Ana menüyü aç

Değişiklikler

Gerekçe: + vandalizm amaçlı değişiklik
{{Koruma-yarı-süresiz}}
Başkent: Tiflis
{{Hakkında|bir ülke||Türkiye (anlam ayrımı)}}
Cumhurbaşkanı: Muhammed Can Uyar
{{Ülke bilgi kutusu
Resmi Dil: Türkçe
| tam_adı = Türkiye Cumhuriyeti
Resmi Din: İslam
|adı = Türkiye
Yüzölçümü: 93.820.190 Kilometrekare
| bayrak_resmi = Flag of Turkey.svg
Telefon Kodu: +138
| ulusal_marş = [[İstiklal Marşı]]<br /><br><center>[[Dosya:Istiklâl Marsi instrumetal.ogg]]</center>
Para Birimi: Matür Serti
| harita_resmi = Turkey (orthographic projection).svg
Trafik Akışı: Sağ
| harita_boyutu =220px
İnternet TLD: Mt
| başkent = [[Ankara]]
| en_büyük_şehir = [[İstanbul]]<br />{{Küçük|{{coord|41|1|N|28|57|E|display=inline}}}}
|latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=32 |longm=50 |longEW=E
| resmî_diller = [[Türkçe]]
| diller = [[Konuşma dili|Konuşma dilleri]]: [[Türkiye'de konuşulan diller]]
| demonim = [[Türkler|Türk]]
| yönetim_biçimi = [[Demokrasi|Demokratik]] [[Üniter devlet|üniter]] [[Anayasal cumhuriyet|anayasal]] [[Başkanlık sistemi|başkanlık]] [[cumhuriyet]]i
| yönetici_adı1 =[[Recep Tayyip Erdoğan]]
| yönetici_adı2 =[[Fuat Oktay]]
| yönetici_unvanı1 =[[Türkiye cumhurbaşkanı|Cumhurbaşkanı]]
| yönetici_unvanı2 =[[Türkiye cumhurbaşkanı yardımcısı|Cumhurbaşkanı Yardımcısı]]
| yasama_organı = {{nowrap|[[Türkiye Büyük Millet Meclisi]]}}
| egemenlik_türü ={{Kalın değil|[[Osmanlı İmparatorluğu]]'nun}} veraseti
| kuruluşu =
| egemenlik_notu =
| olay1 =[[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]]
| olay2 =[[Ankara Hükûmeti|TBMM Hükûmeti]]
| olay3 =[[Lozan Antlaşması]]
| olay4 =[[Türkiye'de cumhuriyetin ilanı|Cumhuriyetin ilanı]]
| olay5 =[[Türkiye Anayasası|Mevcut anayasa]]
| olay1_tarihi =19 Mayıs 1919
| olay2_tarihi =23 Nisan 1920
| olay3_tarihi =24 Temmuz 1923
| olay4_tarihi =29 Ekim 1923
| olay5_tarihi =9 Kasım 1982
| yüzölçümü =783,562<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf UN verileri], sayfa 7 (PDF format)</ref>
| yüzölçümü_hektar =
| yüzölçümü_bağlantı =
| yüzölçümü_açıklaması =Toplam
| yüzölçümü_dipnotu =
| yüzölçümü_sırası =37.
| yüzölçümü_milkare =302,535
| yüzölçümü_dönüm =
| su_yüzdesi =1,3
| yüzölçümü2_açıklaması =
| yüzölçümü2 =
| yüzölçümü3_açıklaması =
| yüzölçümü3 =
| sayım_nüfusu = {{artış}} 82.003.882<ref name="nufus17"/>
| sayım_nüfusu_tarihi = (2018)
| sayım_nüfusu_sırası =19.
| nüfus_yoğunluğu =107
| nüfus_yoğunluğu_dipnotu =
| nüfus_yoğunluğu_sırası =107.
| nüfus_yoğunluğu_milkare =277
| üye_sayıları =
| GSYİH_SAGP =$2,274 trilyon<ref name=imf2>{{Web kaynağı | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=17&sy=2013&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a | title = Turkey | publisher = International Monetary Fund | accessdate = 19 Aralık 2017 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20171222051745/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=17&sy=2013&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a | arşivtarihi = 22 Aralık 2017}}</ref>
| GSYİH_SAGP_yılı =2019
| GSYİH_SAGP_sırası =13.
| kişi_başına_düşen_GSYİH_SAGP =$27.390<ref name="imf2"/>
| kişi_başına_düşen_GSYİH_SAGP_sırası =45.
| GSYİH_düşük =$706,237 milyar<ref name="imf2"/>
| GSYİH_düşük_yılı =2019
| GSYİH_düşük_sırası =17.
| kişi_başına_düşen_GSYİH_düşük =$8.506<ref name="imf2"/>
| kişi_başına_düşen_GSYİH_düşük_sırası =60.
| Gini =41.9
| Gini_yılı =2016
| Gini_kategorisi =azalış
| Gini_ref =<ref name="Türkstat">{{Web kaynağı | url = http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1601 | başlık = Gini Index | yayıncı = CIA | erişimtarihi = 28 Mayıs 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160304052153/http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1601 | arşivtarihi = 4 Mart 2016}}</ref>
| Gini_sırası =56.
| İGE =0.791
| İGE_yılı =2017
| İGE_kategorisi =artış
| İGE_ref =<ref name=HDI>{{Web kaynağı | url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf | title = 2015 Human Development Report | date = 15 Aralık 2015 | accessdate = 15 Aralık 2015 | = 15 Aralık 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160617072031/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf | arşivtarihi = 17 Haziran 2016}}</ref>
| İGE_sırası =64.
| para_birimi = [[Türk lirası]] ([[Türk lirası simgesi|₺]])
| para_birimi_kodu =TRY
| zaman_dilimi = [[Uzak Doğu Avrupa Zaman Dilimi|UDAZD]]
| utc = +3
| trafik_akışı =sağ
| antipotları =
| takvim =gg/aa/yyyy ([[Anno Domini|AD]])
| telefon_kodu =[[Türkiye'deki telefon numaraları|+90]]
| koruyucu_aziz =
| ISO_3166_kodu =TR
| cctld =[[.tr]]
| resmî_website ={{URL|www.turkiye.gov.tr}}
| harita3_resmi =
| harita3_boyutu =
| harita3_açıklaması =
| harita3_başlık =
| dipnot_a =
| dipnot_b =
| dipnot_c =
| dipnot_d =
| dipnot_e =
| dipnot_f =
| dipnot_g =
| dipnot_h =
| dipnot1 =
| dipnot2 =
| dipnot3 =
| dipnot4 =
| dipnot5 =
| dipnot6 =
| dipnot7 =
| dipnot8 =
| dipnotlar =
| navbar =
}}
'''Türkiye''' ya da resmî adıyla '''Türkiye Cumhuriyeti''', topraklarının büyük bölümü [[Anadolu]]'ya, küçük bir bölümü ise [[Balkanlar]]'ın uzantısı olan [[Trakya]]'ya yayılmış bir ülke. Kuzeybatıda [[Bulgaristan]], batıda [[Yunanistan]], kuzeydoğuda [[Gürcistan]], doğuda [[Ermenistan]], [[İran]] ve [[Azerbaycan]]'ın [[Anklav ve eksklav|ekslav]] toprağı [[Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti|Nahçıvan]], güneydoğuda ise [[Irak]] ve [[Suriye]] komşusudur. Güneyini [[Akdeniz]], batısını [[Ege Denizi]] ve kuzeyini [[Karadeniz]] çevreler. [[Marmara Denizi]] ise [[İstanbul Boğazı]] ve [[Çanakkale Boğazı]] ile birlikte Anadolu'yu Trakya'dan yani Asya'yı Avrupa'dan ayırır. Türkiye, Avrupa ve Asya'nın kavşak noktasında yer alması sayesinde [[bölgesel güç|önemli bir jeostratejik güce]] sahiptir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.economist.com/node/21536647 | title = The Economist: "Turkey in the Balkans: The good old days?" | accessdate = 5 Kasım 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160405031214/http://www.economist.com/node/21536647 | arşivtarihi = 5 Nisan 2016}}</ref>
 
