"Ankara (isim)" sayfasının sürümleri arasındaki fark

düzeltme AWB ile
k (Geçersiz tarih formatı düzeltiliyor.)
(düzeltme AWB ile)
{{Seçkin madde}}
[[Dosya:Ankara'ya ismini veren çapa.jpg|200 px|thumb|rightsağ|[[Roma İmparatorları Listesi|Roma İmparatoru]] [[Gallienus]] döneminden bir Ankyra [[sikke]]si, Ankara adının çıpadan geldiği efsanesini yansıtıyor<ref>[[Anadolu Medeniyetleri Müzesi]] Ankara Şehir Sikkeleri reyonu</ref>]]
'''Ankara''', [[Ankara tarihi|tarih]] boyunca pek çok değişik isimle anılmıştır. Şehir, [[Frigler]], [[Galatlar]] ve [[Antik Roma|Romalılar]] (Klasik, [[Helenistik]] ve [[Bizans İmparatorluğu|Bizans]] dönemlerinde) tarafından [[gemi çapası]] anlamına gelen '''Ἄγκυρα''' (Klasik Yunancada ''Angira'' okunur) olarak adlandırıldı; bu ad [[Latin harfleri]] ile Batılı kaynaklarda '''Ankyra''' ve '''Ancyra''' olarak yazılmıştır. Ankara, [[Araplar|Arap]]<nowiki/>ça kaynaklarda '''"Beldei-el Selasil'''", "'''Mamuriye'''" ve '''"Ma'muriye-i Selâse"''' olarak geçer. Klasik [[Yunanca]] "Anküra" şeklinde telaffuz edilen şehrin adı, Araplar tarafından korunmuştu. Türkler'in [[Anadolu]]'ya gelmesinden sonra bu ad '''"Ankara"''' ve "'''Engürü"''' olarak değişime uğradı, batı dillerine de '''"Angora"''' olarak geçti. "Engürü" adı, [[Arapça]] ekiyle '''Engüriye''' olmuştur. Ankara'yı egemenliğinde tutan devletler tarafından basılan sikkelerde kullanılan resmî ad, [[Anadolu Selçuklu Devleti|Selçuklular]]'da "Ankara", [[İlhanlı]]lar döneminde "Engürü" ve "Engüriye", [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlı Devleti]]'nde "Engürü" ve "Ankara" olmuştur. Osmanlılar'da 16. yüzyıldan itibaren şehrin adı resmen Ankara ('''آنقره''') olmasına rağmen, halk arasında "Engürü", Batılılar arasında ise "Angora" şeklinde kullanılmaya devam etmiştir. [[Türkiye]]'nin kuruluşundan sonra diğer adların kullanımı son bulmuş ve Ankara adı evrenselleşmiştir.
 
 
=== Ankyra'nın lakapları ===
[[Dosya:Titus SEBASTHNWN TECTOSAGWN.jpg|thumb|rightsağ|200px|Roma imparatoru [[Titus Flavius Vespasianus|Titus]] (79-81) zamanında basılmış bir sikkede ΣΕΒΑΣΤΗΝΩΝ ΤΕΚΤΟΣΑΓΩΝ (Sebastenon Tektosagon) yazıyor]]
[[Dosya:Ancyra Caracalla.jpg|thumb|rightsağ|200px|Roma imparatoru [[Caracalla]] (79-81) zamanında basılmış bir sikkede MHTPOΠOΛEΩC ANKYPAC (''Metropolis Ankyras'', yani Ankara Metropolisi) yazıyor]]
[[Dosya:Gallienus Ankyra.jpg|thumb|rightsağ|200px|Roma imparatoru [[Gallienus]] (253-268) zamanında basılmış bir sikkede MHTPOΠOΛEΩC BN ANKYPAC (''Metropoleos BN Ankyras''; BN, "bis neokoros"un kısaltmasıdır) yazıyor]]
 
Ankyra'nın nasıl adlandırıldığını Ankyra'da basılmış sikkelerdeki ibareleri inceleyerek takip etmek mümkündür.<ref name="snibble.org">{{Web kaynağı | url = http://www.snible.org/coins/hn/galatia.html | başlık = Galatia | erişimtarihi =26 Aralık 2008| arşivengelli = evet}}</ref>
 
