"Carl Friedrich Gauss" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(+)
(düzeltme AWB ile)
== Hayatı ==
=== Çocukluğu ve gençliği ===
[[Dosya:Gauss Statue.jpg|100px|leftsol|thumb|[[Braunschweig]]'da bir Gauss heykeli]]
Gauss, [[Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu]]'na bağlı olan Braunschweig-Lüneburg Dükalığı'ndaki [[Braunschweig]] kentinde, Gebhard Dietrich ve Dorothea Gauss çiftinin tek çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası az eğitimli bir taş ve duvar ustasıydı, annesinin ise okuma-yazması bile yoktu. Efsaneye göre, Gauss henüz üç yaşındayken, babasının kâğıt üzerinde yaptığı hesapları kafasından kontrol edip düzelterek dehasını belli etti.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers1999/weiss.html | başlık = Gauss and Ceres | erişimtarihi = 16 Ağustos 2007 | dil = İngilizce | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150328122005/http://www.math.rutgers.edu:80/~cherlin/History/Papers1999/weiss.html | arşivtarihi = 28 Mart 2015}}</ref>
 
Gauss, [[Öklit dışı geometriler]]in varlığını keşfettiğini, ama tepkilerden çekindiği için fikirlerini yayımlamadığını iddia etmiştir. [[Öklit dışı geometriler]], [[Öklit]] [[aksiyom]]larının bir kısmını atarak oluşturulan, sezgilerimizle çelişen fakat kendi içinde tutarlı geometrilerdir ve [[Albert Einstein|Einstein]]'ın [[genel görelilik kuramı]] gibi pek çok yeni fikrin doğumunu mümkün kılmışlardır. Gauss'un yakın arkadaşı Farkas Bolyai'nin oğlu János Bolyai, 1832'de Öklit dışı geometrilerle ilgili eserini yayımladığında, Gauss Farkas Bolyai'ye bir mektup yazdı ve "eseri övmek kendimi övmek gibi olur, çünkü eserin içeriği son 30-35 yıldır benim kafamda dolaşan fikirlerle neredeyse birebir örtüşüyor" dedi. Bu kanıtsız iddia, János Bolyai ve Gauss'un arasının açılmasına sebep oldu. (Gauss'un notları ve mektuplarından anlaşıldığı kadarıyla, Öklit dışı geometrilerle ilgili temel fikirleri János Bolyai'den önce keşfettiği doğrudur.<ref>Gauss ve Öklit dışı geometrilerin keşfi üzerine bir makale: {{Dergi kaynağı| son = Winger | ilk = R. M. | url = http://projecteuclid.org/euclid.bams/1183486559 | başlık = Gauss and non-Euclidean Geometry | dergi = Bulletin of the American Mathematical Society | tarih = 1925 | cilt = 31 | sayfalar = 356-358}}</ref>)
 
[[Dosya:Normal distribution pdf.png|thumb|230px|rightsağ|Dört ayrı [[normal dağılım|Gauss dağılımı]]]]
 
Gauss, Hannover'de yaptığı yüzey ölçümleri sırasında, ölçüm hatalarının istatistiksel dağılımını veren (ve daha önce astronomi araştırmalarında da kullandığı) [[normal dağılım]] fikrini kafasında iyice belirginleştirdi. (Bugün normal dağılıma Gauss dağılımı da denmektedir.) Ayrıca bu ölçümler Gauss'un [[diferansiyel geometri]]ye de (eğriler ve yüzeylerle ilgilenen bir matematik dalı) ilgi duymasını sağladı. 1828'de bu matematik dalının önemli teoremlerinden biri olan ''theorema egregium'''u kanıtladı.
Kafasındaki fikirler tam olgunluğa erişmeden onları yayımlamak istemezdi. Bu konudaki ilkesini ''pauca sed matura'' (az ama olgun) sözüyle özetliyordu. Ölümünden sonra incelenen günlükleri ortaya çıkardı ki, meslekdaşları tarafından yayımlanmış olan pek çok önemli matematiksel keşfi o daha önceden yapmış, ama yayımlamamayı tercih etmişti. Matematik tarihçisi Eric Temple Bell'e göre, Gauss günlüklerine yazdığı tüm matematiksel fikirleri hayattayken yayımlamış olsaydı matematik 50 yıl ileri atlamış olurdu.<ref>Bell (1986)</ref>
 
[[Dosya:Carl Friedrich Gauß signature.svg|180px|leftsol|thumb|17 yaşındaki Gauss'un imzası]]
Gauss, kendisini örnek alan genç matematikçileri desteklemediği için çok eleştirildi. Pek çok meslekdaşı onu mesafeli ve katı buluyordu. Gauss öğretmenlikten nefret ettiğini söylese de [[Richard Dedekind]], [[Bernhard Riemann]], [[Friedrich Bessel]] gibi bazı öğrencileri sonradan başarılı ve üretken matematikçiler oldular.
 
== Anma ==
 
[[Dosya:Gauss-10DM.jpg|200px|rightsağ|thumb|Gauss'un resmini taşıyan 10 DM banknotu]]
Gauss'un ismi matematik ve fizikte onlarca teorem, formül ve kavrama verilmiştir. [[Cgs]] sistemindeki [[manyetik alan]] birimi 1 [[Gauss (birim)|Gauss]]'tur.
 
1.181.837

değişiklik