"Osmanlı İmparatorluğu'nda liberalizm" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(düzeltme AWB ile)
Liberal düşünce Osmanlı'ya 19. yüzyılda girdi. Batılılaşmada temel alınan eğilimlerin görece liberal yönde olması bunda etkili oldu. Türkiye tarihinin ilk anayasası olan [[Kanun-i Esasi]]'nin padişahın yetkilerini kısıtlaması liberalizm fikrinin temel noktalarının küçük de olsa çıkmasını sağladı. Namık Kemal (1840-88) anayasal özgürlüğün yanında iktisadi özgürlüğü de savundu. Bu noktada Yeni Osmanlıların liberal düşüncenin etkisinde kaldığı varsayımı doğdu. [[Sakızlı Ohannes Paşa]] da iktisadi liberalizm düşüncesini gerçek anlamda savunan ve Türkiye’deki temellerini atan ilk kişilerdendi. Korumacılığa ve devletçiliğe karşı durdu, ders kitapları yazdı. Onu izleyen [[Cavid Bey|Mehmet Cavit Bey]] ''İlm-i İktisat'' adlı eseri ile sıkı bir iktisadi liberalci olduğunu gösterdi. ''[[Ulum-u İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası]]'' ile de düşüncesini kültür-sanat alanına taşıdı. ''[[Türkiye Nasıl Kurtarılabilir?]]'' broşürü ile [[Prens Sabahaddin]] de ilk Osmanlı liberalleri olarak etkin oldu. Bireyci toplumları daha üretken, girişimci ve bağımsız prototipler olarak gördü. Merkeziyetçiliğin terk edilmesini savunan ve [[Adem-i merkeziyetçilik]] fikrine sahipti ve [[Pierre Guillaume Frédéric le Play|le Play]] öğretisini savunuyordu.<ref>{{Web kaynağı | soyadı1 = Erdoğan | ad1 = Mustafa | başlık = Liberalizm ve Türkiye'de Liberal Eğilimler | url = http://www.liberal.org.tr/sayfa/liberalizm-ve-turkiyede-liberal-egilimler-mustafa-erdogan,344.php | yayıncı = Liberal Düşünce Topluluğu | erişimtarihi = 26 Mart 2018 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20180408151041/http://www.liberal.org.tr/sayfa/liberalizm-ve-turkiyede-liberal-egilimler-mustafa-erdogan,344.php | arşivtarihi = 8 Nisan 2018}}</ref>
 
Batı liberalizmi milliyetleşme ile aynı dönemde yükselirken Osmanlı liberalizmi Batılılaşmanın ürünü olarak doğdu. Genel olarak Tanzimat ve sonrasındaki yeniliklerin yavaş yavaş bireyi temel almaya evrilmesi liberal düşüncenin gelişmesini etkiledi. [[Yeni Osmanlılar]] liberalizm düşüncesinden de beslendiler. İmparatorluğun son dönemlerinde ise liberal yönde olan fikirler arttı. [[Keçecizade Fuat Paşa]] vasiyetinde serbest ekonomik model ve yönetimden bahsederken din ve devlet işlerinin de ayrılması gerektiğini paylaştı.<ref name=":2">{{Web kaynağı | soyadı1 = Gedikli Berber | ad1 = Şarika | başlık = OSMANLI’NIN SON DÖNEMİNDEN CUMHURİYET’İN İLK YILLARINA LİBERALİZM-DEVLETÇİLİK ÇATIŞMASI | url = http://atam.gov.tr/wp-content/uploads/01-sarika-gedikli.pdf | sayfalar = 215-221 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20170918184049/http://atam.gov.tr:80/wp-content/uploads/01-sarika-gedikli.pdf | arşivtarihi = 18 Eylül 2017}}</ref>
 
Yeni Osmanlılar sonrasında liberal felsefe [[Jön Türkler]] tarafından benimsendi. Prens Sabahattin bu düşünce ile senkretize olarak özdeşleşti. 1906'da Teşebbüs-i Şahsi ve Adem-i Merkeziyet Cemiyeti’ni kurarak demokratik bir program hazırladı. Din etkisinden çok sosyal yapıyı bir engel olarak gördü. Bunun için siyasete, sosyal yaşamda ve ekonomi gibi başlıklarda bireycilik ve girişimcilik vurgusu yapıyordu.<ref name=":2" />