== Arapça kaynaklarda ==
[[Dosya:Ankara rijkmuseum.jpeg|200px|thumb|rightsağ|[[Ankara Kalesi]], "Kal'at üs-Selâsil" veya "Kaleyi Selasil" olarak bilinirdi.]]
Ankyra, Araplar tarafından 8. yüzyılda iki kere ele geçirilmiş, her ikisinde de Bizanslılar tarafından geri alınmıştır. 7-11. yüzyıl arasındaki Bizans-Arap mücadelesi ile ilgili [[Epik şiir|epik]] Bizans şiiri [[Digenis Akritis]] (9 ve 10. yüzyıldan kalma), "Ankyra" kalesinden bahseder.<ref>{{Kitap kaynağı| başlık=ADigenis Akritis | yazar=Elizabeth Jeffreys | yayımcı=Cambridge University Press | yıl=1998 | sayfa=3 | url=http://books.google.com/books?id=Gd4ifVQxKtwC&pg=PA3&vq=ankyra&dq=Digenis+Akritis+ankyra&source=gbs_search_s&cad=0 | erişimtarihi=3 Şubat 2009}}</ref>
 
 
== Büyük Selçuklu Devleti ==
[[Dosya:Seldjuk 2 Keyhusrev ankara 635.jpg|thumb|200px|rightsağ|[[II. Gıyaseddin Keyhüsrev|II. Keyhüsrev]] döneminden (1237-1243) bakır sikke. Ön yüzde "KELİME-İ TEVHİD ETRAFINDA HAMSE...". Arka yüzde: "ES-SULTAN'ÜL ... KEYHÜSREV ...", tepede "DURİBE Bİ-ANKARA" (Ankara'da darp edildi)]]
Arap istilasını izleyen Türk fetih sürecinde, Bizans adlarına sahip olan küçük veya terk edilmiş şehirlere Türkçe yeni adlar verilmiş (Dorylaion - [[Eskişehir]] gibi), büyük şehirlerin adları ise, Türk halk [[etimoloji]]sine uydurularak korunmuştur (örneğin, Caesareia - [[Kayseri]], Iconium - [[Konya]]).<ref>{{Dergi kaynağı| yazar= Koray Özcan | başlık = Anadolu'da Selçuklu kentler sistemi ve Mekânsal Kademelenme | dergi=METU JFA| cilt= 23 | sayfalar= 21-61 | yıl=2006 | url=http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2006/cilt23/sayi_2/21_62.pdf }}</ref> Eski Arap coğrafyacıları ve tarihçileri, Ankara'nın eski Yunan telaffuzu olan Anküra'yı Angüra olarak muhafaza etmişlerdir. Bu ad Ankara ve Engürü olarak değişime uğramış, bunlardan sonuncusu [[Arapça]] ekiyle Engüriye olarak edebî ve resmî dilde de görülmüştür.<ref>{{Kitap kaynağı| yazar= Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü | başlık= Selçuklu araştırmaları dergisi | yayımcı=Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü | yıl=1970 | sayfalar= 225 | url= http://books.google.com/books?ei=6Z1wSZmrGomUMvH94dwM&client=firefox-a&id=bx9IAAAAMAAJ&dq=Eng%C3%BCr%C3%BC+Sel%C3%A7uklu&q=Eng%C3%BCr%C3%BC+Sel%C3%A7uklu&pgis=1#search_anchor}}</ref> Engüriye'yi Anguriya telaffuz edenler olmuştur. [[Moğollar|Moğol]] istilasından önce Anguriye isimi de görülür. Bu, Türkçeleşip Ungüri sonra da Ungüriye olmuştur.<ref>{{Kitap kaynağı| başlık=Ankara tarihi: Ankara'nin Türkiye eline geçtiği ilk günlere kadar | yazar=Abraham Galanté | yıl=1951 | yayımcı=Tan Matbaası | url=http://books.google.com/books?id=B0IBAAAAMAAJ&q=Anguriye}}</ref>
 
