mango|chapterbölüm=Fragmentation (1204–1453)|titlebaşlık=The Oxford History of Byzantium|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|yearyıl=2002|pagessayfalar=248–283|isbn=0-19-814098-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Rice|firstad=David Talbot|authorlink=David Talbot Rice|titlebaşlık=Byzantine Art (3rd Edition)|yearyıl=1968|location=Harmondsworth|publisheryayıncı=Penguin Books Limited|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Robins|firstad=Robert Henry|titlebaşlık=The Byzantine Grammarians: Their Place in History|yearyıl=1993|location=Berlin and New York|publisheryayıncı=Mouton de Gruyter|isbn=3-11-013574-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Rosser|firstad=John H.|titlebaşlık=Historical Dictionary of Byzantium|chapterbölüm=Introduction|location=Lanham, MA|publisheryayıncı=Scarecrow|yearyıl=2011|isbn=0-8108-7567-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Runciman|firstad=Steven|titlebaşlık=The Fall of Constantinople, 1453|yearyıl=1990|isbn=0-521-39832-0|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Runciman|firstad=Steven|yearyıl=2004|titlebaşlık=The Byzantine Theocracy|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|isbn=9780521545914|url=https://books.google.com/books?id=YQYe7VGlym8C|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Salaman|firstad=Rena|chapterbölüm=The Case of the Missing Fish, or ''Dolmathon'' Prolegomena|pagessayfalar=184–187|editoreditör-lastsoyadı=Jaine|editoreditör-firstad=Tom|yearyıl=1986|titlebaşlık=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985: Cookery: Science, Lore & Books: Proceedings (Introduction by Alan Davidson)|location=London|publisheryayıncı=Prospect Books Limited|isbn=9780907325161|url=https://books.google.com/books?id=jYa3J6xrjt4C|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Sarantis|firstad=Alexander|yearyıl=2009|titlebaşlık=War and Diplomacy in Pannonia and the Northwest Balkans during the Reign of Justinian: The Gepid Threat and Imperial Responses|journal=Dumbarton Oaks Papers|volumecilt=63|pagessayfalar=15–40|jstor=41219761|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Sedlar|firstad=Jean W.|titlebaşlık=East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500|volumecilt=III|location=Seattle|publisheryayıncı=University of Washington Press|yearyıl=1994|isbn=0-295-97290-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Seton-Watson|firstad=Hugh|titlebaşlık=The Russian Empire, 1801–1917|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|yearyıl=1967|isbn=0-19-822152-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Šišić|firstad=Ferdo|authorlink=Ferdo Šišić|titlebaşlık=Povijest Hrvata u vrijeme narodnih vladara: sa 280 slika i 3 karte u bojama|location=Zagreb|publisheryayıncı=Nakladni zavod Matice hrvatske|yearyıl=1990|isbn=86-401-0080-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Sotinel|firstad=Claire|chapterbölüm=Emperors and Popes in the Sixth Century: The Western View|editoreditör-lastsoyadı=Maas|editoreditör-firstad=Michael|titlebaşlık=The Cambridge Companion to the Age of Justinian|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2005|pagessayfalar=267–290|isbn=0-521-81746-3|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Speck|firstad=Paul|journal=Poikila Byzantina|volumecilt=4|yearyıl=1984|titlebaşlık=Ikonoklasmus und die Anfänge der Makedonischen Renaissance|pagessayfalar=175–210|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Stephenson|firstad=Paul|titlebaşlık=Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2000|isbn=0-521-77017-3|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Tarasov|first1ad1=Oleg|last2soyadı2=Milner-Gulland|first2ad2=R. R.|titlebaşlık=Icon and Devotion: Sacred Spaces in Imperial Russia|location=London|publisheryayıncı=Reaktion|yearyıl=2004|isbn=1-86189-118-0|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Tatakes|first1ad1=Vasileios N.|last2soyadı2=Moutafakis|first2ad2=Nicholas J.|titlebaşlık=[[Byzantine Philosophy]]|yearyıl=2003|location=Indianapolis|publisheryayıncı=Hackett|isbn=0-87220-563-0|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Teall|firstad=John L.|yearyıl=1967|titlebaşlık=The Age of Constantine Change and Continuity in Administration and Economy|journal=Dumbarton Oaks Papers|volumecilt=21|pagessayfalar=11–36|jstor=1291256|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Timberlake|firstad=Alan|titlebaşlık=A Reference Grammar of Russian|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|yearyıl=2004|isbn=978-0-521-77292-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Treadgold|firstad=Warren|titlebaşlık=Byzantium and Its Army, 284–1081|location=Stanford|publisheryayıncı=Stanford University Press|yearyıl=1995|isbn=0-8047-2420-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Treadgold|firstad=Warren|titlebaşlık=A History of the Byzantine State and Society|location=Stanford|publisheryayıncı=Stanford University Press|yearyıl=1997|isbn=0-8047-2630-2|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Troianos|firstad=Spyros|last2soyadı2=Velissaropoulou-Karakosta|first2ad2=Julia|titlebaşlık=Ιστορία δικαίου από την αρχαία στην νεώτερη Ελλάδα ["History of law from ancient to modern Greece"]|location=Athens|publisheryayıncı=Sakkoulas|yearyıl=1997|isbn=960-232-594-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Vasiliev|firstad=Alexander Alexandrovich|authorlink=Alexander Vasiliev (historian)|titlebaşlık=History of the Byzantine Empire|yearyıl=1928–1935|location=Madison|publisheryayıncı=The University of Wisconsin Press|url=http://www.intratext.com/X/ENG0832.HTM|isbn=0-299-80925-0|ref=harv}}
