"Türk dilleri" sayfasının sürümleri arasındaki fark

(ilerleyen zamanlarda maddeyi ansiklopedileştirip toparlayacağım)
Türk yazı dilinin tarihi VII ve VIII. yüzyıllarda Orhun vadisinde dikilmiş olan yazıtlarla başlar. Gerek [[Orhun Yazıtları]]’nda kullanılmış olan gelişmiş ve işlek dil gerekse komşu ülke kaynaklarında yer alan bilgiler, Türk yazı dilinin başlangıcının çok daha eskiye gittiğini gösterir. Yakın dönemde bulunan yeni yazıtların okunması Türk yazı dilinin tarihini daha da gerilere götürmemizi sağlayacaktır. Çin yıllıklarındaki bir Hun ağıtına ait iki dize ile birkaç kelime MS 4’üncü yüzyıl Türkçesi hakkında fikir vermektedir. Ancak, edebi metin niteliğindeki ilk büyük metinler Tonyukuk (725), Bilge Kağan (731) ve Köl Tigin (732) adına dikilmiş olan Göktürk Yazıtları’dır. Türk dilinin ilk sözlüğü ve dil bilgisi kitabı Divanü Lugati’t-Türk ise 1072 yılında Kâşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır. Yaklaşık 9 bin sözü içeren eser, yalnızca bir sözlük, yalnızca bir dil bilgisi kitabı değil, aynı zamanda Türk yazı dilinin ve ağızlarının ele alındığı, kültür değerlerinin kayda geçirildiği abidevi bir kaynaktır. Kâşgarlı Mahmut; Karahanlı, Uygur, Oğuz, Kıpçak, Kırgız ve diğer akraba topluluklarının söz varlığını bir araya getirerek hazırladığı eserine Divanü Lugati’t-Türk, yani Türk Lehçeleri Sözlüğü adını vermiştir. Kâşgarlı Mahmut’un yirmiyi aşkın yazı dilini ve ağzını Türk adı altında toplaması, bilimlik bir gerçekliği ortaya koymaktadır. Büyük ölçüde ortak dil ögelerine dayanan bu yazı dilleri ve ağızlar, zaman içerisinde kendi iç gelişmelerini sürdürerek bugün yazı dilleri ve resmî diller hâline gelmişlerdir.
 
== Türk dilinin coğrafyası ==
[[DosyaFile:LanguagesTurkic areas of East-Turkistanlanguages.png|thumb|240px300px|Çin'inTürk batısındakidillerinin Türkyayıldığı dillerialan.]]
Türk dilleri, Doğu ve Güneydoğu [[Avrupa]], Batı, Orta ve [[Asya|Kuzeyasya]] gibi büyük bir coğrafyaya dağılmıştır. Bu bölge [[Balkanlar]]'dan [[Çin]]'e, [[İran]]'dan Kuzey Denizine kadar uzanır. [[Asya]]'nın yaklaşık otuz ülkesinde en az bir Türk dili, sözünü etmeye değer yaygınlıkta konuşulur. Bunun yanında [[Almanya]]'da büyük bir azınlık [[Türkçe]]yi anadili olarak konuşur.
 
[[Dosya:Languages areas of East-Turkistan.png|thumb|240px|Çin'in batısındaki Türk dilleri]]
Yayılma alanı Kuzey Buz Denizi’nden başlayıp [[Hindistan]]’ın kuzeyine, [[Çin]]’nin içlerinden Avrupa’nın en uç noktasına kadar uzanan yaklaşık 12 milyon kilometrekarelik bu coğrafya da en geçerli dil, Altay dil ailesinin en büyük kolu olan Türk dilidir.
 
2.969

değişiklik