Ana menüyü aç

Değişiklikler

→‎Tarih: düzeltme AWB ile
 
== Tarih ==
[[Dosya:Mission San Francisco de Asis old.jpg|thumb|leftsol|200 px|<center>[[Assisili Francesco Misyonerlik Binası]] (Mission Dolores)</center>]]
[[Dosya:SanFrancisco1851a.jpg|thumb|leftsol|200px|Günümüzde San Francisco'nun Çin mahallesinde yer alan bir [[park]] olan '''[[Portsmouth Square]]''''nın 1851 yılındaki görünümü. [[Meksika-Amerika Savaşı]] sırasında Yerba Buena'ya ilk [[ABD bayrağı]]nı diken [[USS Portsmouth (1843)|USS ''Portsmouth'']] [[şalopa]]sının müretebatının onuruna geminin adı konuldu. Fotoğraf 22 Haziran 1851 tarihinden önce çekildi.]]
 
San Francisco şehrine ait en eski yerleşim ile ilgili arkeolojik kanıtlar, ilk yerleşimin MÖ 3000 yılında yapıldığını gösterir.<ref>[http://www.sonoma.edu/asc/projects/pointreyes/overview2.pdf Archaeological Research Issues For The Point Reyes National Seashore - Golden Gate National Recreation Area] Erişim Tarihi: 12 Temmuz 2008, Yazar: Suzanne B. Stewart, Basım: Kasım 2003, Yayıncı: Sonoma Eyalet Üniversitesi Antropoloji Araştırmaları Merkezi</ref> [[Ohlone]] yerlileri bölgeyi Kuzey Kaliforniya'yı [[6. yüzyıl]] civarı ele geçirmişlerdir.<ref>Yazar: Richard Levy, Editör: William C. Sturtevant ve Robert F. Heizer, Ansiklopedi: Kuzey Amerika yerlileri el kitabı, Başlık: Costanoan, Yıl: 1978, Yayımcı: Smithsonian Institution, Yer:Washington D.C. ISBN 0-16-004578-9, Sayfa: 486</ref> Bu kabilelerin bulunduğu [[Las Californias|bölgelere]], 16. yüzyılın başından itibaren İspanya tarafından göz dikildi. Böylece bölge halkı 1769'a kadar Avrupalılarla göreceli olarak ilişkilerde bulundular. 1769'dan itibaren [[Gaspar de Portola]]'nın liderliğini üstlendiği bir grup [[Yukarı Kaliforniya]]'yı [[Koloni (politik)|sömürgeleştirmek]] için bir takım [[Portola seferleri|keşiflerde]] bulundular ve [[San Francisco Körfez Bölgesi]]'nin varlığını öğrendiler.<ref name="Portola">[http://www.sfgov.org/site/visitor_index.asp?id=8091 Ziyaretçiler: San Francisco Tarihi] Erişim tarihi: 10 Haziran 2008, Yayıncı: City and County of San Francisco</ref> Yedi yıl sonra, 1776'da, [[Juan Bautista de Anza]] tarafından yönetilen bir grup keşifçi, daha sonraları [[José Joaquin Moraga]] tarafından kurulacak olan [[San Francisco Garnizonu]] için arazi belirlediler. Aynı yıl, [[Fransisken tarikatı|Fransisken]] misyoneri [[Francisco Palóu]], [[Assisili Francesco Misyonerlik Binası]]'nı (Mission Dolores) kurdu.<ref name="DeAnza-Moraga-Palou">[http://www.sfmuseum.org/hist6/founding.html The Founding of San Francisco-San Francisco'nun kuruluşu] Yazar: Edward F. O'Day, Tarih: Ekim 1926, Erişim Tarihi: 14 Şubat 2009, Yayıncı:Spring Valley Water Authority
Girişimciler, Altına Hücum'dan kaynaklanan zenginliklerini kulllanmak istediler. Bu girişimler içinde ilk kazananlar ilk fark edileni 1852'de kurulan [[Wells Fargo]] olmak üzere bankacılık sektörü ve demiryolu sektörüydü. [[San Francisco Limanı]]'nın gelişmesi ile şehir bir ticaret merkezi haline geldi. Bölge halkının ihtiyaçlarına cevap vermek adına birçok firma açılmıştı. Bunlardan bazıları [[Levi Strauss]]'in kurduğu kumaş mamülleri ticarethanesi ve [[Domingo Ghirardelli]]'nin kurduğu çikolata fabrikasıdır. Şehre yeni göç eden işçiler, şehrin çok dilli olmasına neden oldu. Demiryollarında çalışan [[Han Ulusu|Çinliler]], [[Çin Mahallesi, San Francisco, Kaliforniya|Çin Mahallesi]]'ni kurdular. İlk [[San Francisco tramvay sistemi|tramvay]] 1873 yılında [[Clay Street Hill Demiryolu|Clay Street]]'ta faaliyete gçmiştir. Şehirdeki [[Viktorya evleri]] bu dönemde şeklini almaya başlamış ve şehrin sivil liderlerinin bölgeye bir park açılması ile ilgili kampanyaları, [[Golden Gate Parkı]]'nın planlanması ile sonuçlamıştır. San Franciscolular nitelikli okullar, kiliseler, tiyatrolar gibi sosyal yaşam binaları inşa etmişlerdir.<ref>[http://www.nps.gov/goga/planyourvisit/upload/3flags_7-03.pdf Under Three Flags] Çalışma: Golden Gate National Recreation Area Brochures, Yayımcı: US Department of the Interior, Yıl: Kasım 2004, Erişim tarihi: 13 Haziran 2008</ref> Sonraki yüzyılda; San Francisco, dikkat çekici stili, görkemli otelleri ve [[Nob Hill, San Francisco, Kaliforniya|Nob Hill]]'deki gösterişli köşkleri ile bilinir oldu.<ref>Yazar: Peter Booth Wiley, Kitap: National trust guide- San Francisco: America’s guide for architecture and history travelers, Yayımcı: John Wiley & Sons, Inc., Yıl: 2000, Sayfa: 44-45, ISBN 978-0-471-19120-9</ref>
 