Türkiye toprakları üzerindeki ilk yerleşmeler [[Aiol]], [[Dorlar|Dor]] ve [[İyonya|İyon]] [[Yunanlar]]ı, [[Traklar]] ve [[Persler]] gibi çeşitli milletler tarafından [[Eski Taş Çağı|Yontma Taş Devri]]'nde başlatıldı.<ref>{{Dergi kaynağı|last=Stiner|first=Mary C.|author2=Kuhn, Steven L. |author3=Güleç, Erksin |title=Early Upper Paleolithic shell beads at Üçağızlı Cave I (Turkey): Technology and the socioeconomic context of ornament life-histories|journal=Journal of Human Evolution|volume=64|issue=5|pages=380–398|doi=10.1016/j.jhevol.2013.01.008 |issn=0047-2484|pmid=23481346}}</ref><ref name="Howard">{{Kitap kaynağı|author=Douglas Arthur Howard|title=The History of Turkey|url=http://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C|accessdate=2 Nisan 2013|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30708-9|pages=xiv–xx}}</ref><ref name="SteadmanMcMahon2011">{{Kitap kaynağı|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000-323 BCE)|url=http://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|accessdate=23 Mart 2013|date=15 Eylül 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|pages=3-11, 37}}</ref><ref name="MET">{{Dergi kaynağı|last=Casson|first=Lionel|title=The Thracians|journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|year=1977|volume=35|issue=1|pages=2–6|doi=10.2307/3258667|url=http://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf}}</ref> Ardından [[III. Aleksandros]] egemenliğiyle birlikte [[Helenistik dönem]] geldi, daha sonra sırasıyla [[Roma İmparatorluğu|Roma]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] dönemleri yaşandı.<ref name="SteadmanMcMahon2011"/><ref name="FreedmanMyers2000">{{Kitap kaynağı|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|url={{Google Kitaplar |plainurl=yes |id=P9sYIRXZZ2MC |page=61 }} |accessdate=24 Mart 2013|year=2000|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61}}</ref> 11. yüzyılda [[Selçuklular]]ın göçleri sonucunda topraklar üzerinde [[Türkleştirme]] hareketi başladı ve 1071 [[Malazgirt Muharebesi]] sonrasında gelen Selçuklu zaferiyle Anadolu'daki Bizans üstünlüğü büyük ölçüde kırıldı.<ref>{{Kitap kaynağı |year=1996 |chapter=Turkish Origins |chapterurl=http://countrystudies.us/turkey/5.htm |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |title=Turkey: A Country Study |series=Area handbook series |edition=fifth |location=Washington DC |publisher=[[United States Government Publishing Office]] for the [[Federal Research Division|Federal Research Division of the Library of Congress]] |isbn=0-8444-0864-6 |lccn=95049612}}</ref> [[Anadolu Selçuklu Devleti|Anadolu Selçukluları]], Anadolu'yu 1243'teki [[Moğol istilaları|Moğol istilasına]] kadar yönetti. İstila sonrasında pek çok küçük [[Anadolu beylikleri|Türk beyliği]] ortaya çıktı.<ref name=mfk&gl>{{Kitap kaynağı|last1=Mehmet Fuat Köprülü&Gary Leiser|title=The origins of the Ottoman Empire|page=33|accessdate=10 Eylül 2014}}</ref>
 
