"İnce ayarlı evren" sayfasının sürümleri arasındaki fark

→‎Öncül: Küçük düzeltmeler
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
(→‎Öncül: Küçük düzeltmeler)
Etiketler: Mobil değişiklik Mobil web değişikliği
 
== Öncül ==
İnce-ayarlı evrenEvren iddiasının öncülü farklı; [[Dimensionless physical constant|boyutsuz temel fiziksel sabitler]]<nowiki/>deki ufak bir değişimin Evren'i kökünden farklı bir yer haline getireceği yönündedir. [[Stephen Hawking]]'in yazdığı gibi: <nowiki>''</nowiki>‘Tabiat Bilim yasalarıkanunları,, şu an bildiğimiz, birçok temel rakamları içerir. [[Elektron]]<nowiki/>un [[Elektriksel yük|yük]] büyüklüğü, [[Elektronik ticaret|elektron]] ve [[proton]]<nowiki/>un [[kütle]]l<nowiki/>erileri oranı gibi... Kayda değer bir gerçek şu ki bu rakamların sahip olduğu değerler, hayatın gelişimi için çok iyi bir biçimde ayarlanmış görünüyor.<nowiki>''</nowiki> <ref>Stephen Hawking, 1988., '' Zamanın Kısa Tarihi ''(''A Brief History of Time), Bantam Books '''''p, s.125 (sayfa 125), '''[[ISBN 0-553-5340-X ]]<nowiki>  ::''</nowiki>The laws of science, as we know them at present, contain many fundamental numbers, like the size of the electric charge of the electron and the ratio of the masses of the proton and the electron. ... The remarkable fact is that the values of these numbers seem to have been very finely adjusted to make possible the development of life.<nowiki>''</nowiki></ref>
 
Örneğin eğer [[güçlü nükleer kuvvet]] var olduğundan %2 daha güçlü olsaydı (mesela [[Çiftlenimçiftlenim sabiti]]'nin temsil ettiği güç %2 daha geniş olsaydı) diğer sabitler aynı kaldığında [[Helyum izotopları|diproton]]<nowiki/>lar sabit kalacak ve [[hidrojen]]; [[döteryum]] ve [[helyum]] yerine bunlarla [[füzyon]] geçirecekti.<ref name=":0">Paul Davies, 1993.  ''The Accidental Universe'', Cambridge University Press, p70-71</ref> Bu şiddetli bir şekilde yıldızların fiziğini değiştirecek ve muhtemelen dünyadaDünya'da gözlediğimize benzer bir hayatın oluşmasını imkansızlaştıracaktıimkânsızlaştıracaktı. Di-proton'unprotonun varlığı , hidrojenin döteryuma yavaş füzyonunu kısa devre yaptıracaktı. Hidrojen kolaylıkla füzyon yapacak, yani Evren'deki bütün [[hidrojen]]<nowiki/>ler [[Büyük Patlama|Big Bang]]'in ilk birkaç dakikasında tükenecekti.<ref name=":0" /> Durağan olmayan strange, charm, top, bottom [[Kuarkkuark]]<nowiki/>larının ve mu ve tau [[Lepton]]<nowiki/>larının özelliklerine açıklık getiren temel sabitlerin EvrendekiEvren'deki ve madde yapısındaki rolleri görülecektir.
 
Fizikçilerin henüz kaç tane bağımsız fiziksel sabitin olduğunu bilmemeleri, bu fikrin kesin formülasyonunu zora sokmaktadır. Güncel tanecik fiziğinin [[Standart Model|standart model]]<nowiki/>i 25 tane ayarlanabilir parametreye ek olarak yerçekimikütle çekimi için [[kozmolojik sabit]]<nowiki/>e de sahiptir. Bununla birlikte standart model matematiksel olarak kesin hükümler (ör. çok yüksek enerjiler, [[kuantum mekaniği]] ve [[Genel görelilik|genel göreliliğinrölativite]] ilişkili oluşu) içinde olmadığı için fizikçilerin bunun [[sicim kuramıteorisi]], [[kuantum çekim döngüsü]] ve [[büyük birleşik kuramteori]] gibi bazıbâzı teorilerle altının doldurulduğuna inanmaktadırlar. Bunun yanı sıra bazıbâzı aday teorilerde bağımsız fiziksel sabitlerin asıl sayısı, bir gibi çok küçük bir sayı olabilmektedir. Örneğin, kozmolojik sabit temel bir sabit olmasına karşınrağmen bu sabitin hesaplanmasında diğer sabitlerin kullanılması girişiminde bulunulmuştur. Bu hesaplamaların sahiplerinden birine göre de kozmolojik sabitin bu denli küçük oluşu bize, standart modeldeki parametrelerin dikkat çekici derecede kesin oluşunu ve aralarındaki umulmadık ilişkiyi göstermektedirortaya koymaktadır.<ref>Larry Abbott, "The Mystery of the Cosmological Constant," Scientific American, vol. 3, no. 1 (1991): 78.</ref>
 
[[Martin Rees]]<ref>Martin Rees, 1999.  ''Just Six Numbers'', HarperCollins Publishers,  ISBN 0-465-03672-4.</ref> ince ayarlı evreniEvren'i aşağıdaki altı boyutsuz sabitle formülize etmiştir:
* ''N ='' [[Kütle çekimi|kütle çekim]] kuvvetinin bunun [[elektromanyetizma]]<nowiki/>sına oranı
* ''Epsilon''(''ε'') = [[nükleon]]<nowiki/>ları [[atom çekirdeği]]<nowiki/>ne bağlayan kuvvet
* ''Omega''  (''ω'') = [[kütle çekimi]]<nowiki/>nin nispi önemi ve Evrendeki genişleme enerjisi
* ''Lambda''  (''λ'') =  [[kozmolojik sabit]]
* ''Q''  =  bir galaksiyi uzağa çekmek için gerekli olan enerjinin, galaksinin kütlesine denk gelen enerjiye oranı
* ''D''  =  uzaysal boyutların [[uzayzaman]]<nowiki/>daki sayısı
 
== İnce-ayar'ın varlığı ve kapsamına ilişkin tartışmalar ==
9.865

değişiklik