[[Dosya:San francisco fire 1906.jpg|rightsağ|thumb|500px| <center>"Tarihte hiçbir şehir bu kadar yıkılmamıştı. San Francisco tamamen yok olmuştu." – [[Jack London]], [[1906 San Francisco depremi|1906 depremi]] sonrası ve yangın<ref>[http://www.sfmuseum.org/hist5/jlondon.html The Story of an Eyewitness by Jack London] Yazar: Jack London, Dergi: Collier's, the National Weekly, Yayımcı: The Virtual Museum of the City of San Francisco, Tarih: 5 Mayıs 1906, Erişim: 29 Ağustos 1906</ref></center>]]
 
18 Nisan 1906'da saat 5:12 sularında, büyük bir [[1906 San Francisco depremi|deprem San Francisco'yu]] ve Kuzey Kaliforniya'yı vurdu. Birçok binanın sarsıntıdan yıkılmasıyla birlikte, gaz hatlarındaki kopmalar yangına sebep oldu. Yangın şehre yayıldı ve birkaç gün kontrol altına alınamadı. Su şebekesinin servis dışı kalmasıyla beraber; askeri birimler yangını frenlemek adına bir yangın önleme şeridi oluşturmaya karar verdiler ve dinamitle bazı binaları patlattılar.<ref name="Funston">[http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/firedyn.htm Presidio of San Francisco: Firefighting and Dynamiting] Çalışma: Golden Gate National Recreation Area, Yayımcı:US Department of the Interior, Tarih: 24 Kasım 2003, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> San Francisco'nun özünü de oluşturan şehir merkezi de dahil olmak üzere kentin dörtte üçü küle döndü.<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5334411 Remembering the 1906 San Francisco Earthquake] Yazar: Renée Montagne, Çalışma: People & Places, Yayımcı: National Public Radio, Tarih: 11 Nisan 2006, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> Yayımlanan raporda 498 kişinin yaşamını yitirdiğini açıklansa da, günümüz tahminleri bu sayının 3,000'den fazla olduğunu gösteriyor.<ref>[http://earthquake.usgs.gov/regional/nca/1906/18april/casualties.php Casualties and Damage after the 1906 earthquake] Çalışma: Earthquake Hazards Program - Northern California, Yayımcı: US Geological Survey], Tarih: 25 Ocak 2008, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> Şehrin o günkü nüfusu olan 400,000 kişinin yarısından fazlası da evsiz kalmıştır.<ref>[http://www.nps.gov/archive/prsf/history/1906eq/index.htm Presidio of San Francisco:1906 Earthquake and Fire] Çalışma: Golden Gate National Recreation Area, Yayımcı: US Department of the Interior, Tarih: 25 Ağustos 2004, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> Evsizler geçici olarak Golden Gate Parkı'na, sahile ve birçok yere geçici çadırlar kurmuşlardır. Birçok insan bölgeyi terk ederek [[Doğu Körfezi (San Francisco Körfez Bölgesi)|Doğu Körfezi]]'ne göç etmiştir.
 