13. yüzyılın sonlarından itibaren [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlılar]], Anadolu'nun yanı sıra [[Balkanlar]], [[Batı Asya]] ve [[Kuzey Afrika]] üzerinde toprakları bulunan büyük bir imparatorluk kurarak [[erken modern dönem]]de Avrasya ve Afrika'nın büyük bir gücü oldu. İmparatorluk zirvesini 15. ve 17. yüzyıllar arasında, özelikle [[I. Süleyman|Kanuni Sultan Süleyman]] döneminde yaşadı. 1683 [[II. Viyana Kuşatması]] ve 1699 [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları|Kutsal İttifak Savaşları]] sonrasında Türklerin Avrupa topraklarından çekilişi başladı ve [[Osmanlı İmparatorluğu]] uzun bir [[Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi|gerileme dönemi]] yaşadı. Ülkenin birçok alandaki yetersizliğini kanıtlayan 19. yüzyıldaki [[Tanzimat]] ıslahatları, modernleşmeyi sağlayamadı ve [[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|dağılmayı]] engelleyemedi. Osmanlı, [[I. Dünya Savaşı]]'na (1914-18) [[İttifak Devletleri]]'nin yanında girdi ve savaşta yenik düşerek yıkıldı.<ref name=OttoTurkVis>{{Web kaynağı | title = Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950 | url = {{Google Kitaplar |plainurl=yes |id=qejRAQAAQBAJ |page=180 }} | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivengelli = evet}}</ref> İşgalci kuvvetlere karşı yapılan [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]] (1919-22) başarıya ulaştıktan sonra [[Mustafa Kemal Atatürk]] önderliğinde 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
 
