"Kuark" sayfasının sürümleri arasındaki fark

k
düzen
k (Westview Press KD gözükmüyor, bağlantı kaldırıldı)
k (düzen)
== Geçmişi ==
{{Çift resim istifi|sağ|MurrayGellMannJI1.jpg|George Zweig.jpg|200|1964 yılında [[Kuark modeli]]ni öneren [[Murray Gell-Mann]] (üstte) ile [[George Zweig]] (altta).}}
Kuark modeli 1964'te, [[Murray Gell-Mann]]<ref name="Gell-Man1964">{{Dergi kaynağı |ilk=Murray |son=Gell-Mann |yazarlink=Murray Gell-Mann |başlık=A Schematic Model of Baryons and Mesons |dergi=Physics Letters |cilt=8 |basım=3 |sayfalar=214-215 |yıl=1964 |dil=İngilizce |doi=10.1016/S0031-9163(64)92001-3}}</ref> ve [[George Zweig]]<ref name="Zweig1964a">{{Dergi kaynağı |ilk=G. |son=Zweig |yazarlink=George Zweig |başlık=An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking |dergi=CERN Report No.8181/Th 8419 |yıl=1964 |dil=İngilizce}}</ref><ref name="Zweig1964b">{{Dergi kaynağı |ilk=G. |son=Zweig |başlık=An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking: II |dil=İngilizce |dergi=CERN Report No.8419/Th 8412 |yıl=1964}}</ref> tarafından, birbirlerinden bağımsız olarak ortaya atıldı.<ref name="Carithers">{{Dergi kaynağı |ilk1=B. |son1=Carithers |ilk2=P. |son2=Grannis |başlık=Discovery of the Top Quark |url=http://www.slac.stanford.edu/pubs/beamline/25/3/25-3-carithers.pdf |biçim=PDF |dergi=[[Beam Line]] |cilt=25 |basım=3 |sayfalar=4-16 |yayımcı=[[SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı]] |dil=İngilizce |yıl=1995}}</ref> Öneri, Gell-Mann'ın 1961'de hazırladığı [[sekiz katlı yol]] ya da daha teknik bir ifadeyle [[Özel birimsel grup|SU(3)]] çeşni simetrisi olarak bilinen bir parçacık sınıflandırma sistemi formülasyonundan sonra geldi.<ref>{{Kitap kaynağı |ilk=Murray |son=Gell-Mann |yıl=2000 |origyear=1964 |bölüm=The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry |editör=M. Gell-Manm, Y. Ne'emann |başlık=The Eightfold Way |sayfa=11 |dil=İngilizce |yayımcı=Westview Press |isbn=0-7382-0299-1}}</ref><ref>{{Kaynak |ilk=Murray |son=Gell-Mann |yıl=1961 |başlık=The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry |çalışma=[[Synchroton Laboratuvarı]] Rapor CTSL-20 |dil=İngilizce |yayımcı=[[Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü]]}}</ref> Fizikçi [[Yuval Ne'eman]] da aynı yıl, bağımsız bir şekilde sekiz katlı yola benzer bir şema geliştirdi.<ref>{{Kitap kaynağı |ilk=Y. |son=Ne'emann |yazarlink=Yuval Ne'eman |yıl=2000 |yayıntarihi=1964 |bölüm=Derivation of strong interactions from gauge invariance |editör=Gell-Manm, M.; Ne'emann, Y. |dil=İngilizce |başlık=The Eightfold Way |yayımcı=Westview Press |isbn=0-7382-0299-1}}<br />Orijinal {{Dergi kaynağı |ilk=Y. |son=Ne'emann |yıl=1961 |dil=İngilizce |başlık=Derivation of strong interactions from gauge invariance |dergi=[[Nuclear Physics]] |cilt=26 |sayfa=222 |doi=10.1016/0029-5582(61)90134-1}}</ref><ref>{{Kitap kaynağı |ilk1=R. C. |son1=Olby |ilk2=G. N. |son2=Cantor |yıl=1996 |başlık=Companion to the History of Modern Science |sayfa=673 |dil=İngilizce |yayımcı=[[Taylor & Francis]] |isbn= 0415145783}}</ref>
 