[[Dosya:PalaceofFineArts1915.jpg|thumb|leftsol|175 px|<center>[[Güzel Sanatlar Sarayı]], 1915'te.</center>]]
 
Yıkılan şehir çok hızlı bir şekilde yeniden inşa edildi. San Franciscolular, şehri en kısa sürede yeniden inşa etmeyi, şehrin tamamını kare şeklinde dizayn etmeye tercih ettiler.<ref name="NatTrust1">Yazar: Peter Booth Wiley, Başlık: National trust guide- San Francisco: America’s guide for architecture and history travelers, Yayımcı: John Wiley & Sons, Inc., Yıl: 2000, Sayfa: 56–62, ISBN 978-0-471-19120-9</ref> [[Amadeo Giannini]]'nin daha sonra [[Amerika Bankası]] adını alacak olan [[İtalya Bankası (ABD)|İtalya Bankası]] geçim kaynağı yok olmuş insanlara kredi verdi. Nob Hill'de yıkılan köşklerin yerine büyük oteller inşa edildi. [[San Francisco Belediye Binası|Belediye Binası]] yeniden yerinde yükseldi ve şehir [[Panama Kanalı]]'nın açıldığı gün 1915'de yeniden doğumunu kutladı.<ref>Yazar: Peter Booth Wiley, Başlık: National trust guide- San Francisco: America’s guide for architecture and history travelers, Yayımcı: John Wiley & Sons, Inc., Yıl: 2000, Sayfa: 9, ISBN 978-0-471-19120-9</ref>
[[II. Dünya Savaşı]] boyunca [[San Francisco Savaş Gemisi Tershanesi|San Francisco Tershanesi]] [[Pasifik Cephesi (II. Dünya Savaşı)|Pasifik Cephesi]]'ne yapılan operasyonlar için merkez konumuna geldi.<ref>[http://www.nps.gov/history/nr/travel/wwIIbayarea/embarkation.htm Port of Embarkation Essay--World War II in the San Francisco Bay Area] Çalışma: A National Register of Historic Places Travel Itinerary, Yayımcı: US Department of the Interior], Tarih: 28 Ağustos 2007, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> Savaş yüzünden birçok insan askere alındı. Savaş sonrasında göreve gidenler geri döndü ve bunların yerine çalışmaya gelenlerin çoğu şehirde kalmayı tercih ettiler. [[Birleşmiş Milletler]] kuruluş belgesi olan [[Birleşmiş Milletler Sözleşmesi]] 1945 yılında [[Birleşmiş Milletler San Francisco Konferansı|Konferans]] bu kentte imzalandı. Yine [[Japonya]] ile savaşı bitiren [[San Francisco Antlaşması|antlaşma]]sı da 1951 yılında bu kentte imzalanmıştır.
 