Türkiye, [[başkanlık sistemi]]yle yönetilen [[Demokrasi|demokratik]], [[Laik devlet|laik]] ve [[Üniter devlet|üniter]] bir [[anayasal cumhuriyet]]tir.<ref name="cia">{{Web kaynağı | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | title = Turkey | publisher = The World Factbook | accessdate = 9 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | arşivtarihi = 9 Temmuz 2016}}</ref><ref name=multicultural>{{Web kaynağı | title = What really matters about Multiculturalism in Turkey by Rabee Al-Hafidh | url = http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | website = http://www.todayszaman.com | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305005402/http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref> Resmî dili, nüfusun %85'inin anadili olan [[Türkçe]]dir.<ref name=milliyet-languages>{{Web kaynağı | url = http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | title = Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor | publisher = Milliyet.com.tr | accessdate = 4 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303202847/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Ülkenin %70-80'ini [[Türkler]], geriye kalanını [[Lozan Antlaşması|Lozan]]'a göre yasal olarak tanınan ([[Türkiye Ermenileri|Ermeniler]], [[Rumlar]] ile [[Türkiye'deki Yahudiler|Yahudiler]]) ve yasal olarak tanınmayan ([[Arnavutlar#Türkiye|Arnavutlar]], [[Boşnaklar]], [[Türkiye'deki Çerkesler|Çerkesler]], [[Çveneburi|Gürcüler]] ile [[Türkiye Kürtleri|Kürtler]] vb.) halklar oluşturmaktadır.<ref name="cia"/><ref name="minorities">{{Web kaynağı | title = Turkey Overview | url = http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html | website = http://www.minorityrights.org | accessdate = 27 Kasım 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org:80/4387/turkey/turkey-overview.html | arşivtarihi = 9 Eylül 2015}}</ref><ref name="etnikyapi">{{Kitap kaynağı|author=Ali Tayyar Önder|title=Türkiye'nin Etnik Yapısı|year=2006|publisher=Kripto Yayınevi|isbn=9786054125036}}</ref><ref name="konda">{{Web kaynağı | url = http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | title = Toplumsal Yapı Araştırması 2006 | date = 2006 | accessdate = 21 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303233304/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Nüfusunun büyük bölümü [[Müslüman]]dır.<ref name="cia" /> [[Avrupa Konseyi]], [[NATO]], [[OECD]], [[Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı|AGİT]] ve [[G20|G-20]] topluluklarına üye olan Türkiye, [[Batı dünyası]]yla bütünleşmiştir. 1963'te [[Avrupa Ekonomik Topluluğu]] [[Ankara Anlaşması (1963)|ortak üyesi]] olmuş, 1995'te [[Avrupa Birliği Gümrük Birliği|AB Gümrük Birliği]]'ne katılmış ve [[Avrupa Birliği]]'ne [[Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik süreci|tam üyelik müzakereleri]]ne 2005'te başlamıştır.<ref name=TR_EUChrono /> Ülke ayrıca [[Türk Keneşi]], [[Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı]], [[İslam İşbirliği Teşkilatı]] ve [[Ekonomik İşbirliği Teşkilatı]] gibi örgütlere de üyedir. Günümüzde Türkiye, büyüyen ekonomisi ve diplomatik girişimleri sayesinde [[bölgesel güç]] olarak kabul edilmektedir.<ref name="Stratfor">{{Web kaynağı | url = http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | title = Turkey and Russia on the Rise | publisher = Stratfor | date = 17 Mart 2009 | accessdate = 21 Ağustos 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160612152636/https://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | arşivtarihi = 12 Haziran 2016}}</ref><ref name="Heptagon">{{Web kaynağı | url = http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | title = Can Turkey Be a Source of Stability in the Middle East? | publisher = heptagonpost.com | date = 18 Aralık 2010 | accessdate = 16 Mayıs 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160424160945/http://heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | arşivtarihi = 24 Nisan 2016}}</ref><ref name="Eurasiareview">{{Web kaynağı | url = http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | title = Turkey: A Welcome Return To The Balkans? | publisher = eurasiareview.com | date = 3 Ocak 2012 | accessdate = 15 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160531012317/http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | arşivtarihi = 31 Mayıs 2016}}</ref><ref name=giga-hamburg.de1>{{Web kaynağı | title = The Political Economy of Regional Power: Turkey | url = http://www.giga-hamburg.de/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | website = http://www.giga-hamburg.de | accessdate =18 Şubat 2015| arşivurl = http://web.archive.org/web/20140210210237/http://www.giga-hamburg.de:80/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | arşivtarihi = 10 Şubat 2014}}</ref><ref name=dw.de1>{{Web kaynağı | title = Turkey: From regional to global player | url = http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | website = http://www.dw.de | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150320004627/http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | arşivtarihi = 20 Mart 2015}}</ref><ref name=ministryofforeign9>{{Web kaynağı | title = International Organisations | url = http://www.mfa.gov.tr/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | website = http://www.mfa.gov.tr | accessdate = 10 Eylül 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151211141620/http://www.mfa.gov.tr:80/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | arşivtarihi = 11 Aralık 2015}}</ref><ref name=isanet.org1>{{Web kaynağı | title = Theoretical Analysis of Turkey as a Regional Power | url = http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | website = http://web.isanet.org | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160407184058/http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | arşivtarihi = 7 Nisan 2016}}</ref>
 
== Etimoloji ==
4.359

değişiklik