*{{Kaynak|soyadı=Vasiliev|ad=Alexander A.|başlık=Bizans İmparatorluğu Tarihi|yıl=2016|yayıncı=Alfa Yayınları|yer=İstanbul|isbn=9786051712659|yazarbağı=Aleksandr Vasilyev (tarihçi)|diğerleri=Tevabil Alkaç, çev.}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Versteegh|firstad=Cornelis H. M.|titlebaşlık=Greek Elements in Arabic Linguistic Thinking|yearyıl=1977|isbn=90-04-04855-3|location=Leiden|publisheryayıncı=Brill|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Vryonis|firstad=Speros|titlebaşlık=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century|yearyıl=1971|location=Berkeley, CA|publisheryayıncı=University of California Press|isbn=978-0-52-001597-5|url=https://books.google.com/books?id=wBpIAAAAMAAJ|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Watson|firstad=Bruce|titlebaşlık=Sieges: A Comparative Study|yearyıl=1993|location=Westport|publisheryayıncı=Praeger|isbn=0-275-94034-9|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Weitzmann|firstad=Kurt|authorlink=Kurt Weitzmann|titlebaşlık=The Icon|yearyıl=1982|location=London|publisheryayıncı=Evans Brothers|isbn=0-237-45645-1|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Wells|firstad=Herbert George|authorlink=H. G. Wells|titlebaşlık=A Short History of the World|location=New York|publisheryayıncı=Macmillan|yearyıl=1922|isbn=0-06-492674-5|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Whittow|firstad=Mark|titlebaşlık=The Making of Byzantium, 600–1025|location=Berkeley and Los Angeles, CA|publisheryayıncı=University of California Press|yearyıl=1996|isbn=0-520-20496-4|ref=harv}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Wickham|firstad=Chris|authorlink=Christopher Wickham|titlebaşlık=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000|location=New York|publisheryayıncı=Viking|yearyıl=2009|isbn=0-670-02098-2|ref=harv}}
* {{Dergi kaynağı|lastsoyadı=Wolff|firstad=Robert Lee|yearyıl=1948|titlebaşlık=Romania: The Latin Empire of Constantinople|journal=Speculum|volumecilt=23|issuesayı=1|pagessayfalar=1–34|jstor=2853672|ref=harv|doi=10.2307/2853672}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Wroth|firstad=Warwick|titlebaşlık=Catalogue of the Imperial Byzantine Coins in the British Museum|yearyıl=1908|publisheryayıncı=British Museum Dept. of Coins and Medals|isbn=1-4021-8954-0|ref=harv}}
{{Kaynak sonu}}
 
== Ek kaynaklar ==
{{Kaynak başı|30em}}
* {{Kitap kaynağı|last1soyadı1=Ahrweiler|first1ad1=Hélène|last2soyadı2=Aymard|first2ad2=Maurice|titlebaşlık=Les Européens|yearyıl=2000|location=Paris|publisheryayıncı=Hermann|isbn=2-7056-6409-2}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Angelov|firstad=Dimiter|titlebaşlık=Imperial Ideology and Political Thought in Byzantium (1204–1330)|yearyıl=2007|location=Cambridge, United Kingdom|publisheryayıncı=Cambridge University Press|isbn=0-521-85703-1}}
* Baboula, Evanthia, Byzantium, in ''Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God'' (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014. ISBN 1-61069-177-6
* {{Kitap kaynağı |author1=Evans, Helen C. |author2yazar2=Wixom, William D |lastauthoramp=yes | url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/188784|titlebaşlık=The glory of Byzantium: art and culture of the Middle Byzantine era, A.D. 843-1261 | location=New York | publisheryayıncı=The Metropolitan Museum of Art | yearyıl=1997 | isbn=978-0-8109-6507-2}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Cameron|firstad=Averil|titlebaşlık=Byzantine Matters|yearyıl=2014|location=Princeton NJ|publisheryayıncı=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5009-9}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Haldon|firstad=John|titlebaşlık=The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era|yearyıl=2001|location=Stroud, Gloucestershire|publisheryayıncı=Tempus Publishing|isbn=0-7524-1795-9}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Haldon|firstad=John|titlebaşlık=Byzantium: A History|location=Stroud, Gloucestershire|publisheryayıncı=Tempus Publishing|yearyıl=2002|isbn=1-4051-3240-X}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Harris|firstad=Jonathan|titlebaşlık=The Lost World of Byzantium|location=New Haven CT and London|publisheryayıncı=Yale University Press|yearyıl=2015|isbn=978-0-300-17857-9}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Hussey|firstad=J. M.|titlebaşlık=The Cambridge Medieval History. Vol.&nbsp;IV: The Byzantine Empire|yearyıl=1966|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Runciman|firstad=Steven|authorlink=Steven Runciman|titlebaşlık=Byzantine Civilisation|yearyıl=1966|location=London|publisheryayıncı=[[Edward Arnold (publisher)]] Limited|isbn=1-56619-574-8}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Runciman|firstad=Steven|titlebaşlık=The Emperor Romanus Lecapenus and his Reign|origyearözgünyıl=1929|yearyıl=1990|location=Cambridge|publisheryayıncı=Cambridge University Press|isbn=0-521-06164-4}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Stathakopoulos|firstad=Dionysios|titlebaşlık=A Short History of the Byzantine Empire|yearyıl=2014|location=London|publisheryayıncı=I.B.Tauris|isbn=978-1-78076-194-7}}
* {{Kitap kaynağı|lastsoyadı=Toynbee|firstad=Arnold Joseph|titlebaşlık=Constantine Porphyrogenitus and His World|location=Oxford|publisheryayıncı=Oxford University Press|yearyıl=1972|isbn=0-19-215253-X}}
{{Library resources box|onlinebooks=yes}}
{{Kaynak sonu|2}}
530.564

değişiklik