Kuark teorisi ortaya çıktığında, diğer parçacıklarla birlikte çok sayıda hadron da ''"[[particle zoo]]"'' dahilindeydi. Gell-Mann ve Zweig hadronların temel parçacık olmadıklarını, onun yerine kuarklar ve antikuarklardan oluşan [[parçacıklar listesi#Bileşik parçacıklar|bileşik parçacıklar]] olduklarını ortaya attılar. Modelleri; spin ve elektrik yüklerini tanımladıkları [[yukarı kuark|yukarı]], [[aşağı kuark|aşağı]] ve [[garip kuark|garip]] kuark olmak üzere üç çeşniyi kapsıyordu.<ref name="Gell-Man1964"/><ref name="Zweig1964a"/><ref name="Zweig1964b"/> Önermeye fizik camiasından gelen ilk tepkiler karışıktı. Kuarkların fiziksel bir varlık mı yoksa o zaman için tam olarak anlaşılmayan bazı kavramların açıklanabilmesi için kullanılan bir soyutlama mı olduğu konusunda bir fikir ayrılığı vardı.<ref>{{Kitap kaynağı |ilk=A. |son=Pickering |başlık=Constructing Quarks |sayfalar=114-125 |yayımcı=[[University of Chicago Press]] |yıl=1984 |isbn=0226667995 |dil=İngilizce}}</ref>
=== Zayıf etkileşim ===
[[Dosya:Beta Negative Decay.svg|thumb|190px|Zamanın yukarıya doğru olduğu [[beta bozunması]]nın [[Feynman diyagramı]]. [[CKM matrisi]], bu ve diğer kuark bozunmalarının olasılığını kodlar.]]
Bir çeşninin kuarkı, başka bir çeşninin kuarkına sadece, parçacık fiziğindeki dört [[temel kuvvet]]ten biri olan [[zayıf etkileşim]] ile dönüşebilir. [[W ve Z bozonları|W bozonu]] yayımı veya soğurulması yoluyla herhangi bir türden yukarı tip kuark (yukarı, tılsım ve üst kuarklar) herhangi bir türden aşağı tip kuarka (aşağı, garip ve alt kuarklar) dönüşebilir ya da bu dönüşümün tersi gerçekleşebilir. Bu çeşni dönüşüm mekanizması, bir nötronun (n), bir proton (p), bir [[elektron]] (e<sup>-</sup>) ve bir [[elektron nötrinosu#elektron antinötrinosu|elektron antinötrinosuna]] (<span style="text-decoration:overline;">v<sub>e</sub></span>) ayrıldığı [[beta bozunması]] [[radyoaktivite|radyoaktif]] sürecine sebep olur (sağ kısımdaki diygram). Bu olay nötrondaki (udd) aşağı kuarklardan birinin [[sanal parçacık|sanal]] bir W<sup>-</sup> parçacığı yayarak bir yukarı kuarka dönüşmesi ile olur. Sonuçta nötron protona (uud) dönüşür. Sonrasında W<sup>-</sup> bozonu da bir elektron ve bir elektron antinötrinosuna dönüşür.<ref name="SLAC">{{Web kaynağı | url = http://www2.slac.stanford.edu/vvc/theory/weakinteract.html | başlık = Weak Interactions | dil= İngilizce | yayımcı = [[SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı]] | yıl = 2008 | iş = Virtual Visitor Center | arşivurl = http://web.archive.org/web/20111123112925/http://www2.slac.stanford.edu:80/vvc/theory/weakinteract.html | arşivtarihi = 23 Kasım 2011}}</ref>
 
{| align="center" cellpadding="5%"