[[Dosya:USS San Francisco (CA-38) enters San Francisco Bay, December 1942.jpg|thumb|rightsağ|200 px|<center>[[USS San Francisco (CA-38)|USS ''San Francisco'']] buharlısı [[Golden Gate Köprüsü]]'nün altında, 1942, II. Dünya Savaşı</center>]]
 
1950'ler ve 60'larda, kentsel dönüşüm projesiyle özellikle şehrin batı tarafında geniş bir yıkım ve yeniden inşa gerçekleşti. Daha önceleri vatandaşlar tarafından karşı çıkılan ve yapımı durdurulan çevre yolu projeleri hayata geçirildi.<ref>[http://www.spur.org/documents/990201_article_01.shtm Urban Renewal Revisited: A Design Critique] Yazar: Eric CY Fang, Çalışma: SPUR Newsletter, Yayımcı: San Francisco Planning and Urban Research Association, Yıl: Şubat 1999, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> 1972 yılında [[Transamerica Piramidi]] yapıldı<ref>[http://www.transamerica.com/company_profile/about_the_pyramid Pyramid Facts and Figures] Çalışma: Company Profile, Yayımcı: Transamerica Insurance and Investment Group, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> ve 1980'lerdeki [[Manhattanlılaşma]] ile şehir merkezi bölgelerinde yüksek yapılı [[gökdelen]]ler yükseldi.<ref name="NatTrust1">Yazar: Peter Booth Wiley, Başlık: National trust guide- San Francisco: America’s guide for architecture and history travelers, Yayımcı: John Wiley & Sons, Inc., Yıl: 2000, Sayfa: 95–96, ISBN 978-0-471-19120-9</ref> Bölgedeki liman aktiviteleri [[Oakland limanı|Oakland]]'a kaydı ve şehir turizme döndü. Turizm şehir ekonomisinin en önemli gelir kalemi oldu. Banliyölerdeki hızlı büyüme ile San Francisco büyük bir demografik değişime uğradı. Şehirdeki en büyük grup olan beyaz nüfus şehri terk etti ve [[Amerika Birleşik Devletleri]]'ne Asya ve Latin Amerika'dan yeni göç eden insanlar şehrin en büyük nüfus grubunu oluşturdular.<ref>[http://bss.sfsu.edu/pamuk/SFDemographics.ppt#1 San Francisco Planning Department Census Data Analysis] Yazar: James Willis, Yardımcı yazarlar: Habib, Jerry, Brittan, Jeremy, Yayımcı: San Francisco State University, Tarih: 19 Nisan 2004, Erişim:13-06-2004</ref><ref>[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/1998/09/20/SC72759.DTL Race Through Time] Yazar: Torri Minton, Çalışma: San Francisco Chronicle, Yayımcı: Hearst Communications, Tarih: 20 Eylül 1998, Erişim: 13 Haziran 2008</ref> Bu süreçte San Francisco karşıt kültürlerin kavşağı konumuna geldi. 1950'lerde [[Beat Kuşağı]] [[San Francisco Rönesansı]]'nı gerçekleştirdiler ve [[North Beach, San Francisco, California|North Beach]] semtine yerleştiler.<ref name="NatTrust1">Yazar: Peter Booth Wiley, Başlık: National trust guide- San Francisco: America’s guide for architecture and history travelers, Yayımcı: John Wiley & Sons, Inc., Yıl: 2000, Sayfa: 240–242, ISBN 978-0-471-19120-9</ref> 1960'lar boyunca [[Hippiler]] [[Haight-Ashbury]]'de toplandılar ve 1967'de [[Summer of Love]]'da doruk noktalarına ulaştılar.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/filmmore/fd.html American Experience: Summer of Love: Film Description] Çalışma: Website for American Experience documentary on the Summer of Love, Yayımcı: PBS, Tarih: 14 Mart 2007, Erişim tarihi: 17 Haziran 2008</ref> 1970'lerde şehir [[LGBT|gay hakları hareketinin]] merkezi konumuna geldi. [[The Castro, San Francisco, Kaliforniya|The Castro]] kent bölgesi, gay belediyesi haline geldi.<ref>[http://web.archive.org/web/20070612230434/http://www.frommers.com/destinations/sanfrancisco/0029033660.html San Francisco History: The 1970s and 1980s: Gay Rights] Çalışma: Destinations: San Francisco, Yayımcı: Frommers.com, Erişim: 17 Haziran 2008</ref>