 
== İlhanlı Devleti ==
[[Dosya:Ilhanli Gazan Enguriye 699.jpg|thumb|rightsağ|200px|[[İlhanlı]] hükümdarı [[Mahmud Gazan]] (1295-1304) tarafından Engür'de basılmış gümüş sikke. Önde: "KELİME-İ TEVHİD" ortada "DURİBE ENGÜR" (Engür'de darbedildi), etrafında "... TİS'A TİS'İN ...". Arkada : "TEGRİİN KUCUNDUR GAZAN MAHMUD DELEDKEGÜLÜK SEN"]]
1243 [[Kösedağ Savaşı]]'nın ardından [[Moğollar]] Anadolu'yu istila ettiler. [[Büyük Selçuklu İmparatorluğu|Büyük Selçuklu Devleti]]'nin yıkılmasından sonra Anadolu'nun büyük kısmı [[İlhanlılar]]ın eline geçti. İlhanlı hükümdarı [[Mahmud Gazan]] bir zamanlar Selçuk Sultanı’nın hâkimiyetinde olan Anadolu şehirlerinde kendi adına İlhanlı sikkelerini darbettirmiştir.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten1500/B1500_M02.html | başlık = Hamidoğullarına Ait Bir Dirhem | erişimtarihi =26 Aralık 2008| arşivurl = http://web.archive.org/web/20080611112819/http://www.turknumismatik.org.tr:80/turkish/yayinlar/bultenler/bulten1500/B1500_M02.html | arşivtarihi = 11 Haziran 2008}}</ref> Bu dönemde Mahmud Gazan tarafından Engür, onun halefi [[Ebu Said Bahadır|Ebu Said]] tarafından da Engüriye yazan sikkeler basılmıştır.<ref>{{Web kaynağı | url = http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1027.html | başlık = Kamil Eron sikke kolleksiyonunda Gazan Mahmud Engür sikkesi | erişimtarihi = 26 Aralık 2008 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20090107103258/http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1027.html | arşivtarihi = 7 Ocak 2009}}</ref><ref>{{Web kaynağı | url = http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1048.html | başlık = Kamil Eron sikke kolleksiyonunda Ebu Said Han Engüriye sikkesi | erişimtarihi = 12 Ocak 2008 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20090107125200/http://www.eroncoins.com/ilhanli/katalog/ke1048.html | arşivtarihi = 7 Ocak 2009}}</ref>
 
 
=== Sikkelerde Ankara ===
{{çift resim|rightsağ|1791 osmanli 2 mehmed ankara nd.jpg|100|1692 osmanli 2 beyazid ankara 886.jpg|100|Önde "MEHMED BİN MURAD HAN", arkasında "HULLİDE MÜLKUHU DURİBE ENGÜRİYE" yazıyor.|Önde "SULTAN BEYAZID BİN MEHMED HAN", arkasında "AZZE NASRUHU DURİBE ANKARA SENE 886" yazıyor.}}
Madenî paralar şehrin resmî adının ne olduğunu gösterir. [[II. Murad]] döneminde [[Madenî para|sikkelerin]] basıldığı Anadolu'daki darphaneler arasında Ankara da bulunmakta idi.<ref>{{Kitap kaynağı|başlık=A Monetary History of the Ottoman Empire| yazar= Şevket Pamuk | yayımcı = Cambridge University Press | yıl = 2000 | isbn= 0521441978, 9780521441971}}</ref> Engüriye adı II. Murad (1421-1451) [[mangır]]larında belirmektedir.<ref>{{Kitap kaynağı| başlık=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |yazarlar=Martijn Theodoor Houtsma, T W Arnold, A J Wensinck|yayımcı=BRILL|yıl=1993 | http://books.google.com/books?id=GEl6N2tQeawC&pg=PA354 | sayfa=354 | isbn=9004097961}}></ref> Ankara'da basılan sikkelerde, [[II. Mehmet]]'e kadar Engüriye, onu izleyen [[II. Beyazıd]]'dan sonra ise Ankara yazardı.
 
 
=== Seyyahların gözlemleri ===
[[Dosya:angora Tournefort.JPG|310px|thumb|rightsağ|Fransız seyyah ve botanist [[Joseph Pitton de Tournefort]]'un 1717 tarihli seyahatnamesinde Ankara şehrini "Angora" olarak adlandıran resim.<ref>{{Kitap kaynağı|başlık=Relation d'un voyage du Levant, fait par ordre du roy|yazar=[[Joseph Pitton de Tournefort]]|yayımcı=l'imprimerie royale|yıl=1717|url=http://books.google.com/books?id=kgQPAAAAQAAJ}}</ref>
]]
Ankara'dan geçen seyyahların anıları şehrin halk tarafından nasıl adlandırıldığını göstermek bakımından fikir vericidir. Örneğin [[Ankara Muharebesi]]'nde (1402) [[Yıldırım Bayezid]]'in yanında bulunan ve savaş sonunda esir edilen Alman seyyah [[Johannes Schiltberger]], anılarında şehrin ([[Almanca]] yazılışı ile) ''Angury'' veya ''Engury'' (Türkçe okunuşu ile Anguri veya Enguri) olduğunu belirtir.
1.041.640

değişiklik